Lögrétta - 20.07.1910, Qupperneq 2

134
L0GRJETTA.
Lögrjetta kemur út á hverjum mið-
vikudegi og auk þess aukablöö við og við,
minst 60 blöð als á ári. Verð: 4 kr. árg.
á íslandi, erlendis 5 kr. Gjalddagi 1. júli.
„gláa bökin“ o. fl.
Eftir því sem samgöngur hafa auk-
ist meðal manna og þjóða og þar af
leiðandi persónuleg og bókmentaleg
viðkynning manna orðið meiri, því
meiri for vitni hefur mönnum leikið
á, °8 jafnvel borið nauðsyn til, að
vita dálítið meira hver um annán eh
að þekkja andlitið eða nafnið eitt
eða ritin, án þess að vita annað um
höfundana sjálfa. Til þess að full-
nægja þessari forvitni eða kröfu, var
gefið út á ensku á fyrri hluta síð-
ustu aldar rit, sem hjet „Men of the
Time", og cru til af því margar út-
gáfur*). Arið 1858 gaf Vapereau út
bók sína um rithöfunda nútímans, og
svipaða bók gaf út síðar Angeló de
Gubernatis, prófessor við háskólann
í Róm. En þessar bækur höfðu ein-
ungis nöfn þeirra, sem skærastskinu
á himni bókmentanna, enda úreltust
þær fljótt, eins og allar bækur af
því tægi gera, og þær fullnægðu ein-
ungis að nokkru leyti eftirspurninni.
Enskur forleggjari varð fyrstur til að
gefa út bók með æfiágripi helstu
samlanda sinna, bæði rithöfunda og
annara; hún heitir „Who’s vvho", er
ársrit og í því formi, sem hún nú hef-
ur, er hún um 25 ára gömul; þár er og
veitt upptaka frægum útlendingum.
Ámeríkumenn hafa nú líka samskonar
rit „Who’s who in Ameríka". Auð-
vitað hafa Þjóðverjar ekki viljað verða
eftirbátar og hafa nú tvö rit: „Wer
ist es?“ (það nær yfir útlendinga
líka, en er hroðvirknislegt bæði að
efni og frágangi), og „Deutsches
Zeitgenossen-Lexikon"; eldra ársrit
eiga þeir líka, þar sem „Kúrschner’s
Literatur-Kalender" er. Nýlega hafa
Frakkar („Qui étes-vous?") og ítalir
(„Chi é?“) farið að gefa út líkar bæk-
ur; Ioks hafa nú Danir fylgt dæmi
stórþjóðanna og hjá þeim kom út í
ár: „Kraks Blaa Bog. Trc Tu-
sinde nulevende danske Mænd og
KvindersLevnedslöb indtil Aar 1910".
Það gefur að skilja, að þessar bæk-
ur eru hinar nytsömustu og hand-
hægustu handbækur, ekki einungis
fyrir lærða mcnn og bókmentavini,
hcldur Iíka fyrir cmbættismenn og
atvinnurekendur. Þær telja nefnilega
ekki einungis rithöfunda, heldur líka
alla æðri embættismenn, pólitíkara,
fjármálamenn og yfir höfuð alla „re-
presentatíva" menn þjóðanna. Nyt-
sömust oss íslendingum er auðvitað
bók dr. Krak’s; hún hefur líka nöfn
margra íslendinga, eins og vera ber,
því að henni er ætlað að ná yfir alt
danska ríkið. Henni cr eðlilega í
ýmsu ábótavant, eins og öllum þess-
konar bókum í fyrslu útgáfu; það
eru sjálfsagt margir taldir þar, sem
lítil nauðsyn var að geta, og öðrum
slept, sem hefði átt að nefna, en þetta
mun alt lagast smámsaman í næstu
útgáfum. Einna óviðkunnanlegast
þykir mjer að sjá, að fyrir skírnar-
nöfn manna standa oft einungis upp-
hafsstafirnir; nöfn eiga altaf að vcra
gefin í slíkum bókum full og óskamm-
stöfuð.
Sfst mundu menn hafa rent grun
f, að þessi veslings bláa bók yrði
pólitiskt deiluefni heima á íslandi.
„Þjóðólfur" hefur með fcitu letri ráð-
ist á hinn núverandi ráðhérra fyrir
það, að hann hafi látið setja nafn
sitt í þessa bók og þannig telja
sig danskan mann; en ráðherrann
hefur látið málgagnið sitt æðsta
neita því þverlega, að þctta sje með
hans vilja gert, það sje þvert á móti
gert í banni hans. Bæði eru nú
skærin góð. í titlinum stendur
„danske Mænd og Kvinder", en þar
er lýsingarorðið auðvitað í hinni víð-
ari merkingu, sem takandi yfir alt
danska ríkið, og Islendingar heyra
þó til þess ennþá ? Og það eru
meira að segja menn í bókinni, sem
alls ekki eru danskir, en standa í
*) Jeg held að einungis tveggja ís-
lendinga hafi verið getið í þessu riti, nfl.
Jóns bókavarðar Arnasonar og Guð-
brandar Vigfússonar.
nánu sambandi við danska ríkið, svo
sem sendiherrar Svía og Norðmanna
í Khöfn; ekki hefur heyrst enn, að
dr. Hagerup, sendiherrann norski,
hafi fylst heilagri grcmju, eins og Isa-
foldar-Björn, ög mótmælt. Það mætti
æra óstöðugan, ef skilja ætti ís-
lcndinga og Dani alstaðar að; í
Bricka’s „Dansk Biografisk Lexikon"
eru þeir taldir saman eftir stafrofs-
röð og Norðmenn fram að 1814;
það hafa menn hingað til látið sjer
lynda. En svo er nú komið á landi
voru, að pólitík er blandað í alt og
menn gera úlfalda úr mýflugunni;
þar af leiðir, að þegar til pólitiskra
stórræða kemur, sjá menn ekki skóg-
inn fyrir tómum trjám, eins og sýndi
sig við síðustu alþingiskosningar.
Það mætti ef till vill minna ís-
lendinga á það, að ef Danir tækju
þá ekki upp í höfunda- og nafna-
skrár sínar, þá gerðu það engir og
þeirra væri að engu eða litlu getið,
því að ekki hafa þeir haft rænu eða
efni á því sjálfir, að gefa út slíkar
bækur, svo að í nokkru lagi sje.
Hvar fá menn betri upplýsingar um
íslenska höfunda og bækur en í Er-
slev’s „Forfatter-Lexikon" og „Dansk
Bogfortegnelse" ? feg hef á öðrum
stað látið þá skoðun í ljós, að æski-
legt væri, að íslendingar ættu sjer-
stakar höfunda- og bókaskrár, þar
sem bókmentir þeirra eru greinan-
legar frá þeim dönsku og þeir tala
annað mál. En þar fyrir er ekkert
því til fyrirstöðu, að þeir sjeu líka
taldir með öðrum höfundum danska
ríkisins.
Þess er lítil þörf, að gefa út á ís-
lensku líka bók yfir íslenska menn eina
eins og dr. Krak hefur gefið út yfir
danska ríkið; íslenska þjóðfjelagið er
svo lítið, að þar þekkir svo að segja
hver annan. Hins vegar væri ekki
óþarft, að gefa út íslenska höfunda-
skrá á einhverju útbreiddu útlensku
máli t. d. ensku; það gæti vakið
athygli á því, að við eigum nýjar
bókmentir, en svo er um flesta útlend-
inga, að þeir vita lítið um það. Síð-
astliðið sumar lagði jeg drög til þess
að gefa út á ensku skrá yfir núlif-
andi íslenska höfunda, í líkingu við
aðrar útlendar skrár af því tægi;
sendi jeg því fyrirspurnir til þeirraj
sem jeg hafði í hyggju að setja á
þá skrá; óskaði jeg þess, að svörin
væru til mín komin fyrir 1. nóvem-
ber 1909. Þegar sá dagur rann upp,
höfðu ekki 50°/« svarað; seinna bætt-
ust þó allmargir við, en til þessa
dags hafa ekki svarað meira en rúm
62%. Af þessum ástæðum gat jeg
ekki gefið út rit þetta í ár, því að
mig vantaði ýms atriði (datá), sem
jeg gat ekki fengið nema höfundarn-
ir svöruðu mjer. Auðvitað átti jeg
ekki kost á að gefa út slíka bók
nema með löngu millibili, og því vildi
jeg ekki eiga undir því, að villur
væru nokkrar að mun í henni. Það
er hægra við að gera, þegar um árs-
vit er að ræða. Menn hafa verið
betri við dr. Krak en mig, því að
svo segir hann sjálfur í formálanum,
að um 96V0 af fyrirspurnum hans
hafi verið svarað. Og svo kemur
það upp úr kafinu, að sumir þeirra,
sem að sjálfsögðu höfðu tíma, vilja
og föðurlandsást til að „prótestera"
við dr. Krak, þeir höfðu ekkert af
þessu til að svara fyrirspurnum mín-
um!
Jeg nota þetta tækifæri til þess að
þakka þeim, sem sendu mjer svör
upp á fyrirspurnir mínar, um leið og
jeg skýri þeim frá því, hvers vegna
skráin ekki kom út, eins og til var
ætlast. Ef til vill lesa einhverjir
gleymnir menn þessar línur og ranka
við sjer, og það yrði máske til þess,
að jeg gæti gefið út skrá rnína áð-
ur mjög langt um líður.
' p. t. Kaupmannahöfn 2. júlí 1910.
Halldór Herrnannsson.
Frá Færeyjuiii. Kosningarn-
ar til Þjóðþingsins danska fóru þar
svo, að Effersö var kosinn með mikl-
um atkvæðamun. Mótmaður hans
var J. Patursson í Kirkjubæ. Hann
er foringi „Sjálfstjórnarflokks" Eyja-
búa. í Khafnarblaðinu „Pólitiken"
frá 3. þ. m. er grein frá Patursson
og mótmælír hann því þar fastlega,
að flokkur sinn berjist leynt eða
ljóst fyrir skilnaði frá Danmörku, eins
og hann segir að haldið sje fram í
ýmsum dörtskum blöðum. Hann
leggur til, að ásakanir þessar sjeu
teknar til mcðferðar í færeyska lög-
þinginu og danska stjórnin sendi
þangað fulltrúa sinn til þess að vera
við þær umræður og kynna sjer
málið til hlítar,-
Verið er nú að mynda nýtt dansk-
færeyskt verslunarfjelag, sem á að
heita „Föroya Handel og Industri
Partafelag".
yiðjlntningsbannit.
Svar til Halldórs Jónssonar
eftir
Ágúst Bjarnason.
I.
Kæri ritstjóri! Mig Iangaði til að
biðja þig fyrir svar upp á greinar
Halldórs Jónssonar, sem nú hafa
staðið undanfarið í „Lögrjettu".
Mjer virðast greinar þessar svo
villandi og skekkja svo málstað vor
andbanninga, að nauðsyn beri til að
svara þeim þegar og í sama blaði.
Jeg hefði þó aldrei snert á penna
til þess að krukka í greinar þessar,
et jeg hefði ekki verið beðinn um
það af flokksbræðrum mínum og ef
niðurlag þeirra hefði ekki verið svo
villandi eins og raun varð á.
Jeg mun halda mjer við skiftingu
höf. á efninu, ekki af því, að hún
sje hugsanrjett, heldur til hægðar-
auka, svo að menn geti borið saman
greinarnar og sjeð, að jeg segi rjett
frá.
1. grein sína nefnir höf. Staglið,
og er það spámannlegt orð, sem ó-
sjálfrátt hefur hrotið af vörum hans
um hans eigin ritsmíð, en ekkert,
sem svara þarfnast í henni að öðru
leyti. 2. greinina nefnir hann: Tak-
mark Templara, 3. gr.: Kóruillu
andbanninga, 4. gr.: Baráttuna
og 5. gr.: Sjálfur leið þú sjálfan
þig. Skal jeg nú, þótt það sje langt
verk og leiðinlegt, reyna að rekja
hugsanirnar í 4 síðustu greinunum og
sýna mönnum gildi þeirra.
II.
Takniark templara.
Höf. byrjar á því, að birta stefnu-
skrá amerískra bannmanna. Jeg skal
ekki segja neitt niðrandi um stefnu-
skrá þessa, því að mjer er svo farið,
að jeg tel hverjum manni heiinilt
að berjast fyrir því, er hann telur
gott og gilt, sje það gert af viti og
drengskap. Og ekki kemur mjer til
hugar að fara með hana eins og H.
J. fer með stefnuskrá vor andbann-
inga, þótt jeg auðvitað gæti það með
því að fara eins hlutdrægnislega að
eins og hann, leggja skakka merk-
ingu í orðin, sleppa úr þeim og
skjóta inn eftir vild og gera and-
stæðingum mínum upp hinar lægstu
og lúalegustu hvatir. Það sje fjarri
mjer.
Þó get jeg ómögulega fallist á, að
þessi stefnuskrá Templara sje vel og
viturlega samin, eins og H. J. vill
halda fram. Málið á henni er ekki
gott, og er það líklegast þýðandan-
um að kenna. Upptuggur koma
fyrir í henni og henni er svo rugl-
ingslega skipað niður, að H. J. verð-
ur að hafa sig allan við að fá heila
brú í hana. Til þess verður hann
að taka fyrst 6. atr., þá 4., þá 2.
°g 3- °g l°ks S- atriðið.
En til hvers er nú H. J. að birta
þessa stefnuskrá? Það er mergurinn
málsins. Hann er að gera það til
þess að reyna að sanna, að Magnús
Einarsson dýralæknir hafi rangt fyrir
sjer, þar sem hann heldur því fram,
að takmark templara sje algert
bjndindi. En það er auðvitað hár-
rjett hjá Magnúsi. Enda er H. J.
svo óheppinn, að staðfesta þetta með
eigin orðum símim. Þar sem hann er
að skýra stefnoskrána, telur hann
nefnilega fyrst upp, hvað templurum
samkvæmt henni ber að gera og
það er: að útbreiða bindindi og
bindindisfi æðslu, starfa síðan að sölu-
banni og loks láta þjóðirnar heimta
algerð bannlög. Síðan bætir H. við:
„Þá er takmarkinu: algerdri afneit-
un allra áfengisvökva til drykkjar,
náð". En 5 línum neðar segir hann
þó: „Nei, takmarkið er langtum
yfirgripsmeira" o. s. frv.
Svona er samkvæmnin hjá þessum
háttv. höf. Hann kemst í beina mót-
sögn við sjálfan sig svo að segja í
sömu andránni, og þetta endurtekur
sig hvað eftir annað af því, að mað-
urinn kann sýnilega ekki að hugsa,
en hleypur altaf úr einu í annað og
heldur aldrei hugtökunum föstum.
Þarna hefði honum þó átt að vera
innanhandar að sjá rjett, þar sem
hann er búinn að skýra frá tak-
markinu og telja upp leiðarnar að
þessu takmarki. En svo blandar
hann öllu saman aftur í einn hræri-
graut og segir, að takmarkið sje
miklu yfirgripsmeira, tekur nefnilega
leiðarnar með, eins og t. d. bann-
leiðina, og gerir hana að takmarki!
En með þessu lagi má sanna allan
skramban.
Rjett skilið er takmark Templara
skv. stefnuskránni: algerð afneilun
áfengis til drykkjar. En leiðarnar
að því takmarki eru: bindindisfrceðsla,
útbreiðsla biudindis, s'ólubann og loks
algert aðfiutningsbann. Þetta verð-
ur ekki hrakið.
Rjett skilið er takmark vor and-
banninga: hófsemi, en af því, að
vjer teljum ofnautn áfengis skaðlega
og vitum, að hún getur orðið að
þjóðarböli, viljum vjer vinna á móti
henni með því að draga úr eða laka
jafnvelalveg fyrir drykkjufýsnmanna.
En einu rjettu leiðarnar að því tak-
marki hyggjum vjer, að sjeu hinar
tvær fyrri leiðir templara : bindindis-
frœðsla og frjáls bindindissamt'ók.
Aftur á móti hyggjum vjer að hinar
tvær síðari leiðar: s'olubann og algerð
bannl'óg, sjeu mannfrelsinu ósam-
boðnar og muni hafa óheillavænleg-
ar áfleiðingar. Tvær fyrri leiðarnar
eru því bannmenn og andbanningar
sammála um, en um tvær síðari leið-
arnar stendur baráttan. Þetta verð-
ur víst ekki hrakið.
En af þessu Ieiðir,að það er óhyggi-
legt af Templurum yfirleitt, að fara
með andbanninga eins og stækustu
fjandmenn sína, þar sem þeir vilja
ekki ieggja stein í götu þeirra og
vilja jafnvel vera samherja þeirra um
það, er þeir telja aðalatriðið: bar-
áttuna gegn ofdrykkjunni, þótt þeir
ekki geti fallist á að beita til þess
nauðung og banni. (Frh.).
Kriteyjarmálið.
Alt er óútkljáð um það enn sem
komið er. Stórveldin ætla að halda
ICrítey tast undir yfirráð Tyrkja, en
hefta það, að Tyrkir ráði á Grikki.
Alt er því í sama horfinu og verið
hefur. En Tyrkir hafa lagt niður
verslunarviðskifti við Grikki og er
það sagt Grikkjum lítt þolanlegt, enda
hafa þeir leitað til ríkja þeirra, sem
halda hönd yfir Krítey, til þess að
þau komi í veg fyrir þetta.
Heima í Krítey aukast vandræðin.
Foringjar Kríteyinga sjá nú, að þeim
tjáir ekki að þreyta leikinn lengur.
En nú ráða þeir ekki við hreyfing-
una. Venezelos, sem hefur verið að-
alforingi Kríteyinga og allra manna
ákafastur í því, að æsa upp bæði þá
og Grikki, reynir nú hvað hann get-
ur til þess að miðla málum og fá
landa sína til þess að una úrskurði
verndarríkjanna, en þeir eru erfiðir
viðfangs og vilja ekkert eftir gefaaf
kröfum sínum: að Krítey sje alger-
lega leyst frá Tyrklandi og samein-
uð Grikklandi. Þeir áköfustu vilja
velja sjer stjórn, eftir sínu höfði, og
láta hana framkvæma þetta, hvað
sem allir aðrir segi. Herskip vernd-
arrfkjanna eru viðbúin að skerast í
leikinn, ef á þarf að halda. Þau
liggja í Sudaflóa, og á lítilli ey mitt
í flóanum blaktir tyrkneska hálfmána-
flaggið hjá flöggum þeirra. Á ráð-
herrafundi, sem nýlega var haldinn
í Aþenu, til þess að ræða Kríteyjar-
málið, varð það ofan á, að gríska
stjórnin yrði að taka alvarlega í
taumana gegn Kríteyingum, ef þeir
beygðu sig ekki fyrir úrskurði vernd-
arríkjanna, og, að skorað skyldi á
þá í nafni Kríteyjar og allra Grikkja,
að hlýta þeim úrskurði, en stofna
ekki til frekari vandræða.
Zorba, hermálaráðherra Grikkja,
hefur beðist lausnar, að því er út
lítur fyrir vegna missættis við Georg
konung. Hann hafði ráðið konungi
til þess, að koma með leynd heim
til Aþenu, er hann kom úr Englands-
förinni, án efa til þess að gefa hon-
um í skyn, að hann væri þangað
óvelkominn. En konungur hafði það
að engu, og reyndin varð sú, að
honum var tekið með miklum fögn-
uði. Konungur hafði eigi viljað sjá
Zorba við móttökuna og Zorba eigi
viljað þiggja veislu hjá honum rjett
á eftir, eins og hinir ráðherrarnir.
Reykjavík.
Prof. W. H. Scliofleld kennari í
samanburðarmálfræði við Harvard
háskóla í Cambridge Mass. var einn
farþega með Sterling hingað ásamt
konu sinni og sifjaliði. Þau lögðu
á stað austur í sýslur á föstudaginn
var, fyrst og fremst til Geysis og
Þingvalla, en þá ætlar Prof. Schofi-
eld að rannsaka helstu sögustaði á
Suðurlandi, og um Borgarfjörð og
verða á því ferðalagi 3—4 vikur.
Prof. Schofield hefur lagt mikla stund
á Norðurlandamálin, norsku, dönsku
og sænsku, en þó sjerstaklega nor-
rænu eða íslensku. Fór hann í því
skyni til Kristjaníu og nam hjá Bugge.
Hann hefur nú um nokkur ár kent
íslensku við Harvard og hefur að-
sóknin að fyrirlestrum hans stöðugt
aukist. Síðastliðið ár stunduðg 16
íslensku þar.
Hjeðan fara þau aftur með Oce-
ana um miðjan næsta mánuð.
Bæjarstjórnin. Fundur 16. júní.
Leikfjelagi Reykjavíknr veittar 500
kr. úr bæjarsjóði.
Runólfi Pjeturssyni veitt lögreglu-
þjónsstaða frá 1. júlí þ. á.
Ut af erindi frá íþróttafjelögum
bæjarins var samþ. svohljóðandi til-
laga: „Bæjarstjórnin vill veita fje-
lögunum 180X90 metra svæði á
Melunum og vill taka styrkbeiðni
fjelaganna til góðgjarnrar athugunar
— leggi fjelögin fram uppdrátt og
sundurliðaða kostnaðaráætlun um alla
tilhögun á íþróttasvæðinu".
Samþ. svohljóðandi yfirlýsing:
„Bæjarstjórnin ályktar, að leggja
skuli Iokræsi um Tjarnargötu, Aðal-
stræti og í lækinn, þegar er áætlun
verkfræðings er fengin og hún er
samþ. af bæjarstjórn",
Samþ. að alla bekki barnaskólans
skuli lýsa með 4 gaslömpum hvern,
og skólann að öðru Ieyti eftir þvf,
sem nauðsynlegt er, og skólanefnd
falið að gera samninga um þetta".
Þessar brunabótavirðingar samþ.:
á húsi Jónatans Þorsteinssonar við
Vatnsstíg 9746 kr.; frú Elínar Sveins-
son við Vesturg. 19831; Sigurðar
Jónssonar á Laufásv. 1450; Matth.
Matthíassonar og D. Östlunds við
Austurstr. 15,292 og Jóh. Jóhannes-
sonar við Laufásveg 2272 kr.
Samþ. svohlj. tillaga: „Bæjarstjórn
krefst þess, að bæjarverkfræðingur-
inn taki nú þegar aðstoðarmann, er
bæjarstjórn tekur gildan; að hann
sem allra fyrst fullkomni og afhendi
áætlunina yfir holræsi í Miðbænum
og Vesturbænum og ákveður, að
greiða honum ekki nein laun úr
bæjarsjóði fyrst um sinn".
Fundur 7. Júlí. Kosinn fundar-
stjóri á bæjarstjórnarfundum í for-
föllum borgarstjóra Halldór Jónsson.
Borgarstjóra heimilað, að fá frí
frá embætti sínu um mánaðartíma frá
miðjum þessum mánuði.
Kosnir í nefnd til þess að gera
frumvarp til efnahagsreiknings fyrir
Reykjavíkurkaupstað: L. H. Bjarna-
son, H. Jónsson og Kr. Ó. Þor-
grímsson.
Svohlj. tillaga samþ.: „Bæjar-
stjórnin felst á aðgerðir borgarstjóra
út af hinu nýja broti Brillouins kon*
súls á byggingarsamþyktinni og fel*
i