Ingólfur - 23.12.1912, Side 2

206
INGOLFtJR
Islandsvinir, Færeyingar
og íslendingar.
1 síðustu ferðabók iinni frá íslandi
(In Lavaviisten und Zauberwelten auf
Island á. á.) kemat Garl Kiichler, sem
mörgum er kunnur hér á landi, svo
að orði: Enn þann dag í dag tala
Færeyingar, sem eru hérumbil 17000
að tölu, hið fornnorska mál, aemersvo
framúrakarandi líkt íslenzku, að sá sem
skilur íslenzku, hefir lítið fyrir að skilja
þessi þrjú smáblöð, aem gefin eru út í
Færeyjuin.
Það væri óefað réttara að segja, að
Færeyingartalinýnoraku, en forn-norsku,
fornmálið er Iimlest, skemt og skælt af
dönakum prestum og öðrum yfirvöldum,
dansk-júðskum kaupmönnum (aem enn
þáráða fyrir eyjunum í raun réttri?) og
bókmentaleysi. Til marks um, að töl-
uð færeyaka sé ekki mjög lík talaðri
íslenzku getur það verið, að íslending-
ur getur með athygli hlýtt á Færeyinga
tala saman, án þesa að vita hvað þeir
eru að tala um. Þetta ritmál, sem þeir
hafa verið að reyna að búa til úr hin-
um hrylliiega afskræmdu og danskjúðak-
uðu fornmálsleifum, er auðvitað fært
nokkru nær íslenzkunni að ýmau leyti
en talmálið, en þó er það engan veg-
inn fyrirhafnarlaust fyrir Islending, og
það þó að hann kunni dönaku, að skilja
færeyska ritmálið. Auðvitað væri Færey-
ingum innanhandar að ná aftur máli
forfeðra ainna, hinna norrænu, ef þeim
væri það nokkur alvara. Og er eg að
vona, að sú alvara komi, ef hún er
ekki til enn; og annaðhvort er þeim*
að taka upp norrænuna aftur, eða að
verða aldansk-júðakir eða akozk-júðakir;
að vera að halda í málleysur og bögumæli,
aem hafa sprottið upp í bókmentaleysinu
sem átti aér stað meðan eyjarnar vóru,
í meatri niðurlægingu, er rangsnúin
þjóðernisræktun, enda mun ekki eiga
sér langan aldur. Vilji Færeyingar
ná aftur máli frægra forfeðra sinna, má
telja víst að íslendingar muni gerasitt
til að hjálpa þeim, og ekki verði tor-
velt að fá nokkra íslenzka kennara til
Færeyja. Það mundu ekki líða mörg
ár áður Færeyingar væru orðnir svo góð-
ir í málinu, að íslendingarnir gætu far-
ið heim aftur, ef þeir vildu og Færeying-
ar mundu ófáanlegir til að rita það mál,
hryllilegt í íslenzkum augum,';»em er
áblöðum þeirra og bókum nú.
Kúchler skrifarvíst góða þýzkuþóað
hann noti t. a. m. dálítið_undarlega orðið
Originalzelchnung, og ýmislegt fleira
geri mér skiljanlegt, að hann metur
færeyaku og færeyakar bókmentir jafn-
mikils og íslenzkar. Eða á þáleiðfar-
ast honum sjálfum orð og þýði eg að
gamni minu orðin í »ömu röð eins og
þau atanda hjá honum (bls. 7) til að
•ýna dálítið mismuninn á þýzku og ís-
lenzku: „Og þar sem mig fyrrum sem
ungan Kaupmannahafnar stúdent, þeg-
ar, nám þeirra [Færeyingaj dýrlegu botn-
germönaku tungu og bókmenta, ekki
síður hrifið hafði, en íslenzkunnar“
o. a. frv.
Mér finst það skrambans galli á þeim
»em íslandsvinir eru kallaðir, ef þeir
láta ginnast af einhverjum ófróðleik, sem
þeir hafa séð í bókum, til að verða jafn
hrifnir af mállýtsku Færeyinga eins og
hinu forna máli íslendinga. Að eg segi
þetta ekki aí neinum illvilja tilFærey-
inga, sést bezt á því, að eg óska þes«
mjög, &ð Færeyingar vildu taka upp
íalenzku, (norrænuna) og væri þeim það
hægðarleikur. Gætu þeir ef þeir vildu
nefntþettamál færeyaku í Færeyjum, líkt
og margir Norðmenn nefna dönakuna
noriku þegar hún er tölað I Noregi.
Mér þykir það yfirleitt galli á íslands-
vinum, að þeir styðja sjaldan eða aldrei
málatað íslenzku þjóðarinnar eins og þeir
gætu gert. Eða hefir nokkurs«taðar ver-
ir tekið fram, hvað mikinn þátt t. a. m.
Heimskringla muni eiga í hinum mikla
uppgangi Norðmanna á þeasum síðuatu
árum? Það væri svo gaman að»jáút-
lending gera það. Hefir nokkursstað-
ar verið bent á, hvað mikinn þátt ía-
lendingar hafa átt í danskri menningu,
jafnvel á þessum síðuetu öldum. (Jón
Eiríksson konferenzráð, var einn af
aðalmönnunum, í að laga danskt rit-
mál!)1)
Er nokkur»sataðar í ritum P. Her-
manns eða slíkra manna, bent á, að það
er óhæfa að hafa orðið „Bauer“ eða
„Bonde" um höfðingja á íslandi til forna ?
Það gæfi réttari hugmynd, að nefna
Þórð gelli eða Jón Loftsson eða Snorra
Sturluson Fúrst (á ensku prince), held-
ur en Bauer. Að minsta kosti þyrfti
að taka það fram, að bóndi var hefð-
arheiti, og að einn hinn fríðasti af
Noregakonungum var nefndur Ólafur
bóndi (f 1093). í útlendum ritum má
■tundum reka sig á sitthvað af oflofi
um íslendinga og það er mér illa við;
skrifað oflof þýðir eigi aðeins miskiln-
ing, heldur einnig oflast, þegjandi stund-
um, en stundom ef til vill talað. Það
þarf að skilja, hvernig á íslenzkri nið-
urlægingu stendur, og þá verður ein-
mitt þetta, að hún skuli ekki hafa orð-
ið ennþá meiri, að íslendingar skuli þó
þrátt fyrir alt geta taliat menningar-
þjóð, vottur um, hvað mikið í þjóðinni
býr. Hefir nokkur tekið fram, hvað
það hefði verið drengilegt og rétt gagn-
vart þessari minstu og vérst leiknu
Norðurlandaþjóð, að veita t. a. m. Þor-
steini Erlingssyni ein Nóbelsverðlaunin ?
Er nokkursstaðar tekið fram, að þegar
dæma skal um íslenzkar nútíðarbókment-
ir, verður vel að muna eftir, hvilík kjör
íslenzkir rithöfundar eiga við að búa,
og mætti nefna, að þó að skáldsagna-
lestur sé ein af aðalskemtunum manna,
og nefna mætti ýms nöfn dauðra og
lifenda, því til sönnunar að hér vanti
ekki efni í söguskáld, íremur en í akáld-
sögur, alt frá 14. öld fram á vora daga,
þá hefir ennþá enginn íslendingur get-
að haft ofan af fyrir »ér með því að
semja skáldsögur.
„Biðjum drottinn“ að Islendingum
megi vekjast upp einhver nýr Konráð
v. Maurer og helzt ennþá framar, til
að skilja göfgi þjóðarinnar þrátt fyrir
allaþániðurlæging, sem Jónaa Hallgríms-
son kvað »vo hjartnæmilega um. Slík-
um manni mundu íslendingar trúa bet-
ur en innlendum, þótt sama segðu og
jafnsatt, og útlendingum gæti hann,
fremur en einn af oss, komið í skilning
um, hvilíkt gagn einmitt íslendingar,
fremur en aðrir munu geta unnið ger-
mönskum þjóðum, þegar sést hvílikan
rétt þeir eiga á sér, og þegar það vit sem
með þeim leynist, fer að geta notið sín
betur en nú.
13. des.
Helgi Pjeturss.
Styrkþegi Irna Magnússonar sjúðs-
ins er orðinn Sigurður Nordal magister
í stað Boga Melsteðs, er haft heflr styrk-
um mörg ár.
Strandferðirnar. Skálholt áaðfara
5 ferðir en Hólar 6, eftir því sem aíð-
asta Reykjavík segir í leiðréttingu.
\) Er ekki einhver svo fróður að geta sagt
088 eitthvað af niðjum pesa ágæta manns í
Danmörku?
Frá pukurtundinum.
Pukurfundurinn um „grútinn" hófst
á því, að H. H. talaði langt erindi um
atarfsemi sína í þarfir bræðingsins; taldi
hið nýja frumvarp það lang-mesta og
bezta, sem nokkur leið væri að fá um
langt skeið, því að núveraDdi stjórn
væri íslandi vinsamlegri, en sú, er við
mundi taka. Fjárhag landsins væri
betur borgið, ef frv. þetta yrði sam-
þykt, Danir gæti líka krept að sjálf-
stæði landsins að öðrum kosti(!) o. s. frv.
Lárus H. Bjarnason talaði næst. Kakti
sundur frumvarpið og sýndi þá ókosti,
er það hefði umfram uppkastið 1908 og
bræðinginn. Taldi það með öllu óað-
gengilegt.
Þá varð þögn, unz Jón Ólafsson mælti
fáein orð með nýja uppkastinu, þótt ekki
líkaði honum það allskostar.
Því næst talaði Björn Kristjánsson og
andmælti uppkastinu.
Séra Eggert Pálsson var grútnum
hlyntur.
Næsta dag vóru löng fundarhöld.
Þessir mæltu með „grútnum“ ásamt
ráðherra: J. Ó. og svo „Lögréttuliðið":
Guðm. Björnsson, Jón Þorláksson og
Eggert Claessen og síðast en ekki sfzt
— Einar Hjörleifsson. — Sagði Jón Ólafs-
son, að hann hefði aldrei um sína daga
heyrt Einari segjast jafn makalaust vel!
Þessir mæltu einkum á móti: Sigurð-
ur Sigurðsson þingm. Árnesinga, Björn
Kristjánsson, Kristján Jónsson, Lárus
Bjarnason og Sveinn Björnsson. Séra
Björn hall&ðist og á móti. Einar á
Geldingalæk hélt, að vonlaust væri að
afla grútnum fylgÞ, Jón Jónatansson
var orðinn á því undir fundarlok, að
hann treysti sér ekki að berjast fyrir
honum!
Sumir lögðu mjög lítið til málanna
og nokkrir alls ekki.
Jón Magnússon forseti sameinaðs
þings(!) stýrði samkomunni.
Á áttunda tímanum um kvéldið logn-
aðist hinn mikli og frægi „Sambands-
flokkur" út af. Hann þoldi ekki grút-
inn of&n á bræðinginn.
Yíirkldrið.
Hann hefir verið að reyna að klóra
yfir „grútinn" sinn í blöðunum, ráð-
gjafinn, núna eftir grútarförina frægu.
Hann hefir kanske fengiðj klýju af
því, hve fáir þingmenn vildu þiggja
góðgerðirnar, en ekki þótt lystugt að
kingja öllu einn. Og ekki þótt árenni-
legt að leggja til opinberrar orustu á
grútarkænunni, raeð sannleikspostulann
innanborðs og fáeina nóta hana.
Fögur er fleytan og þjóðleg er skips-
höfnin!!
Hver sendi hann l
Hver sendi Hannes til að sækja „grút-
inn“? Ekki gerði þjóðin það. Hún
hafði bannað alla grútarbræðslu á þing-
málafundunum síðustu.
Hver sendi hannþá? Bræðingsmenn,
mun svarað verða.
Sönnu mun þó næst, að hann hafi
flotið á Heimastjórnar-tólg og Hjörleifs-
sonalýsi.
Hvaðan kom svo „grútutinn“ t
Ekki frá Dönum, segir Hannes og
ekki frá honum sjálfum. Það „er alls
ekki tilboð frá Dönum né tillaga frá
mér“, segir hann — í 104 orða setn-
ing sinni. Og góðgætið er svo veg-
•amlegt, að íslendingar verða að gerast
svo auðmjúkir á Alþingi, að biðja Dani
að gera svo vel að gefa sér „grút“_að
viðbiti og í vegarnesti.
Af hverju kom þá kappið?
Þetta líka litla kapp, að kalla strax
á heimleiðinni saman nærri hálft þing-
ið, þ. e. a. s. svo mikinn hluta hinna
útvöldu, er tiltök þótti að hóa saman í
blá akammdeginu. Bótin, að heima-
stjórnarflokkurinn er nógu fjáður til að
greiða ferðakostnaðinn.
Kannske líka að þjóðin (Iandssjóður)
hafi átt að borga, ef skár hefði gengið,
svona bráðáliggjandi, svona þarfan og
svona þjóðhollan Heimastjörnarflokks-
fand.
Með því lagi var það hægt fyrir
meirihlutann að leika sér með lands-
sjóðinn, og leiða þjóðina að sínum vilja
í tjóðurbandinu. Margt bendir á það, að
til þess hafi leikurinn verið gerður.
En leyfið.
Hannes verður fyrst að fá leyfl hiá
Dönum, og svo verður hann sjálfur að
leyfa það, að þjóðin fái að sjá „grút-
inn“, sem verið er að bjóða henni.
Þarna kom Hannes illa upp um sig.
Hefði þjóðin sent hann, þá þurfti
engu að leyna.
Hefði Danir ekki sent hann, þá þurfti
ekki um Ieyfi þeiria að spyrja.
Og hefði Hannes ekki verið að reka
sitt eigið erindi jafnt og Dana, þá þurfti
hann ekki að „veita samþykki11. til þess,
að annar málsaðilinn fengi að sjá samn.
inginn, sem fyrir hann átti að vera
gerður.
Bóndi.
Tyrkir.
Nú á tímum greinir menn mjög á í
skoðunum um Tyrki. Fyrmeir var eng-
in misklíð í þeim efnum meðal siðaðra
manna: Allir hötuðu þá og dæmdu
hina verstu þorpara, er enga siðmenn-
ingu hefði. Nú eru aftur á móti marg-
ir, er hrósa þeim fyrir dugnað og fram-
taksaemi, eftir því sem yfirleytt megi
vænta af þjóðflokkum Balkanskagans,
er allir sé Iítt á veg komnir í menn-
ingu. Hingað til hafa og Tyrkir verið
taldir einhver sú hraustasta herþjóð, er
sögur hafi af farið, en grimd þeirra
hefir líka verið jafnkunn.
Danskur rithöfundur, nafnkunnur,
Walter Christmas, skrifar í „Politiken“
23. okt. þ. á. allgagnorða grein um
Tyrki og Balkan-þjóðirnar aðrar (Grikki,
Búlgara, Serba og SvartfellingaJ, og
kveðst hann vilja gera tilraun til þess
að leiðrétta þær röngu hugmyndir, er
menn sé nú farnir að gera sér um þá.
Farast honum þannig orð:
„Ef til vill eigum vér nútímamenn
bágt með að skiija það, að einu sinni
var Norðurálfan felmtri lostin fyrir
Tyrkjum. Eu sú hættan var þá engu
síður yfirvofandi en hugsanlegt er að
„gulþjóðehættan" [Austuranuþjóðajverði
nokkru sinni.
Það var í - þann mnnd, er Tyrkir
sem hugfangnir vóru og uppæstir af
hinum meistaralega tilfundnu trúarbrögð-
um Spámannsins, óðu vestur Litluasíu
og ógnuðu öllum hinum kristna heimi,
Mikligarður féll í hendur þeirra [árið
1453], soldáninn náði yfirráðum yflr
Balkanskaga, Ungverjaland varð tyrk-
nesk hjálenda, Vínarborg var oftar en
einu sinni nærri komin á vald hinum
„hreintrúuðu“, Ítalía átti hernám á
hættu.-------
Ótti »á, er greip forfeður vora við
hugsunina um sigurvinninga og sífelÉ
gengi „hálfmánans" [merki TyrkjaJ, átti
rót sína í meðferð Tyrkja á hinum sigr«
uðu; blóðferil þeirra mátti rekja. Her-
menn jafnt og friðsamir borgarar, kon-
ur jaínt aem börn vóru brytjuð niðúi