Austurland - 17.07.1920, Síða 1

27. tbi.
Seyðisfirði, 17. júlí
1920
t. árg.
Heimilið.
Fyrir skömmu barst hingaö
ljóðabók Davíðs skálds frá Fagra-
skógi. Eitt kvæðanna þar heitir
„Hjónaband". Kvæðið er að ýmsu
leyti eftirtektarvyrt, einkuni sakir
þess, að það sýnir ljósa spegil-
rnynd fjölda margra heimila, eins
og þau nú tíðkast, og jafnvel
eins og sumum nútímakonum og
körlum ef til vill virðist eðlilegt
og sjálfsagt að það sé. Það er
kvæntur maður, sem spjallar við
konu sína. Hann segir hana hafa
lofað öllú fögru en svikið það,
hún hafi brosað nógu blítt á
brúðarbekknum, en flagð bjó und-
ír fögru skinni. Hún lofaði að
elska liann einan, en minna varð
um efndirnar, henni nægði ekki
einn eða tveir, heldur nýr með
hverju tungli. Hann vildi geðjast
henni og hætta að drekka, og
svo var nú það, að hún þurfti á
að halda öllu því, er hann vann
sér inn, en lézt ekki sjá hann, er
hann kom heim til hennar svang-
ur og þreyttur. Börnin vaxa upp á
götunni, skitin og yfirgefin, en
konan gengur á silkikjólum —
meðan þeir eru nýir. Og á kvöld-
in er hún úti og karltetrið má
svæfa börnin. Og hræddur er
hann um, að hann eigi þau að
eins að nafninu til. En um nætur
er hún blíð og læst elska hann.
En hann trúir ekki öllu sem hún
segir.
Og kvæðið endar þannig:
„Nú fer ég niður á bauk og fæ mér
eitt glas,
en far þú út í móa og bíttu þar gras“.
Eða með öðrum orðunv. Nú
ætla ég aö reyna að gleyma —
en far þú til fjandans eða hvert á
land sem þú vilt.
En vér eigum líka annað kvæði
um heimilislíf, setn heitir „Heima“.
Kvæðið er eftir Guðmund Guð-
mundsson og fyrsta vísan er
þann veg:
Ég uni mér bezt við ariun ntinn,
er elskan niín situr með bros á kinu
og raular á vökunni sönginn sinn
við sofandi glókolla mfna.
Ég sit við borðið og les þar ljóö
og loginn snarkar á aringlóð,
og brosandi geislar af gömlum óð
sem góðvina bráðleiftur skína.
Og þeim, sern þetta ritar, er
það vel kunnugt. að í kvæði þessu
ersönn lýsing af heimilislífi skálds-
ins, og hin sanha helgiró og sæla,
sem slíku lífi er samfara, er und
irrót kvæöisins, en alls eigi augna-
blikshrifni skáldsins.
Hið fyrra kvæöið er líka sönn
mynd, dregin með meistarahendi
skáldsins, sem fult er andstygðar
á slíku mannlífsböli. Og eru ekki
andstæðurnar glöggar?
— — Frá alda öðli hefur starf-
svið konunnar verið innan heim-
heimilisins vébanda. Þáð hefur
verið hennar heimur. Þar hefur
hjarta hennar slegið sælast og
sárast. Og þessu hefur ekki verið
þann veg varið fyrir þær sakir,
að liinn sterkari aðilja, karlmað-
urinn, hafi kúgað hana til þess.
Eigi þarf annað en benda á dýr-
in allstaðar umhverfis oss, til þess
að sjá það, að hvötin er upp-
runaleg og eðlileg öllu lifandi.
Kvenfuglin liggur á eggjunum og
kvendýrið vermir unga sína og
ver þá fram í rauðan dauðann.
Aftur á móti er, með fáum und-
antekningum, starfsvið karlkynsins
í náttúrunni út á við.
En menn munu ef til vill segja
og liafa sagt, að tími sé til þess
kominn að hætta að miða mann-
inn og hvatir hans við hina ó-
æðri náttúru. En getum vér eigi
fundið hjá dýrunum hi£) sama
illa og góða, sem hjá manninum?
Hat't er að orötæki um menn, að
þeir séu dýrslegir. Og það er á-
valt haft í illri merkingu. En það
mætti einnig oftlega nota í góðri
merkingu, og er í hinni illu að
eins notað um þá menn, sem lítt
hafa vald yfir girndum sínum og
tilhneigingum.
Menning vor mannanna hefur
oftar en einu sinni að því stefrit,
beinlínis eða óbeinlínis, að færa
oss fjær og fjær hinu uppruna-
lega eðli voru og hvötum, van-
skapa það og limlesta þannig, að
það yrði óþekkjanlegt og gæti
heitið fínt, og alt undic yfirskyni
framt'ara, er stefndu að bættum
kjörum mannanna á öllum svið-
um. Og vér höfum dáð oss sjálfa
og gengiö með undrunar og lofs-
yrði á vörum, í garð menningar-
innar, en að eins til þess að friða
sjálfa oss. Vér höfum siglt mann-
kynsfleyinu með veikum rám,
glæsiiegum og gyltum og stýrt
eftir mýrarljósum á forarflóum
tilgerðar vorrar og sjálfsblekking-
ar. Og glatt hefur verið á hjalla
þótt gamanið væri grátt eins og
hjá Goðmundi kongi. En alt í
einu hefur fleyið rekist /á sker,
rárnar og siglurnar brotnað og
harmagrátur komið í stað glaums
og gleði. Og aö því hefur verið
kept, að viiá skipinu af skerinu,
svo að hægt væri að komast til
sama lands aftur — sama lands
og sigk var frá fleyinu gullbúna.
Og vér höfum rekið oss á. Beð-
ið einu skipbrotinu fleira. Siglum
ekki í najita skifti sömu leið, en
aðra lítið betri.
„Revenons á ta nature" (snúum
aftur til náttúrunnar) sagði Rous-
seou. Hann sá að hverju stefndi
í þann tíð. Og franska stjórnar-
byltingin kom mönnum í skilning
um það, að hann hafði ekki far-
ið villur vegar. Og nú, er menn-
ingin hefur nýlega siglt skipi sínu
á sker, er hrópið sama. Bolsce-
visminn er ekkert annað en aft-
urkast. Fálni mannanna eftir Eden
þeirri, er þeir hurfu frá í upphaíi
vegar.
------( III. hefti ársrits norð-
lenzkra kvenna, er „Hlín“ nefnist,
er ritgerð um heimilið, eftir frú
Kristínu Matthíasson. Er ritgerðin
rituö samkvæmt stefnum þeim,
sem nú fá all-mikinn byr kvenna
á meðal í hinum svonefnda nient-
aða heimi. Er fyrst farið all-
mörgum orðum um skyldur kon-
unnar gagnvart heimili og börn-
um, en ef til vill fyrst og fremst
gagnvart sjálfri sér. Frúin vill
fiytja hið líkamlega umönnunar-
starf konunnar sem mest út fyrir
heimmð, segir tíma til þess kom-
inn, að losa heimilin við matar-
tilbúning, saumaskap og annað
það er veki sundrung og sjálfs-
elsku. Lærðar barnfóstrur eiga
að taka við börnunum og konan
að vinna úti. Börnin kveður frúin
verða síður óþæg, ekki eins
heimtuirek og betur upp alin á
allan hátt. Konan á auðvitað að
njóta mikillar fræðslu, komast and-
lega hátt, hvíldarlaust strit að
íalla úr sögunni og vit og vor-
hugur að ráða á ölluni sviðum.
„Og svarið er“ segir frúin. „Þeg-
ar við þurfum ekki að verja öll
um okkar tíma til að vinna fyrir
sjálfum okkur, munum við hafa
meiri gleði af að sjá um aðra —
að vinna í þarfir þjóöfélagsins.
Og þá munu sjást framfarir í
heiminum!"
Auðvitað endar greinin á upp-
hrópun.
Einkennilegt t'inst oss að frúin
virðist ekki telja starf innan heim-
ilisins vera í þarfir þjóðfélagsins.
Nú skulum vér athuga heimili,
þar sem fátækur verkamaður býr
með konu sinni. Þau eiga tvö
börn. Atinað stálpað, hitt í reif-
um. Matinn kaupa hjónin úti. Lærð
barnfóstra er yfir börnunum,
maðurinn vinnur að uppskipun
og konan er í fiskvinnu. Þau
koma heim þreytt að kvöldi,
fóstran rýkur af stað — eða hvað?
hertni er tekið að leiöast að sitja
yfir reifabarninu allan daginn og
milli þess hlaupa út og gæta að
hinu barninu — því að barnfóstr-
urnar eru breizkar manneskjur
— konan er þreytt og brjóst
hennar þrútin eftir daglanga fjær-
veru. (Líklega á konan að hafa
barnið á brjósti, nema að
barnfóstrunum sé gert það
að skyldu, að vera mylkar).
Konunni virðist hún hafa lítinn
tíma til þess að sinna börnunum,
þau vilja lítt þýðast hana og hún
bíður þess með óþreyju að þau
sofni. Enginn tími til andlegrar
aðhlynningar eða ástúðar og blíðu
í barnanna garð. Lífið hvíldarlaus
óeitð og ömurlegt strit, þar sem
engar góðar og hreitiar tilfinning-
ar fá að njóta sín!
Gallinn á öllu því er frúin legg-
ur til málanna er sá, að hún
virðist ekkert tillH taka til þess
að mennirnir eru menn með til-
finningu og heitu hjarta, en ekki
vélar, sem hægt er að setja á
hvern þatin stað, sem þörf virð-
ist fyrir þá á.
Hvaða heilbrigð kona heldur
frúin að mundi sætta sig við aö
ganga í stritvinnu hér eða þar,
og vita aðra konu hjá börnunum
sínum og annað hvort láta þeim
líða illa, eða þá stela hjarta þeirra
írá móðurinni. Til þess eru fjölda
trtörg dæmi, að hirðulausar kon-
ur, sem fleygja börnunum í hendur
fóstru, missa alveg af ást þeirra,
og þessu verður ekki breytt, börn-
in eru fædd með þeirri hvöt, að
elska þá, sem þau umgangast
mest og sem sýna þeim mesta ást-
úð og umönnun. Það þýðir ekk-
ert, þótt sagt sé við reifabarniö:
þessi kona er móðir þín, hapa
áttu að elska og eigi aðrar kon-
ur. Eða hvaða karlmaður með
heilbrigðri tilfinningu mundi sætta
sig við svona heimili? Þeir verða
sem betiir fer fáir. Og fáir munu
vera svo heimskir að halda að
slíkt veki sjálfsfórnartilfinningu
hjá karli eða konu og veiti þeim
frið og fullnægingu. Nei, það ger-
ir hið gagnstæða. Konan verður
köld og kærulaus gagnvart manni
sfnum og börnum, og annaðhvort
lörnuð og eigi nema hálf mann-
eskja, eða þá hirðulaus, heimtu-
frek og sjálfselsk. Og karlmaður-
inn mun eyða frítímum sínum í
svalli og sukki setrt fjærst heimil-
inu, eða að öðrum kosti komast
hið bráðasta í vitfirringatölu. Eða
börnin, heldur frúin, að þannig
heimili tnuni lyfta þeim í æðra
andans veldi en foreldrunum?
Ætli fóstrurnar, þótt „lærðar“
væru, yrðu ekki misjafnar. Mis-
jafn sauður er í mörgu fé, og ef
fóstra væri á hverju heimili, þá
yrðu þær ekki fáar. Og hætt er