Austri - 20.07.1907, Qupperneq 2

NR. 28
A U S T fi I
102
að plki erfhægt að|bypgja skólabúsi1!
bú í snirnr, sem getur ei orðið fyr
en að sumri 1908.
Horfurrar fyrir Eiðaskólann ern
pví ískyggileaar sem stendur, að svona
skyldi fara sj&lft 'þÍDgárið. £>ví ein-
mitt nú parf skólinn aukinn styrk frá
pinginu. Enda er pað ósk og von
sýslunefndanna til pingmanna sinna,
að peir tali rækiíega m&li Eiðaskólans
nú á pingi i satnar.
Að leggja E;ðaskólann niður, getur
ekki komið til raála( pótt drfáar raddir
haíi látið til sín heyra, er hafa verið
pví fylgjandi. Allur porri manna í
Austlendinsafjórðungi vill hafa skólann,
sem nokkuð er annt um allmenna ment-
un bænda. Sýslunefndirnar hafa oftar
en einu sinri sampykktí einu hljóði
að balda skólanum áfram, og álitið
hann nauðsyulega stofnun fyrir
Austurland. Enda hafa pær látið
gjöra ýmsar breytiogar á honum, pær
heppilegustu er pær hyggja að auki
aðsókn að skólanum og verklegar fram-
kvæmdir haus. Hefir í pví skyni
Búnaðarsamband Ansturlands í sam-
ráði rið sýslunefndiruar fengið land
úr skólajörðinm undir gróðrarstöð,
sera pegar er tekin til starfa, og á að
gjöra margvíslegar gróðrartilraunir í
samvinnu við skólann, par sem nem-
endur geta fangið æfingu í margskonar
jarðræktarstörfam. í stað pess að
búuaðarskólinn á Eiðum er sameign
Múlasýslna, ætti hann að vera lands-
eign, sem að pllu leyti væri kostaður
af landsfé, skólinn fengi pá meira álit
og yrði síður í fjárpröng, sem undan«
farið hefir tílfinnanlega staðið honnm
fyrir prif'um.
Eg vil svo að endingu draga samau
í stutt mál pað sem eg hefi sagt Lér
að framan:
Laudbúnaðinum er megn hætta búin
sökum fólksfæðar, vinnnkaupshækkunar
og pverrandi rekstri búj iiðanna víða
nm land. f>ing og stjórn parf, ef
bægt væii, að korna sanngjörnum
jöfnuði á kaupcjald verkalýðsins til
sjávar og sveita, og gjöra rækilegar
tilraurir til, að menn leituðu sér at^
vinnu við landhúnaðarstörf, og sæju
pað eins arðsamt og affaraFælt eins
og að stunda pá vinnu *em fáanleg
er í kauptúnum og við sjávarútveg.
Eg hefi minnzt á búnaðarfélögin í
sveitunum, hve nauðsynleg pau eru
landbúnaðinnm, að fé pví sé vel varið
sem bið opinbera ver til peirra, og
að anka ætti Ijárstyrk til peirra úr
landsjóði.
Einnig hefi eg minnzt á bún&ðar-
skólana og álit P. Feilbergs á peim,
hversu nauðsynlega hann álítur pá
fyrir landbúnað vorn. Nú um langa
hríð hefir mikið tillit veiið tekið til
hvað sá maður hefir sagtmeðal Dana,
og óefað á hann góðan pátt í hinum
miklu búnaðarframfprum peirra, ásamt
Oðrum pjóðskörungum peirra nú í
seinr.i tíð.
Landbúnaðarmálið parf rækilega að
athuga í rœðum og ritum, á pingi og
utan pings. Aldrei verður ofmikið
sagt viðvíkjandi pvi, sem verið getur
pví til eflingar, aldrei ofmikið gjört
af pví, sem verið getur pví til styrkt-
ar.
J. E.
Milliliðír.
I 15. tolubl. „Austra“ p. á., hefir
herra Bogi Th. Melsteð skrifað grein
um íslenzka saltkjotið. Greinin virðist
vera skrifuð í góðum tilgangi, en af
pví mér virðist hún í einstökum atrið-
um nokkuð óljós, skal eg leyfa mér að
gjöra við hana nokkrar athugasemdir.
Greinin getur um, að samfélag
danskra kaupfélaga hafi borgað 65 kr.
fyrir 420 tunnur aí' ísl. saltkjöti, sem
pað hafði pantað. Petta er, eins og
herra B. M. segir, bezta verð sem ís-
lenzkt saltkjpt liefir komizt í.
Pá hefir stórkanpm. Sigurður Jó-
hannesson borgað kjöt sem hann hefir
keypt með 55—63 krónum eptir gæð-
um, og lakara kjöt 25—40 kr. Alls
hefir hann keypt um 3000 tunnur. En
svo er getið um að hann haii borgað
sumt af kjptinu of dýrt, og að
hann muni ekki gjöra pað optar. Hið
hér um rædda kjöt er frá fimm kaup-
fólögum í Múlasýslum, pingeyjarsýslu
og Eyjáf iarðarsýslu.
Par næst kemur athugasemd um að
öll pessi kaupfélög séu svo vel á veg
komin að pau geti sjálf sent kjpt sitt
til Samfélagsins eða Sigurðar Jóhann-
essonar, án pess að nota nokkurn milli-
göngumann. Pau séu farin að læra
að staulast sjálf, en pað sé ekki hægt
að segja um oll kaupfélogin á íslandi.
Par sem Samfélagið hefir horgað 65
kr. fyrir einar 420 tunnur afkjotísem
pað hefir p a il t a ð, pá er petta að
vísu hátt verð, en pað hefir aðeins
fengizt sökum pe^s að kjötið hefir ver-
ið afbragðs gott og vel meðfarið, eða
pá af einhverjum sérstpkum orsok-
um öðrum; 420 tunnur eru minnstur
hluti af íslenzka kjötinu og er petta
pví undantekningar-sala, sem ekki er
hægt að miða við undir venjulegum
kringumstæðum. Hr. S. Jóharmesson
hefir sagt mér að hann hafi selt Sam-
fólaginn talsvert af góðu dilkakjöti ís-
lenzku á 60 kr. tunnuna, og pað mun
hafa orðið hæsta verð fyrir bezta ísl.
kjöt næstliðið ár, með litlum u'idantekn-
ingum, en meginið af kjötinu talsvert
lægra.
Verð pað, sem herra S. Jóhannesson
hefir borgað fyrir kjöt, cr yfirleitt mjog
líkt pví sem milligöngumennirnir, eða
verzlunarerindrekarnir, hafa selt kjöt
fyrir hér. En nú eru 'ekki líkur fyrir
að herra "S. J. borgi tiltölulega eins
hátt verð eptirleiðis,par sem hann hefir
borgað ot hátt verð árið sem leið, og
skaðazt á kjotkaupunum.
fað eptirtektaverðasta í grein hr.
Melsteðs er pað,að kaupí'élogin íslenzku
séu nú farin að „staulast sjálf“, pví
meiningm í pessum orðum er sú, að
kaupfélögin séu nú ekki lengur bundin
á skuldaklafa, og að pau pví geti selt
Sínar íslenzku afurðir hverjum sem pau
vilja, og keypt útlendar vörur hvar
sem peim sýnist. Sé petta svo, pá er
pað óneitanleg framför frá pví sem
verið hefir. En svo er einn „aðal-
kosturinn“ eptir, og hann er sá, að
félógin hafa nú komizt í „beint“ sam-
band við pann sem kaupir vöru peirra
og purfa pví ekki að nota neinn „milli-
lið“.
Af pví pað hefir verið talinn ókostur
á íslenzkri verzlun að nota millilið eða
erindreka, í stað pess að kaupandi og
seljandi skipti heint hver viðannan, og
pessi kenning hefir vérið endurtekin
hvað eptir annað í íslenzkum blöðum,
án pess að út líti fyrir að peir sem
hafa sett hana fram, hafi yfirvegað
petta atriði nákvæmlega, eða komið
með góðar roksemdir pví til stuðnings,
skal eg nú reyna að athuga kenningu
pessa nokkuð nánar, eptir peirri pekk-
ingu og reynsln er eg hefi við að
styðjast í verzlunarsökum.
Setjum svo sð íslenzkar verzlanir
(kanpfélög og kanpinenn) hafi náð í
gó?au viðskiptamanD, sem beína leið
kaupir af peim kjötið og að pær pess
vegna ór eptir ár. sendi pað beint til
hans. T eitt skípti geta pær, ef til
vill, sparað óinakslaun pao, 3em „milli
liðarinu,“ verzlunarerindækinn teiknar
: er, en par á eptir mun óhjákvæmilega
lara svo, að kaupandinn, sem sjálfur
skamtar sér verðið, mun gefa lægra
verð en ericdrekinn getur fengið hjá
öðrum kaupanda. Að senaa vöruna beint
tii kanpandans,er sama sera að útiloka
samkeppnina,pví ef' 1 eða 2 kaupendnr
fá alit kjöt sem frá íslandi kernur,
borga peir pað með pví verði sem
peim sjálfum sýnisr og munu Já um
að borga pað ekki of hátt. ]j>að er
mannljgur eigialegleiki (bieyskleiri?)
að vilja ná se n beztuin kaupum, og á
hann sér stað erlendis, eins og á ís<*
landi. Og hversvegna skyldu kjöt—
kaupmenn ekkí vilja kaupa ódýrt eins
og aðiir? t’eir sem pví pannig vilja
senda ailt kjöt frá fslandi til eins
eða tveggja rnanna, vilja pví koma á
nokkurskonar einokunarverzluu með
pessa vöre, sera blýtur að verða til
skaða fyrir landmienn.
Nú eru pað langt um fleiii kaup-
menn en einn eða tveir, sem kaupa
ísl. Ijöt og pó einn kaupmaður gefi
eitt ár einna bæst verð, getur pað
vel komið fyrir að næsta ár bjóði
aðrir bærra verð. þegar eigandi
kjðtsius ekki getur sjálfur verið til
staðar á ma'kaðínum, til pess að taia
við alla pá kjotkauproenn seiu par
eru, get. eg ekki séð oetra ráð ea að
hann feli söluna á heDdur áreiðanleg-
um manm, sem getur sandð við kaup-
endurna um verðið og selt peira sem
bezt býður í hvert slripti og alls ekkí
er bui'dinn við að selja einuin eða
tveunur tilteknum kaupendurn.
Ekki er síður vaDdi á rneð sölu á
oðrum íJeazkum vörum, svo sem ull,
fiahi o. s. frv. pað eru lika margir
kaupendur að pessum vörum og að
senda pær beint til einhvers af kaup-
endunum, væri ekki raðlegt.
Úr pví eigandinn getur ekki verið
sjálfur til sraðar og selt vörima peira
sem bezt býður, er ekki um annað
að gjpra en að fela söluna á hendur
„milli)ið“, enda er honum eðlilega um-
hugað um, að reyna að ná sem hæstu
verði, sökum pess, að pá verða ó-
makslaon hans hærri. Stundum kemur
pað fyrir að erindreki leggur vöru
upp, ef hún stendur mjög lágt á mark-
aðinum pegar hún kemur, og tær svo,
ef til vill, hærra verði síðar, en kaup-
andi, sem fengi sér senda vöruna
bejna leið, mundi ekkert tillit taka
til pess. það getur lika stundum
verið ástæða til að selja voru fyrir-*
fram. Yfir höfuð er pað erindrekans
hagur að koma vörunni í sem h æ s t
verðj en aptur á möti er pað kaup-
andans hagur að geta fengið hana
fyrir som 1 æ g s t verð að hægt er,
og er petia svo auðsætt að pað ætti
ekki að paifaast frekari útlistunar.
|>að geta, allir sé15 að hagur eiganda
vprunnar og erindrekans fylgist að,
en hagur kanpandans gengnr í öfuga
átt.
Yið petta tækifæri finnst mér geta
átt við að atbuga hina hliðina á við-
slriptalífi kaupmannastéttarinnar, en
pað er innkanp á útlendu vprunni.
Úví viðvíkjandi hefir líka opt verið
látin í ljósi sú skoðun, að bezt væri
að hafa engan millilið, eðaumboðsmann,
pví pá væri liægt að spara ómakslaun
hans. Betta atriði er svipað hinu fyr
umrædda og pó kaupandi vörunnar
purfi að borga erindrekanum allt að
3% af innkaupsverði vörunnar, liygg
eg að hann hafi mikið meiri hag af
að nota hann, en sem pessu gjaldi
nemur.
Ef á að komast hjá að nota erind-
rekann, parf kaupmaðurinn að fara
sjálfur til útlanda til að kaupa vörur
pær er hann parfnast til verzlunar
sinnar. En pá er nauðsynlegt:
1, að hann hafi með sér peninga og
ef peir skyldu ekki hrökkva, pá gott
lánstraust í banka. Hann kann að
geta fengið einstaka vörútegund lánaða
til skamms tíma, en verður pá lika
að borga hærra verð fyrir hana. En
allar aðalvprurnar, sem mestu munar
um, verða pó að borgast út í hönd.
Kornmat, kaffi og sykur mundi hann
ekki geta keypt eins hillega og stór-
kaupmenn, sem búsettir eru hér á
staðnum.
2, er pað nauðsynlegt að hann sé
vel kunnugur pví, hvar bezt er að
kaupa hverja vörntegund fyrir sig,
pví annars kaupir hann of dýrt. I
ollu falli má ganga að pví vísu að
hann kaupi yfirleitt dýrara en erind-
rckinn, sem kaupir inn fyrir marga
og gjörir pví langt um stærri um-
setningu en ein einstok verzlun getur
gjört, auk pess sem ferðin ætíð kostar
nokkuð. Eg get ekki séð að kaup-
andinn geti haft neinn hag af að
kaupa vöruna inn sjáífur, jafnvel pó
hann væri skuldlaus og vel staddur í
efnalegu tilliti. En ókleyft verður
pað fyrir pá, sem verða að taka allar
vörurnar til láns og geta ekki borgað
fyr en löngu eptir á.
Eg fæ pví ekki skilið hversvffgna
menn vilja losast við verzlunarerind-
rekana, pví pað eru einmitt peir, sem
manna mest hafa stutt að pví að koma
upp innlendri kaupmannastétt í land-
inu. Úeir liafa stofnað fé sínu í hættu
til pess að láná efnalitlum mpnnuni
vörur, án veðs eða tryggingar og á
allar lundir reynt að styðja að pví að
verzlun hins innlenda kaupmanns
dafnaðist sem bezt, vitanlega meðfram
í peim tilgangi að kaupmanninum
gengi betur að standa í skilum, svo
viðskiptin gætu orðið til frambúðar og
báðum hagiir.
Annars eru verzlunarerindrekar eða
,;milliliðir“ ekki neitt sérstakt fyrir
Island eingpngu, pví pað er varlanein
verksmiðja eða verzlun til í heiminum,
sem ekki notar eða skiptir við milli-
liði og flestar stærri verzlanir prífast
eingöngu vegna peirra. l’eir eru pví
alstaðar álitnir nauðsynlegir liðir í
verzlunar-og viðskiptakeðju nútímans.
Úað er pó sá munur, að erlendis leggja
erindrekafnir sjaldan út fé fyrir pá
sem peir vinna fyrir og hafa ekki slíka
áhættu sem erindrekar sumra íslenzkn
kaxipmannanna.
Kanpmannahpfn, 17. júní 1907.
Jakob Guunlogssou.