Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 20.03.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 20.03.1916, Blaðsíða 1
^ Ritstjóri: "* ÞORST. GÍSLASON. Jrliigholtsstræti 17. ?rtmW Talsími 178. LÖGRJETTA AfgreiSslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON, Bankastræti II. Talsími 359. Nr. 13. Reykjavík, 20. mars 1916. XI. árg. Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Sími 32. Þar eru fötin saumuð flest. Þar eru fataefnin best. Bækur, innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir i Siolúsar Eymundssonar. Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 síSd Heyásetningarmálið °g hallærisvarnirnar. Eftir Jóhannes ólafsson á HafþórsstöSum. NitSuri. Almenn lög, athugasemdir og tillögur. ÞaS væri til ofmikils ætlast aS heimta þaS af nokkrum manni, aS hann á einu ári geti trygt sig og bú- fje sitt fyrir miklum og langvinnum harSindum, sem komiS geta og yfir staSiS í fleiri ár samfleytt. Til þess þyrftu margfalt meiri fóSurbirgSir en hugsanlegt er að menn alment geti aflaS á einu sumri, ekki síst þar sem sarlitlar eSa jafnvel engar eru fyrn- mgar frá fyrri arum, eSa þá aS öSrum kosti aS fækkun búfjárins yrSi mönn- um flestum óbærilega tilfinnanleg, svo aS verulega um munaSi til hjálp- ar hinu, sem eftir væri, i svo stórfeld- um og langvinnum harSindum. Þess vegna verSur þaS alt af og al- staSar eina ráSiS og óumflýjanlegt, aS bver emstakur bóndi komi sjer upp foSurforSabúri, sem mynda« er meS gætilegum heyásetningi frá þeim vetr- um, er heyin ekki gefast upp. Ef nú aS almenn lög um þetta efni væru samin, ætti aS gera hverjum bú- anda aS skyldu, aS setja ekki á vetur fleiri fjenaS en þann, sem hann á haustnóttum hefur nóg fóSur fyrir, þó aS vetur verSi, eins og búast má viS, aS haröastur geti orSiS á hverjum staS. Þá þyrfti og einnig aS skylda menn til þes? aS setja ekki á heyfyrningar, fyr en þær á hverjum staS eru orSnar álíka miklar og venju- legur eins árs heyforSi fyrir sauSfje cg hross handa vetri í harSasta lagi, °g þá aldrei meira en á einn tíunda Wuta þeirra, aö undanskildu því, aS eyfilegt ætti aS vera aS setja á þær lalfar eftir mjög mikil grasleysissum- ^1- sem valdiS hafa því, aS heyafli e Ur orSiS margfalt minni en venju- ega> °g þaS eins, þótt ekki sjeu bún- r a<5 ná því hámarki, sem um var alag. En nær sem svo aftur batnar i an, verSur aftur á ný aS auka vis nSfy-rningarnar' bansaö tU bær hafa j tllteknu hámarki, og síSan æfin- sem f * Sjá Um' aS bessi heyforöi sÍe prin as.tur h°fuSstóll, sem aldrei má g pa til nema j aftaka harðindum langvmnum. v ,J.eg ?\ "U &era ráS fyrir því, sem best ma fara, aS almenn lög um ti. \Pn heyaset"ing verSi sett á næsta ljngi meS þerm grundvallaratriSum, jem hjer er minst á, og aS fyrst verSi Ia"S eftir þeim haustiS 1917 viS hey- asetnmg manna alstaí5ar á landinu ökulum vjer hugsa oss, aS í einhverj- um hreppi yröi Sett svo á, aS allir buendur getí gefiS búfje sínu í inni- stoBu 24 vikur og ÖSrum búpeningi þar eftir. Nú verSur vetur 1917—tqi8 svo góSur, aS hreppsbúar fyrna vor- iS 1918 sem svarar 8 vikna innistöSu- gjöf fyrir álíka margt sauSfje og þeir höfSu veturinn fyrir. Næsta haust setja þeir eins á, en setja ekkert á hey- fyrningarnar. Ætti þá hreppur þessi meS venjulegri heygjöf og svipuSum heyforSa og áSur, 32 vikna innistöSu- gjöf af öllum heyjum fyrir jafnmargt sauðfje og þar var á fóSrum veturinn á undan. Væri nú alstaSar á landinu sett eins á, aS öSru jöfnu, þá lægu menn þó ekki flatir fyrir eins árs harSindum, þó mikil væru, eins og nú er alvana- legt. Og fengju svo landsmenn ráS- íúm veSráttufarsins vegna aS safna heyfyrningum í mörg ár, þá er mjög líklegt, aS þeir gætu staSist, þegar tímar liSu, mörg harSindaár í röS, án þess aS verSa fyrir tilfinnanlegu eignatjóni á búfje sínu, og án þess aS vera mikiS upp á annaS fóSur komnir. Nú er svo varið landsháttum vor- um og öSrum ástæSum, aS talsvert getur þaS veriS mismunandi, hve mik- iS fóSur þarf aS ætla hverri tegund búfjenaSar hjer og hvar á landinu til þess þó aS ganga nokkuS líkt fram, aS undanskildum kúpeningi, sem lang-víSast mun þurfa svipaS fóður hvar sem er á landinU. Ólíkir eru land- kostir og beit, ólík heygæSi, fjenaS- arhirSing o. fl. Eitt á viS í þessari sýslu og í þessum hrepp, en annaS í hinni sýslunni og hinum hreppnum. SamstæSar, ófrábreytilegar og al- gildandi heyásetningsreglur fyrir alt land getur þess vegna engan veginn komiS til greina. Um þaS verSur aS fara eftir því, hvernig til hagar á hverjum staS. AS öSru leyti en þvi, sem þegar sagt hefur veriS um skyldur manna al- ment um gætilegan heyásetning, verS- ur aS gefa forSagæslumönnum vald 1 hendur til þess aS ákveSa nánar um þetta, hverjum fyrir sitt umdæmi, og jafnvel hvert einstakt heimili, ef á- stæSa þykir til. En svo verSur aS búa vel um hnútana, aS vandalaust sje fyrir forSagæslumenn aS fá tillögum sínum og fyrirskipunum þar aS lút- andi framfylgt. Sumum kann nú ef til vill aS þykja, aS meS þessu sje fullmikiS vald feng- iS í hendur einstökum mönnum, og er þaS aS vísu rjett. En þó verSur ekki hjá því komist aS svo vöxnu máli. Til þess því aS tryggj'a þaS, aS forSagæslumenn leysi þetta mikla og vandasama starf vel af hendi og mis- beiti ekki valdi sínu gagnvart einstak- Imgunum, finst mjer sjálfsagt, aS þeir vinni eiS aS þessu starfi sínu. MeS þeim hætti mundi trúnaSarstarf þetta verSa hverjum góSum og göfug- um manni kærara, og hann mundi leysa þaS af hendi meS enn meiri alúS og samviskusemi. En eiSs er oft kraf- ist af þeim mönnum, sem inna eiga af höndum vandasöm og mikilsverS trúnaSarstörf. AS öSru leyti verða svo aS liggja þungar sektir viS vanrækslu forSagæslumanna, aS því er starf þetta snertir, eftir því lág eSa há, sem sökin telst vera stór eSa smá. Sektin rennur í tilheyrandi sveitarsjóS. Þá þarf aS skipa umsjónarmann forSagæslumála fyrir alt landiS, eins og nú er t. d. umsjónarmaður fræSslu- málanna, og má hann engu öSru starfi sinna. RáSherra skipar mann þenna, og ætti núverandi fjárræktar- maSur, herra Jón H. Þorbergsson, aö vera sjálfkjörinn umsjónarmaSur fyrst um sinn, og síSan ávalt sá maS- ur, sem vel þætti hæfur til aS veita málum þessum forstöSu. Laun hans skulu greidd úr landssjóSi. Nú hefur hr. Jón Þorbergsson borgun af almannafje til aS leiSbeina landsmönnum í fjárrækt. Þyrfti því aS líkindum ekki miklu viS laun hans aS bæta. Annars er mjer ekki vel kunnugt um, hve há þau eru, eSa meS bvaSa skilyrSum þau eru greidd ár- lega. En ekki numdi sú launaviSbót veröa landinu tilfinnanleg, og hverf- andi móti því gagni, sem starfi.þessi mundi af sjer leiSa fyrir þjóSina. UmsjónarmaSur þessi sæti 1 Reykjavík. HefSi hann þar skrifstofu, þar sem væri tekiS á móti brjefum og öSrum skjölum tilheyrandi forSa- gæslunni í landinu, þeim svaraS, sem þurfa þætti, og aSrar leiSbeiningar gefnar. Á vorin og sumrin skyldi um- sjónarma&ur ferðast um landiS, part og part af því á hverju ári, eftir þvi sem tími ynnist til og aSrar ástæSur leyfSu, til þess aS lita eftir forSa- gæslunni, leiSbeina bændum í fjár- rækt, heyverkun og öSru, sem aS notum mætti koma í máli þessu. — ÞaS kann aS vera, aS Jón Þorbergs- son þyrfti aS fá einhverja sjerment- un í heyverkun, súrheysgerS o. fl., til aS geta þar um gefiS gagnlegar leiSbeiningar. En til þess ætti þó ekki aS þurfa mjóg langan tíma, þar sem um skýran og áhugasaman mann er aS ræSa. Þá væri og nauSsynlegt, aS um- sjónarmaSur þessi kæmi á fót fjár- ræktarblaSi eSa tímariti, sem hann sjálfur væri ritstjóri aS, og fengi bændur og búaliS til aS kaupa og lesa. Svo jeg nú aftur snúi mjer nokkuð aS skyldum forSagæslumanna, þá skuli þeir fara þrjár ferSir á hverju ári til eftirlits á hvert heimili, sem þeim er faliö til umsjónar. Skal fyrsta eftirlitsferSin farin á tímabilinu frá 1.—15. október, önnur frá 15—30. mars og sú þriSja um þaS leyti, sem sauSfje er slept úr húsi og af gjöf. í öllum þessum ferSum skulu þeir kynna sjer vandlega heybirgSir og aSrar fóSurbirgSir á hverj'u heimili, svo og ástand alls búpenings, hirSing hans og húsakynni. En sjerstaklega skal þó vanda til haustskoSunarinn- ar og gæta þess eftir föngum, aS eng- inn búandi fari feti framar meS ásetn- inginn en fyrir er mælt í forSagæslu- lögunum, eSa þar til settum reglu- gerSum. Þá skulu þeir og gefa hverjum bú- anda þær leiSbeiningar um meSerS og hirSing búfjenaSar, sem viS þarf og líklegt er aS notum megi koma, svo og hvetja alla búendur meS lip- urS og hollum ráöum til þess, sem aS málum þessum lýtur, og meS því; og hverju öSru, sem verða má til þess, aS sem sjaldnast — helst aldrei — þurfi aS beita hinum alvarlegustu og stöngustu ákvæSum foröagæslu- laganna, sva sem valdskurSi eSa vald- sölu á búfjenaSi manna, eSa öSru því, sem þar um kynni aS verSa skipun gerS. Loks skulu þeir á hverju vori gefa hverjum búanda vitnisburS fyrir á- stand og hirSing búfjárins og um- gengni þeirra um hey, og eru þeir táknaSir meS tölunum 1, 2, 3, 4, 5, 6, eSa sem þýSir: afarilla, illa, laklega, sæmilega, vel, ágætlega. VitnisburSir þessir auka metnaS manna. Enginn vill láta segja um sig, aS hann fari ver meS skepnur sínar en aSrir. Sá, sem þetta voriS fengi einkunnina 3 — laklega — mundi hugsa sem svo: ,Jeg skal reyna aS fara betur meS fjenaS minn næsta vetur, svo jeg aS vori verSi ekki lægri en hann ná- granni minn, sem nú fjekk einkunn- ina 6, eSa ágætlega." Þetta siSast nefnda er nú raunar ekki annaS en þaS, sem allir forSa- gæslumenn eiga aS gera eftir núgild- andi lögum. En sannleikurinn er sá, aS þeir hafa gleymt því raunalega margir, eSa aS minsta kosti hafa þeir fjölmargir ekki látiS neitt til sín beyra um þau efni. En meS ákveSn- ari forSagæslulögum og eftirlitsmeiri ætla jeg þeim aS muna eftir þessu. Allar skoSunargerSir sínar, svo og vitnisburSi allra búenda skulu þeir færa í þar til löggilta forSagæslubók, sem þeir síSan lesa upp á hverjum vorhreppaskilum, eSa óSrum fjöl- mennum sveitarfundi. ASalskýrslu um hvert fardagaár skulu þeir semja sem nákvæmasta eft- ir skoSunargerSum sínum á árinu. Er hún svo send umsjónarmanni forSa- gæslumála, áleiSis til stjórnarráSsins. Jeg hef nú minst á hinar helstu og veigamestu skyldur foröagæslu- manna, sem gera má ráö fyrir aS Trygfgfingf fyrir aS fá vandaSar vörur fyrir lítiS verS er aS versla viS V. B. K. Landsins mestu birgðir af: Vefnaðarvörum Pappír cg ritföngum Sólaleðri og skósmídavörum. Pantanir afgreiddar um alt ísland. Heildsala. VandaSar vörur. Smásala. Ódýrar vörur, Verslunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. á þeim muni hvíla. Eru þær allmarg- ar og þýSingarmiklar. Yfirleitt má segja, aS forSagæslustarfiS sje mjög umhugsunarvert og vandasamt verk, sem útheimti marga góSa hæfileika hjá forSagæslumönnum, til þess aS leysa þaS vél og sómasamlega af bendi. ÞaS skiftir því afarmiklu máli, að valiö á forSagæslumönnunum tak- ist vel. ForSagæslumennirnir þurfa aS vera góSir menn og rjettsýnir, ná- kvæmir vel, athugulir og samvisku- samir. Þeir þurfa aS vera góSir fjár- menn og kunnir aS gætilegum hey- ásetningi og góSri meSferS á skepn- um. Hafi þeir þessa ómissandi kosti til aS bera, jafnframt því aS vera siSavandir og skylduræknir, fer ekki hjá því, aS þeir sjeu virtir af mönn- um, en þaS er nauSsynlegt til þess aS leiSbeiningum þeirra og ráSum sje af alúS tekiS og eftir þeim breytt aS svo miklu leyti sem kostur er á. Vandasamasta verkiö í öllu forSa- gæslustarfinu er og verSur æfinlega þaS, aS meta heyin rjett og aS segja til þess, svo ábyggilegt sje, hve mikiS fóSur þurfi á hverjum bæ til aS geta tekiS á móti vetri í harSara lagi. ÞaS má heita góSur ásetningur, aS áætla innistöSutíma fyrir kúpening 34 vikur, fyrir sauSfje 24 vikur og fyr- ir hross 15—18 vikur, eftir ástæSum. Til þess aS hafa nóg fóSur fyrir allar tegundir búfjárins tiltekinn tíma, þarf aS ætla mjólkurkúnni 45 hey- hesta (mestmegnis töSu), ársgömlum kálfum helming á móti kúnni, en haustóldum kálfum y3 kýrfóSurs, sauSkindinni 3 heyhesta og hrossinu 10—12 heyhesta. Á moS og annan heyúrgang má setja eitthvaS af hross- um. Alt er þetta miSaS viS gott hey og gott „meSalband", sem kallaS er. Nú á það ekki saman nema nafniS, hvert heybandiS er á bæjum. Getur þaS munaS alt aS þriSjungi. Er því naumast ábyggilegt, aS setja á hey- feng manna eftir kaplatölunni einni saman. Ábyggilegast og rjettast tel jeg vera, aS mæla allar heystæSur og öll hey, og ætla siSan hverri skepnu fóSur sitt í teningsmálum eft- ir mati, eftir þvi sem reynslan kennir mönnum aS meS þurfi hjer og þar. Þessa heyásetningsreglu munu nú margir forSagæslumenn hafa tekiS upp. Einkum er þaS handhæg fóSur- tafla eftir GuSjón fyrv. alþm. GuS- laugsson, sem jeg veit til aS forSa- gæslumenn hafa nú, til hliSsjónar viS heyásetning og forSagæslu. Er tafla þessi, ásamt leiSbeiningum þeim, sem henni fylgja, sjerprentun úr BúnaSarritinu, 27. árg., 3. hefti, úr ritgerS höfundarins: „Um forSamat, einkum heyj'a". En áSur en leggja megi töflu þessa til grundvallar fyrir heyásetningunni eöa heyforSaeftirlitinu, verSur aS meta hinar mismunandi heytegundir, og i ólíkum heystæSum, til eins og sama fóSurgildis (forSamál er þaS kallaS), og er hver fóSureining miS- uS viS víst rúmmál (ten.áln.) af góSu smáheyi í garSi, sem er vel verkaS og vel sigiS. Eftir gæSum heyjanna og þjettleika þeirra í heystæSum eru því mismunandi mörg forSamál í hverri teningsalin. Nú er hver ten.alin hjer um bil J4 úr rúmstiku, eSa: 1 rúmstika er um 4 ten.álnir. Eftir fóSurtöflu GuSjóns þarf mjólkurkýrin 113,22 forSamál í 34 vikur, sauSkindin 5,04 f.m. í 24 vik- ur og hrossiS 24,9 f. m. i 15 vikur. Sje nú mjólkurkúnni aS haustinu ætluS innistöSugjöf í 34 vikur af 2/s góSri töSu og Yi góSu útehyi, þá væri þaS aS rúmmáli í vel signu garS- heyi rúmar 90 ten.álnir, en í hlöSu 113,22 ten.álnir, því eftir niSurstöSu þeirri, sem reynsla GuSjóns frá LjúfustöSum gaf honum viS 15 ára heyásetningsstarfsemi um fóSurgildi heyja „í hlutfalli viS rúmmál þeirra", og talsvert víSa mun vera nokkuS svipaS, eru af heyi þessu í garSi reiknuS 5 forSamál í hverri rúmstiku, en ekki nema 4 f.m. sj'e þaS í hlöSu, —¦ verSur þar nefnilega ekki eins þjett eSa sigiS. Ef sauSkindinni er ætlaS innistöSu- fóSur í 24 vikur af sínum helmingi af hvoru: smágerSu vallendis- eSa veitu-heyi, sem er vel orSiS og vél sigiS, og vel verkuSu fjall- eSa mýr- arheyi hitalausu, þá þarf hún af því 5.77 ten. álnir, sje þaS í garSheyi eSa breiSri og hárri hlöSu, annars nokkuS meira, því af fyr töldu hey- tegundinni telur GuSjón 4 f.m. í rúm- stikunni, en af hinni síSartöldu 3 f.m., eSa aS meSaltali 3^ f.m. í hverri rúmstiku, miöaS viS garSheystæSu.. Af góSu smáheyi ætti hestfóSriS í 15 vikna innistöSu aS vera eftir fóS- urtóflunni rúmar 24 ten.álnir aS rúm- máli. Tel jeg þar þá rúmstikuna 4 forSamál. Eftir sama mælikvarSa er mjög þægilegt og fljótlegt aS sjá þaS út viS miSsvetrarskoSunina, hve lengi sú eSa sú heystæSan endist ákveSinni tölu búfjenaSar. Og eins er líka meS heyfyrningar á vorin. Fyrir mitt leyti mæli jeg því ein- dregiS meS því, aS þessari reglu GuSjóns GuSIaugssonar verSi haldiS áfram viS heyásetning og forSagæslu yfir höfuS. Mun þaS langvíSast láta mjög nærri, aS þaS, sem hann ætlar hverri skepnu i ákveSinn tíma eftir máli og mati, komi heim viS ásetning manna eftir kaplatali, sje aS eins hverri búfjártegund ætlaS þaS hey- fóSur, sem hjer aS framan er gert ráS fyrir, kúnni 45 heyhestar, sauS- kindinni 3 heyhestar o. s. frv. HvaSa reglu sem fylgt væri viS forSagæsluna, felst allur vandinn, eins og fyr segir, í því aö meta heyin rjett. En komist forSagæslumenn upp á lag með þaS, sem ekki þarf aS efa, þá segir GuSjón aS sje „óhætt aS reiSa sig á töfluna, aS eins vel dugi og þar er gert ráS fyrir, þó full gjöf sje." Kaup forSagæslumanna getur ó- mögulega veriS minna en 2 kr. á dag fyrir svo erfitt og vandasamt verk. Ætti landssjóSur aS borga þaS aS hálfu leyti á móti hreppsfjelögunum. Annars tel jeg alveg sjálfsagt og mjög rjettlátt, aS allur kostnaSur viS heyásetningseftirlit, fóSurforSabúr og aörar hallærisvarnir í landinu sje aS hálfu leyti móti sveitasjóSunum greiddur af almannafje. Þá þætti mjer og tilhlýSilegt og sanngjarnt, aS stjórnarvöldin veittu

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.