Lögrétta - 01.05.1907, Blaðsíða 1

LOGRJETTA
= Ritstjóri: PORSTEINN GÍSLASON, Pingholtsstræti 17.=
18.
Reykjavík 1. maí 1907.
II. árg.
HAFNARSTR:I7I8I920 2I-22-K0LAS 12-LÆKJAKT 17
. REYKJAVíK *
Saltkjöt í tunnum og lausri vigt.
Ham>ik jöt.
Itautakjöl. nýtt
íjvanneyrarsmjör.
Matarieiliii.
Stjórnarlrumvörpin.
II.
Frumvarp til laga um skipun
læknahjeraða o. fl.
Síðasta alþingi skoraði á stjórn-
ina, »að hlutast til um, að lækna-
skipunin hjer á landi verði end-
urskoðuð og að fyrir alþingi 1907
verði lagt frumvarp um breytingu
á henni«.
Stjórnarráðið hefir fengið tillög-
ur landlæknis um málið og er
þetta frumvarp bygt á tillögum
hans og þær prentaðar með írum-
varpinu.
Nýmælin í frumvarpinu eru
þessi:
Hjeruðin verða jafnmörg og þau
nú eru, cða 43, og 2 aðstoðar-
læknar. En ýmsar breytingar eru
gerðar á hjeraðaskipuninni. hess-
ar helstar: Reykjavíkurhjerað er
minkað, látið ná yfir Reykjavík-
urbæ, Seltjarnarnes, Engey og Yið-
ey. Kjósarhjerað er lagt niður,
Hvalfjarðarströnd (innhlutinn) er
lagðurvið Skipaskagahjerað, Þing-
vallasveit við Grimsneshjerað, en
Ivjós og Kjalarnes sameinuð Mos-
fellssveit, Haínarfirði og Álftanesi
og er það nýtt hjerað og nefnt
Hafnarfjarðarhjerað. Borgarhrepp-
ur er tekinn frá Borgarfjarðar-
hjeraði og lagður við Mýrahjer-
að,enMiklaholtshreppurvið Stykk-
ishólmshjerað; er Mýrahjerað nú
kallað Borgarnesshjerað og lækn-
isselrið í Borgarnesi. Nauteyrar-
hjerað er lagl niður, bætt við ísa-
ijarðarhjerað, en hjeraðslækni á
tsafirði ætlaðnr aðstoðarlæknir.
Höfðahverfishjerað er aukið aust-
anfjarðar, allur Fnjóskadalur lát-
inn fylgja því. En vestan Eyja-
fjarðar er stofnað nýtt hjerað, Arn-
arnesshjerað, sem á að ná yfir
Svarfaðardalshrepp, Arnarness-
hrepp og Skriðuhrepp. Breiðdal-
urer tekinn undan Fáskrúðsfjarð-
arhjeraði og lagður við Bernfjarð-
arhjerað. Álftaver er tekið frá
Siðuhjeraði og lagt við Mýrdals-
hjerað. Hjeraðslækni á Akureyri
er ætlaður aðstoðarlæknir eins og
að undanförnu. Búast má við því,
að þessar hreytingar verði þrætu-
efni á þingi, hver togi í sinn skika,
eins og jafnan áður, þegar hjer-
aðaskipnnin hefur verið til um-
ræðu.
Þá fer frumvarpið fram á, að
allir hjeraðslæknar hafijöfn laun,
1500 kr., og allir eftirlaunarjett.
í stað núgildandi ákvæða um
borgun fyrir læknisverk, hefur
frumvarpið það ákvæði, að borg-
nn sknli, ef ágreiningur verður
milli sjúklings og' læknis, fara eftir
gjaldskrá, er ráðherra semnr með
ráði landlæknis, en þar eru þau
takmörk sett, að minsta borgnn
fyrir hvert læknisverk skuli ekki
vera hærri, en sú borgnn, sem nú
er lögskipuð, og hæsta borgnn ekki
meiri en lágmarkið margfaldað
með 3.
Fyrir ferðir ætlar frnmvarpið
læknum 1 kr. fyrir 1. slund, 75
au. fyrir 2. slund, 50 au. fyrir 3.
stimd og 25 au. fyrir hverja stund
úr því, sem læknir er á ferð eða
að læknisstörfum. en hálfu hærra
gjald, ef læknir gegnir þessum
kvöðum að nóttu dags.
Alþýða manna hefur jafnan lát-
ið sig þetta mál miklu varða og
þykir því rjett, að birta megin-
atriðin í tillögum landlæknis; þær
skýra málið vel og eftir þeim hef-
ur stjórnin farið í flestum greinnm.
Hjer fara á eftir orðrjettir kafl-
ar úr tillögum landlæknis:
1. Um skipun læknislijeraðanna.
Alþýða manna hefur stöðugt heimt-
að fjölgun á hjeraðslæknum. Allir
vilja eiga sem skemst til læknis. Þessi
krafa er eðlileg, enda hefur henni
jafnan verið vel tekið af þingi og
stjórn. Um 1800 voru læknaumdæmin
6; um 1850 voru þau orðin 8. Árið
1875 var landinu skift í 20 hjeruð
(lög 15. okt. 1875). lnnan skamms
komu enn á ný kvartanir um læknis-
leysi úr ýmsum áttum og tók þá
þingið að veita styrk til aukalækna.
Árið 1899 var landinu skift í 42
hjeruð (lög 13. okt. 1899).
Þrátt fyrir þessa miklu fjölgun hefur
enn verið beðið um viðbót; hjeraðs-
læknunum á Akureyri og í Reykjavík
hefur undanfarin ár verið veittur styrkur
til að taka sjer aðstoðarlækna; og á
síðasta þingi var stofnað nýtt hjerað,
Bíldudalshjerað. Enn er ekkert útlit
fyrir, að þessari eftirsókn eftir fleiri
læknum muni linna. Úr Höfðahverfis-
hjeraði hefur komið beiðni um lækni,
er ætti bústað í þeim hluta hjeraðs-
ins, sem er vestanvert við Eyjafjörð.
Mjófirðingar vilja fá lækni; Önfirð-
ingar telja sig læknisþurfa, og skuli
sá læknir sitja á Flateyri.
Nú er það augljóst að einhvers-
staðar verður að láta staðar numið.
Landsjóður getur ekki borið þá byrði,
að kosta lækni í hverja afskekta sveit
á landinu. Þeir af landsmönnum, sem
lifa fáir saman í afskektum sveitum,
Grímsey, Öræfum o. s. frv., geta ekki
ætlast til sömu þæginda sem þeir, er
lifa í fjölbygðum hjeruðum. Yfirleitt
er læknisþörfin mest í kaupstöðum
og kauptúnum landsins; þar er þjett-
býlast, mest um innlendar farsóttir,
mest hætta af útlendum sóttum. í af-
skektum sveitum er jafnan minst um
veikindi; þar lifir fólk hollara lífi; þar
ber minna á allskonar óreglu; þangað
koma farsóttir miklu sjaldnar. Hins
vegar er og þess að gæta, að mjög
fámenn hjeruð verða mjög ólífvæn-
leg fyrir lækna, einkum strjálbygð*
sveitahjeruð, vegna þess að auka-
tekjur nema þar svo litlu, og er því
hætt við, að þau hjeruð verði tímum
saman eða að staðaldri læknislaus.
Þau hjeruð, sem stofnuð voru 1899,
hafa aldrei verið fullskipuð; nú sem
stendur eru 5 af þeim læknislaus;
Kjósar-, Mýra-, Nauteyrar-, Reykdæla-
og Þistilfjarðar-hjerað; og í eitt þeirra
hefur aldrei fengist læknir, Þistilfjarð-
arhjerað. Ef læknum er enn fjölgað,
hjeruðin smækkuð, má ganga að því
vísu, að læknaskorturinn verði enn
tilfinnanlegri. En af læknaskortinum
leiðir tvent: Sum hjeruð fá enga lækna;
sum fá lítt nýta lækna.
Menn kunna nú að segja, að úr
þessu megi bæta með því að hækka
hin föstu laun læknanna; en svo ant
sem mjer er um það, að landið sje
sem best skipað læknum, þá verð jeg
þó að játa, að launakostnaðurinn er
orðinn það mikill, að á hann er naum-
ast miklu bætandi; jeg verð að telja
það hagkvæmara fyrir þjóðina, að
auknum útgjöldum sje varið til sjúkra-
skýla og annars því um líks, fremur
en til þess að hækka föst laun lækna,
eða fjölga læknum.
Annað mál er það, að vel er hugs-
anlegt að hjeraðaskipunin gæti verið
hagkvæmari og mætti víða bæta úr
vandkvæðum með því að breyta hjer-
aðsmörkum eða færa til bústaði lækna,
án þess að fjölga læknunum.
2. Uni föst laun og eftirlaun
hjeraðslækna.
Hingað til hefur stöðugt vantað
lækna í ýms minstu og lægst laun-
uðu hjeruðin, þeirra er stofnuð voru
1899.
Nú sem stendur eru 5 hjeruð lækn-
islaus.
Framvegis verður og vafalaust stöð-
ugt skortur á læknum, ef ekki eru
bætt kjör þeirra.
Menn hafa haft orð á því, að rangt
sje að hafa launin lægst í fólksfæstu
hjeruðunum, þar sem aukatekjur eru
minstar, og því verð jeg að samsinna.
Hins vegar get jeg ekki fallist á það,
að reynt sje að gera öll hjeruðin jafn-
aðgengileg með því að hafa hæst föst
laun í fólksfæstu hjeruðunum, en lægst
í hinum fólksflestu. Jeg tel æskilegt,
að munur haldist. í fólksflestu hjer-
uðin þarf duglegasta lækna; þeir hata
mesta ábyrgð og erfiði og eiga að
hafa þeim mun meiri arðinn, sem
erfiðið er meira og ábyrgðin.
Ef allir hjeraðslæknar hefðu jafnhá
laun, þá yrði engu að síður mikill
munur á hjeruðunum, vegna þess að
íbúatalan er mjög mismunandí, og af
því að eitt hundrað manns í kauptúni
veitir lækni jafnmikla atvinnu sem
2—3 hundruð í strjálbygðri sveit.
Nú tel jeg nauðsynlegt að hækkuð
sjeu launin í þeim hjeruðum, þar sem
þau eru lægst (1300 kr.), en hins
vegar vel gerlegt að lækka launin í
fólksflestu hjeruðunum.
Jeg legg þrí til að olhm lijeraðs-
lœknum sjeu œtluð jofn laun og sjeu
það 1500 Jcrónur.
Útgjöldin eru nú:
4 hjeruð með . . 1900 kr. 7600 kr.
4 — — . . 1700 — 6800 —
25 — — . . 1500—37SOO —
10 — — . . 1300 —13000 —
2 aðstoðarlæknar
með.......... 800— 1600 —
Alls 66500 kr.
Ef allir hjeraðslæknar hefðu að
launum 1500 kr., þá verða útgjöldin
samkvæmt framanskráðum tillögum
mínum:
43 hjeraðslæknar hver með 1500
kr. og 2 aðstoðarlæknar hver með
800 kr.; það eru alls 66100 kr.
Hjer er því ekki farið fram á aukin
útgjöld.
Mjer virðist ekki rjett, að hjeraðs-
læknar ráði sjálfir aðstoðarlækna sína,
þá er laun fá úr landsjóði. Ráðherra
eða landlæknir ættu að veita þær
stöður.
Um eftirlaun er það að segja, að
jeg verð að mæla eindregið með því,
að allir hjeraðslæknar hafi eftirlauna-
rjett.
Allir aðrir embættismenn hjer á
landi njóta þessara hlunninda. Helm-
ingur hjeraðslækna er sviftur þeim,
en þó hvíla á þeim allar hinar sömu
skyldur, sem á þeim embættismönnum,
er eftirlauna njóta. Ranglætið er aug-
ljóst.
3. U111 aukatekjur tijeraðslækna.
Þjóðin heimtar í sífellu fleiri lækna.
Þess verður ekki vart, að hún heimti
fleiri presta eða sýslumenn —r- þeim
vill hún fremur fækka en fjölga.
Það er augljóst, að þjóðin telur
læknana þarfasta allra embættismanna.
Engu að síður hafa læknaembætt-
in verið gerð svo óaðgengileg, að
læknar hafa ekki fengist í þau öll.
Reynslan sýnir, að til þess verður
að bæta kjör læknanna frá því sem
nú er.
Og það er ekki nóg að skapa lækn-
um þau kjör, að einhver maður með
læknapróf fáist í hvert embætti.
Læknisstarfið er svo mikilsvert og
svo afarvandasamt, að þar er þörf á
nýtustu mönnum.
Ef læknar lifa yfirleitt við þröng
kjör, þá munu flest efnileg og áhuga-
mikil ungmenni sneiða hjá þessu lífs-
starfi, og fremur halla sjer að ein-
hverju öðru.
Námstími ísienskra lækna er nú
hjer á landi 5—6 ár að afloknu stú-
dentsprófi, en 6—8 ár í háskólanum.
Það er augljóst, að efnilegir stú-
dentar munu framvegis fælast þetta
langa nám og allan þann mikla kostn-
að, sem því fylgir, ef ekki er ann-
að í boði en 1500 kr. embætti með
litlum aukatekjum og oft engum eftir-
launum.
Það er af sú tíð, er embættin voru
álitlegasti æfivegurinn. Laun em-
bættismanna hafa yfirleitt verið lækk-
uð og eftirlaun rírð eða afnumin, og
jafnframt hafa peningar lækkað í
verði; ýmsir aðrir atvinnuvegir, t. d.
í iðnaði og verslun, eru nú miklu fýsi-
legri, miklu líklegri til fjár og frama
fyrir unga dugnaðarmenn, en em-
bættavegurinn.
Ef þjóðin vill eiga sjer nóg af nýt-
um læknum, þá verður hún að gera
læknisstarfið girnilegt í augum ungra
efnismanna: Það verður að vera arð-
vænlegt.
En það er ekki að minni hyggju
rjett leið, að hækka föst laun lækna.
Hitt er rjetta leiðin, að ætla þeim