Framsókn - 01.04.1899, Blaðsíða 2

14
an á gluggum í búrum og kjöllurum, þar sem mjólkog
matur er geymdur, til þess að þeir geti jafnan verið
opnir, en netið er nauðsynlegt til að verjast flugunum.
Sé vírnet ekki til, má strengja vel þunnt og gisið lér-
ept i þess stað. Aldrei er hugsað of mikið um það,
að loptið sé hreint, þar sem mjólkin er geymd, því að
það má segja, að hún dragi í sig loptið og taki keim
af því. (Meira.).
Útsýn,
i.
Ástin.
(Frh.). Hvernig stendur á því að svo mörg hjónaböndverða
ógæfusöm, eða að minnsta kostisvipt vonum ástarinnar? Vegna
þess að sérhvert slíkt samband krefst sjálfsafneitunar. Hvern-
ig stendur á þvi, að svo margar vonir verða að engu, að
svo mörg vináttubönd slitna, að svo mörg heit bregðast? Af
þvi að það er sjálfselskan, sem ræður of miklu, vér krefjumst
launa fyrir ást vora, þegar vér ættum að gefa hana.
Kærleikurinn gengur eins og frumhugsun gegnum allt
lifið frá vöggunni til grafarinnar og út yfir gröfina. Kær-
leikurinn byggir, sameinar, sættir og samtengir allt, sem hann
nær að snerta. Væri kærleikurinn tekinn burtu, mundi jörð-
in verða að ófrjórri eyðimörku.
Aðdrátturinn er kærleikans ósjálfráðá vala yfir hinu
dauða efni, en kúgunarvald, sem bindur viljann. Sannur
kærleikur er fijáls i eðii sínu og gerir allt frjálst.
Trúðu ekki vananum, ekki skyldunni, ekki valdboðinu,
ekki aðdáuninni, ekki uppþoti geðshræringanna, ekki dáleið-
andi áhrifum annarar manneskju, sem þú ekki getur gert
þér grein fyrir, en sem stundum sameinar mann og konu.
Trúðu að eins þeim kærleika, sem þiggur og gefur í fullu
frelsi.
En — vei þeirn mönnum og þjóðttm, sem hata, jafnvel þó
hatrið sé sprottið af því, að þær hafa orðið fyrir blóðugu
ranglæti. Hatrið er heljarþyngd, sem óumflýjanlega dregur
fórn sína niður 1 hyldýpið. — — — — Hatrið á enga
framtíð, enga von nema hefndina, og hefndin kemur yfir
þann, sem fremur hana. Hvað væri stríð án sætta? Beyg
þig, þú ósættandi mannlega drambsemi, sem ætíð ert reiðubú-
in til að réttlæta sjálfa þig, beyg kné þín fyrirguði kærleik-
ans, áður enn hann sleppir sinni hendi af þér og lætur þig
falla í hyldýpi hatursins. —
II.
Lífið,
Eptir Zakarías 7'oþelius.
Segið mér heimspekingar, líffærafræðingar og skáld: Hvað
er lífið? Það er ekki þar fyrir, eg get vel lifað, þó eg viti
ekki, hvað lífið er, en það er stundum svo, að mann langar
til að spyrja.
Menn svara mér. Lffið er andlegur og líkamlegur atburð-
ur. Lífið er hæfilegleiki til þess að hreyfa sig, finna til, hugsa
og verða fyrir ábrifum, lífið er starf heilans, lungnanna og
taugakerfisins, það er blóðrás og andardráttur, sumir bæta við,
samvizka. Spencer kallar það »samband við umheim-
inn«. Eru fieiri svör? Já, ótal. En segið mér, sé þetta lífið, hvað
er þá vitfirringurinn, fábjáninn, eða sá sem liggur í dái? Er
hann ’dauður eða lifandi?
Það er eptir að finna skýringu, sem nær út yfir svona
yfirgripsmikið efni. Maður gæti tekið undir með Calderon:
»Lífið er draumur«, eða með Salómon: »Lífið er skuggi, reyk
ur«, eða með gríska vitringnum: sLífið er skuggi reyksins«.
En eitt er áreiðanlegt. Sérhvert líf á sér takmark, hefur
einhverja köllun, og ekkert líf hverfur án þess að hafa markað
sér spor í tilverunni. Hvers végna skyldi það annars hafa
orðið til? Ekkert er það til í tilverunni, sem sé hending, án
takmarks eða tilgangs. Stundum kann náttúran að sýnast
ótrúlega eyðslusöm og framleiða líf, einungis til þess, að þau
glatist; þó er eyðing þeirra skilyrði fyrir nýrri lífsmyndun.
Hér stækkar sjóndeildarhringurinn og mótbárunum fjölg-
ar. Hver ber ábyrgð á þeim tilverum, sem sýnast glataðar
og því, sem þær hata troðið niður? Arfgengar tilhneigingar
og mannfélagsuppeldið eða uppeldisleysið, svara menn, hefur
gert glæpamanninn og ódáðamanninn að því sem þeir eru.
Þá leið komumst vér ekki. Væri hægt að gera grein
fyrir sérhverjum glæp og sérhverri vesalmennsku með þessari
kenningu, þá væri mannkynið orðið eins og fjárrekstur. Réðu
ytri áhrif öllu lífinu, þá væri það ekkert nema ósjálfráð fram-
rás. Andvægið á móti þessum áhrifum, sem alstaðar um-
kringja oss, ógna oss og freista vor, er frjálsræði viljans. Allt
er komið undir uppeldi viljans og mótstöðuafli. Abyrgðar-
leysi er ekki til, nema sýnt verði fram á, að frelsi viljans sé
lamað af ytra ofbeldi eða af siðferðislegri vitskerðing. — —
— — — Aður en eg las Henry Drummond,* var eg sann-
færður um þann sannleika, þar sem trú og vísindi eru í full-
komnu samræmi. Frá því í æsku hef eg verið fráhverfur
efnis-lífsskoðun (Materialismus.) Mér hefur jafnan fundizt það
ósamboðið manninum að álíta mannsandann ekki annað en
efnisbreytingar í heilanum og líffærakerfinu, og að vilja upp-
leysa manninn í kol, vatn, sýru, kolaefni, »fosfór« og kalk.
Maðurinn er andi í dulargerfi hins jarðneska búnaðar. Sé
guðdómleikinn tekinn burtu, verður maðurinn óhjákvæmilega
að dýri.
Eg hef enga ástæðu til þess að lítilsvirða lífsskoðun
annara, þó hún ekki sé samhljóða minni. Eg viðurkenni
rannsóknarágæti efnislífskoðunarinnar. En aldrei get eg
neitað heirni hugsjónanna, heimi andans, sem ekki verður
mældur né veginn, en sem þó stendur í sífelldu og óleys-
anlegu sambandi við hin ytri áhrif. Þessi ósýnilegi heim-
ur, barátta hans, dýrðlegu sigurvinningar, blóðugu ósigrar, hrös-
un f synd, viðreisn í miskun, óstöðugleiki og vonbrigði, gleði
og sorg — allt þetta, ósýnilegt og ómetanlegt, hefur verið
kjarni lffs míns, en ytri Viðburður þess hefur að eins snert
ummál þess.
Allt, sem lffsanda dregur, varðveitir lífið af ósjálfráðri
hvöt ogfinnst það vera æðstu gæði. Maðurinn einn leitar
lengra. Maðurinn einn getur í vanstillingu sinni skoðað líf-
ið byrði. Látum oss ekki setja líflátshegninguna og sjálfs-
morðið yfir siðferðislegt heimslögmál.
Lífið er fjársjóður Ijársjóðanna. »Þegar lífið var bezt, hefur það
verið erfiði og mæða«. Já, hið dýrasta og blessaðasta í lífi
mannsins er erfiði í trú og kærleika.
Skapléttir.
(Eptir Alice Brown).
»Hvað eruð þér að gera frú Lamson", spurði frú
Pettis, þegar hún kom inn úr eldhúsinu, hún hafði setið
*Henry Drummond er höfundurritanna: „Mestur í heimi“ og„Fríð-
ur sé með yður", sem'“þýtt er á ísienzku. Hann hefur rita’ð vís-
indalega um mörg trúaratriði og er hér átt við „Náttúrunnar
lög í andans heimi" eptir hann, sem er stórmerkileg bók.