Austurland - 04.06.1921, Blaðsíða 1

19. tbl.
Seyðisfirði, 4. júni 1921
2. árg.
Áfram.
Nú er svo komið á landi hér,
að ýmislegt það, er þótti vænleg-
ast vera á sviði atvinnuveganna, er
komið að meira eða minna leyti
í öngþveiti, sem eigí verður fljót-
lega eða með skyndiráðum úr
komist. Um landbúnaðinn má
það segja, að eigi sé hann miklu
ver staddur en undanfarin ár, ef
þetta ár. reynist eigi il)a, þar eð
nú hefur góður vetur bætt í búi
og öll líkindi eru til þess að eigi
verði eins erfitt að fá fólk og áð-
ur. En um sjávarútveginn er öðru
máli að gegna. Hversu gulllindin
mikla, síldveiðarnar, fór, er á al-
manna vitorði. Þar var taflið teflt
of djarft og nú sýpur þjóðin af
því seyðið. Að nokkru leyti má
og segja það, að togaraútvegurinn
sé kominn í ógöngur. Skipin hafa
keypt verið dýrtíðarverði hinu
hæstaogsíldamarkaðurinn að miklu
brugðist, en síldveiöarnar voru um
nokkur ár hin bezta uppbót tog-
araútgerðinni.
Sama er að segja um alla hina
stóru og vönduðu vélarbáta, sem
keyptir voru okurverði í mjög
stórum stíl víðsvegar um land,
einkum í því trausti, að einmitt
síldveiðarnar gæfu sem mestan
gróða. Nú er þessi útvegur kom-
inn svo að segja í kalda kol, sér-
staklega þar, sem hann blómgaðist
bezt. Þar hefur hrunið orðið stór
fenglegast.
Og er nú undarlegt, þegar svona
er komið, þótt erfitt verði að láta
þjóðarbúskapinn bera sig? Tæpast
mun hægt að segja það. En sízt
dugir nú að missa kjarkinn og
sitja auðum höndum, starandi á
fallnar rústir. Þá er hið stóra hef-
ur brugðist, er að grípa til hins
minna, sem áður hefur vel dugað
og láta það lyfta sér á nýjan leik
til hins stærra. Framleiðslan er
nauðsynleg þjóðinni, framleiðsla
sem ódýrust, en þó sem mest.
( vetur var drepið á hér í blað-
inu seglskipaútgerð. Þann útveg
sem telja má samkvæmt reynzl-
unni einna áhættuminstan og ó-
dýrastan. Var þar bent á hversu
hann hefði blómgast annarsstaðar
á landinu. Og því má hér við
bæta, að einmitt hann hefur skot-
ið fótuni undir þann útveg, sem
hefur mest fé gefið undanfarandi
ár. Seglskipaútgerðin hefur skap-
að hrausta og dugandi sjómanna-
stétt og gert þjóöina íslenzku hæfa
til að fylgjast fyllilega með á sviði
sjávarútvegsins. Og hví skal nú
ekki grípa til þessarr atvinnu-
greinar á nýjan leik, þar sem föng
eru á? Er ótrú sú, sem komist
hefur á sjávarútveginn undanfandi
ár svo mögnuð, að menn hafi
gleymt öllu því, sem vel hefur
gefist á því sviði?
Hér austanlands hafa menn ekkf
alment komist upp á að eiga við
þessa tegund sjávarútvegsins. En
það vita þó allir, að Færeyingar
hafa haft hér sín beztu fiskimið og
blessast vel. Hitt er ekkert eins-
dæmi, þótt aflabrögð bregðist ár
og ár í bili. Það á sér allstaðar
stað.
Nú mun vera ætlunin að gera
enn tilraun í þessa átt í sumar og
er vonandi að tilraun sú verði til
þess, að útvegur þessi geti hafist
hér og orðið til jafnmikils gróða
og blessunar, eins og víða annars-
staðar á landi hér.
Verður síðar skýrt nánar frá
þessari tilraun, þegar að því kem-
ur, að hún verði hafin, sem ekki
mun verða langs að bíða, ef eigi
kemur eitthvað óvænt fyrir.
Fordæmið.
Jónas nokkur Jónasson, frá
Flatey, ritstjóranefna blaðsins „ís-
lendings“ á Akureyri, bullar tals-
vert í greinarstúf í 24. tbl. „ís-
lendings", út af því, að Alþingi
veitti styrk til Ara Arnalds bæjar-
fógeta á Seyðisfirði. Qreinarstúf-
urinn sýnir að ritstjóranefnan á
nokkuð til af illgirni, en sára-lítið
af skilningi og nauða-htið af viti,
enda verða lesendur „íslendings“
að jafnaði þess áþreifanlega varir,
að tilfinnanlegur skortur er á þeim
kostum hjá ritstjóranefnunni.
Aiþingi veitti Arnalds bæjarfó-
geta heilsubótarstyrk, eða réttara
lœtur hann halda árslaunum, þótt
hann geti ekki sint embætti sínu
árlangt, vegna heilsubrests. Þetta
finst ritstjóranefnunni, Jónasi, ó-
heyriiegt fordæmi, sem hvergi eigi
sér stað, að ríkið veiti þesskonar
styrki embættismönnum eða starfs-
mönnum sínum. Mikil er nú þekk-
ingin og fróðleikurinn hjá þess-
uni aumingja manni. Nálega í
heilan mannsaldur hefur það nú
gerst hjá nálægum þjóðum, að
ríkin hafi veitt þesskonar styrki
embættis- og starfs-mönnum sín-
um og gera það enn árlega, t. d.
í Noregi, Svíþjóð, Danmörku og
Englandi; jafnvel í Svíþjóð er það
orðin föst venja að láta ríkisstarfs-
mann halda alt að árslaunum, þótt
hann ekki geti sint embættinu ár
langt vegna heilsubrests og það
án tillits til þess, hvort embættis-
maðurinn er vel fjáður eða ekki,
ef hann fer þess á leit. Astæðan
til þessa hjá sænsku ríkisstjórn-
inni er sú, að hún hlúir á heil-
brigðan hátt að starfsmönnum
sínum og þykist með þessu móti
geta betur trygt ríkið fyrir því, að
starfsmenn þess komist á eftirlaun
vegna heilsubrests. — Hér á landi
er fjarri því að styrkurinn til Arn-
alds sé fordæmi og því síður eins-
dæmi, þar kemur aftur fáráðlings-
fáfræðin hjá Jónasi. í landshöfð-
ingjatfð Magnúsar Stephensens
mun hafa verið veittur úr lands-
sjóði samskonar styrkur og Arn-
alds, til eins sýslumanns, eins
læknis og eins póstmeistara. í
seinni tíð hafa samskonar styrk-
veitingar komið fyrir, t. d. til mag.
Björns sál. Bjarnarssonar frá Við-
firði. Loks er það ekki Arnalds
einum, sem Alþingi hefur veitt nú
jrannig lagaðan styrk, heldur einn-
ig Jæknunum Sigvalda Kaldalóns
á Ármúla og Kristjárni Kristjáns-
syni á Seyðisfirði og að sögn
einnig Einari Þorkelssyni, skrif-
stofustjóra Alþingis. — Af þessu
má nú sjá, hversu mikið rugl og
heimskuþvætting Jónas fer með í
„íslendingi“.
Það er nú orðið vitanlegt flest-
um, nema skilningslausum þöng-
ulhausum, að með faunakjörun-
um á undanförnum árum, hefur
verið farið svo illa með ýmsa
embættismenn hér á landi, að
þess er ekki dæmi í nágranna-
löndunum. Það er öllum skynbær-
um mönnum bersýnilegt, að það
er rétt siefna hjá Álþingi, að láta
starfsmenn ríkisins halda launum
sínum eitt eða tvö missiri, þótt
þeir geti ekki sint embætti sínu
vegna heilsubrests, ef með því
móti er hægt að forðast það, að
starfsmaðurinn lendi á eftirlaun.
í samræmi við þetta var í
lagafrumvarpi fyrir þinginu núna
ákvæði um það, ef barnakennar-
ar sýktust af bérklum, skyldu þeir
tafarlaust víkja úr embætti en
halda s/s. launa í tvö ár á með-
an þeir leituðu sér lækninga. —
Þetta virðist ekki vera óviturleg
stefna.
„íslendingur“ ereina blað lands-
ins, sem er svo grunnfært, að
skilja ekki stefnu Alþingis um
þessa styrkveitingu og að hér get-
ur verið aö ræða um, að forða
ríkissjóði frá eftirlaunaútgjöldum,
margfalt meiri en styrkveitingun-
um.
Út af ummælum Jónasar í „ís-
lendingi um Arnalds persónulega,
þar sem honum finst Alþingi telja
hann „meiri og mætari en alla
aðra þegna íslenzka ríkisins“, þá
get ég ekki stilt mig um að segja
ritstjóranefnu „íslendings“ þetta:
að Austfirðingar hafa áreiðanlega
svo miklar mætur á hæfileik-
um og mannkostum Arnalds, að
þeir vildu ekki missa hann og fá
í staðinn nokkur eintök af jafnok-
um Flateyjar-Jónasar.
Greinarstúfurinn í „íslendingi11,
eins og önnur afkvæmi ritstjórans,
virðist bera ljósan vott þess, að
hann hefði þurft að minsta kosti
að afla sér meiri þekkingar áður
en hann gerðist svo framur, að
telja sig færan til að vera leið-
andi maður þjóðarinnar. Og að
endingu vil ég ráða honum til
þess að hreinsa af augum sínum
kerlingareld þann, er þau virðast
ofhlaðin af, áður en hann fer að
vísa þingi og stjórn til betri vegar.
Snœbjörn frá Flatey.
Símskeyti
frá
fréttaritara Austurlands.
Rvík S1/5.
Lloyd Qeorge hefur tilkynt að
lögleidd verði gerðardómsskylda í
verkfallsmálinu, ef námaeigendur
og verkamenn komi sér ekki sam-
an eða vilji ekki hlíta málamiðl-
un stjórnarinnar. Orðsendingin
send námumönnum og verkfalls-
mönnum. Eiga þeir að bera hana
undir atkvæði. Vænst að úrslit
verði kunngerð á föstudag. Breta-
stjprn hefur sent liðsauka til ír-
lands. Korfanty hefur lýst yfir að
hann niðurleggi vopn og hlíti úr-
skurði Bandamanna. 1700 Pólverj-
ar féllu í bardögunum, 2500 særð-
ust. Bráðabyrgðaákvæði sendi-
herraráðsins eru þau, að austasti
hluti Efri-Schlesíu verði fenginn
Pólverjum, miðhlutinn verði und-
ir umsjón Bandamanna og vest-
urhlutinn verði fenginn Þjóðverj-
um. Kristíaníufregn segir að Syndi-
kalistar hafi farið í flokkum með
talsverðum æsingum á föstudags-
kvöld. Vopnað herlið hafði tvístrað
þeim. Verkfallið geti orðið alls-
herjarverkíall, ef póstþjónar og
járnbrautarmenn verði þátttakend-
ur. Þjóðhjálpin reynist þolanlega.
Þjóðverjar sendu # 27. maí 200
milliónir gulldolla’ra skaðabætur
til Parísar. Lagarfoss köm í dag
og fer hringferð.
Rvík 2/e.
Þjóðbandalagið hefur skipað
nýja nefnd sérfræðinga til þess
að semja breytingatillögur um
starfssvið bandalagsins. Vppskeru-
horfur óglæsilegar í Rússlandi.
Kristíaníufregn segir að verkamenn
virðist ætla að verða undir í verk-
fallinu. Blöð borgaraflokka eru
farin að koma út aftur. Samgöng-
ur eru hafnar, aðflutningar komn-
ir í samt lag. Dómsmálaráðuneyt-
ið hefur krafist sakamálarannsókn-
ar gegn Socialdemokraten, sökum
hvatningar til ofbeldisverka.
Þorsteinn Gíslason er orðinn
meðritstjóri Morgunblaðsins. Egg-
ert Claessen er orðinn bankastjóri
íslandsbanka, Sighvatur hefur feng-
ið lausn.
Hitt og þetta.
Slys.
Slys það vildi til síðastliðinn
sunnudag á Egilsstöðum á Völl-
um, að Þórarinn Jörgensen, héð-
an frá Seyðisfirði, druknaði í Lag-
aríljóti. Hafði hann farið út á
fljótið á fleka, er liðaðist sundur
undir honum; hélt hann sér lengi
við flekann og miðaði heldur til
lands. Bátur var enginn nálægur
og voru hestar sóttir og riðið út
í fljótið. En er skamt var að
manninum, var mátturinn þrotinn,
svo að hann sökk. Þórarinn var
fæddur og uppalinn hér á Seyðis-
firði, sonur Jörgensens heitins
bakara hér. Var Þórarinn af öll-
um þektur hinn bezti drengur,
bóngóður með afbrigðum, glað-
vær og frámunalega góðlyndur.
Lagvirkur var hann á alt og lagði
helst stund á húsamálningu. Var
harin á bezta aldri og að honum
hin mesta eftirsjón.
Settur
bæjarfógeti á Seyðisfirði og
sýslumaður í Norður-Múlasýslu er
Jón Sigtryggsson cand. jur., áður
bóndi á Grundarhól á Hólsfjöll-
um. Kom hann hingað til bæjar-
ins í fyrradag. Býður „Austur-
land“ hann velkominn.