Lögrétta - 19.11.1919, Blaðsíða 2

LÖGRJETTA
2
LÖGRJETTA kemur út á hverjum mi8-
vikudegi, og auk þess aukablöð við og við,
Verð kr. 7.50 árg. á Islandi. erlendis kr.
10.00. Gjalddagi 1. júlí.
konung um, að hann mundi gera alt,
sem í hans vildi stseði, til a8 bæta
úr óánægjunni þar og stilla til friðar.
Hann sagöi líka, aS keisarinn væri
farinn aS breyta skoðun á þeim mál-
um.
VriS 1907 skrifast þeir Lútken og
Moltke á um máliíS, og 28. marts hitt-
ast þeir enn og Lala saman. L. segir
honum þá, að sú skoðun sje mjög
tíkjandi hjá öllum dönskum stjórn-
málamönnum, sem til ábyrgSar þurfi
svara, að Danmörk megi alls ekki
skipa sjer í óvinaflokk Pýskalanas,
og ef ógerlegt reyndist aS halda uppi
hlutleysi Danmerkur x str'rði millt
Þýskalands og Englands, mundu
Danir verða með Þjóðverjum. Moltke
kvaS þá yfirlýsingu sjer hiS mesta,
gieðiefni. Ef ÞjóSverjar gætu reitc
sig á Dani að þessu leyti, þá væru þeir
fúsir til að láta sem mest eftir óskum
Dana. Þeir mundu, ef nauðsyn þætti,
hjálpa þeim til aS koma upp varnar-
tækjum i Jótlandi. — Vegna stækk-
unarinnar á höfninni í Esbjerg, sem
J>á var í framkvæmd, þótti honum
þetta enn nauðsynlegra en áSur. Hann
sagði, aS því væri nú svo fyrir komið.
að ÞjóSverjar gætu fljótlega dregið
saman allmikinn her í NorSur-Sljes-
vík, og yrði honum þegar stefnt tii
Esbjerg, ef til kæmi, að Englendingar
reyndu aS setja þar her á land, og
Danir gætu ekki varist þeim, eða
verSust þeim ekki. En hann sagði,
aSS það yrði sorgardagur í líf sínu,
ef hann þyrfti að fara með her gegr?
Danmörku. Stríð við England gæti
komið þá og þegar. Þýskaland óskaði
þess ekki. En það væri yfirvofandi.
Öll strandvirki frá Memel til ósa Sax-
e!far yrðu nú hiö bráðasta endurnýj-
uð að vopnaútbúnaði, og hann vildi
ráða Danmörku til að fara eins. að,
sjerstaklega við Khöfn. Ef samning-
ar kæmust á milli Danmerkur og
I’ýskalands, væri Þýskaland reiðubfi-
ið til þess að tryggja Danmörku land
hennar óskert, og um hjálendur,henn-
ar sagði hann, að Þýskaland vildi
skuldbinda sig til þess, að taka jafnt
tillit til hagsmuna Danmerkur við
friðar samninga og sinna eigin hags-
muna. Landbúnaðarafurðir allar frá
Danmörku gætu farið til Þýskalands
meðan á striðinu stæði og borgast þar
hæsta verði. Svo var talað um, að
ef enski flotinn rjeðist á Khöfn, kæmi
þýski flotinn gegn um Stórabelti til
varnar.
Á eftir þeim upplýsingum um má!
ið, sem hjer hefur verið frá sagt, fer
að lokum löng greinargerð eftir I. C.
Christensen. Hann segir, að þegar
vinstrimenn hafi tekið við völdum
i Danmörku 1901, hafi það verið
markmið flokks þeirra í utanríkis-
málum, að tryggja landinu hlutleysi,
if til ófriðar kæmi í Evrópu, og reyna
að fá það viðurkent af stórveldun-
um. En það hafi þá verið mjög al-
menn skoðun í Þýskalandi, að við
hinar tiðu heimsóknir þjóðhöfðingja
á Fredensborg væru ráð brugguð
gegn Þýskalandi. Stjórnin hafi litið
svö á, sem þessari skoðun, sem bæði
væri röng og lika skaðleg Danmörku.
bæri að útrýma. Hún hafi því stutt
að því, að Friðrik krónprins heim-
sótti Vilhjálm keisara í Berlín í okt.
1902, og sú heimsókn hafi vel tekist.
Síðan hafi keisarinn komið til Khafn-
ar næsta ár og flutt Kristjáni kon-
ungi IX. hamingjuósk á 85 ára af-
mælisdegi hans. Sú ferð hafi verið
farin til að votta Danmörku velvild-
arhug. Skýrslur Lútkins til utanrikis-
ráðaneytisins-hafi að sjálfsögðu vak-
ið mikla eftirtekt, ekki sist þau um-
mæli, að ef Þjóðverjar gætu ekk,
treyst Dönum, mundu þeir þegar í
byrjun ófriðar taka Danmörku. Eft-
ir konungaskiftin í Danmörku í árs-
byrjun 1906, segist I. C. Chr. oft hafa
talað við Friðrik konung VIII. um
þessi mál og hann hafi lofað, að færa
það í tal bæði við Vilhjálm keisara
óg Játvarð Bretakonung, að fá hlut-
leysi Danmerkur viðurkent og virt,
þótt til ófriðar drægi. Skýrslur urn
þau viðtöl hljóti að vera til í einka-
skjólum Friðriks konungs. En kon-
ungur hafi síðan sagt sjer, að samn-
ínga gæti hann ekki fengið. Þessi við-
töl hafi þó ef til vill stuðlað að því,
að Danmörk hafi komist með í samn-
ingana um Eystrasalt og Norðursjó
frá 23. apríl 1908.
Það hafi verið nauðsyn, að upp-
ræta þá skökku skoðun hjá hermála-
forkólfum Þýskalands, að Danmörk
sæti á svikráðum við það og væri í
bruggi með óvinum þess. Þetta hafi
verið erindi Lútkens til viðtals við
Moltke. Hann hafi átt að sannfæra
h.ann um, að fullkomið hlutleysi væri
ósk Danmerkur. Setningin í erindis-
brjefinu um „verulega hagsmuni í
, n’.óti“, Danmörku til handa, ef hún
hætti sjer í samninga við Þýskaland,
hafi verið sett til þess að fá vissu
um, hvort ráðandi menn í Þýska-
landi vildu nokkuð til þess vinna, að
íá Danmörku sín megin, eða, hvort
þeir ætluðust til, að hún kæmi þang-
að að eins gegn loforðum um hjálp,
ef á þyrfti að halda, og líka til þess
að sýna Moltke, að mikið þyrfti til,
ef Danmörk ætti að hverfa frá strang-
asta hlutleysi. í orðunum felist ekk-
ert tilboð um bindandi fastmæli eða
samninga, enda hafi Lútken ekki haft
neitt því líkt umboð, en að eins átt
* að leita upplýsinga. Orð L. um skoð-
anir „allra danskra stjórnmáltmanna,
sem til ábyrgðar eiga að svára“, seg-
ir I. C. Chr. ofmælt, og að ekkert
hafi verið ákveðið um það heima i
Danmörku, að slík ummæli ættu að
koma fram, en L. muni hafa notað
þau til að leggja sem mesta áherslu
á, að það væri alls ekki vilji Dana,
að komast í ófrið við Þýskaland. —
Annars segir hann, að samtöl og
brjefaskifti L. við M. hafi án efa ver-
ið til mikils gagns fyrir Danmörku,
því þau hafi sannfært ráðandi menn
Þýskalands um, að það hefði ekk
ert að óttast frá Danmerkur hálfu.
þótt það lenti í stríði. En fyrir X90T
hafi gagnstæðar skoðanir verið ráð-
andi í Þýskalandi, eins og áður seg-
ir. L. var einlægúr föðurlandsvinur,
segir I. C. Chr. og að það sje sín
skoðun, að Danmörk eigi viðskiftum
hans við Moltke það framur öllu
öðru að þakka, að hún lenti ekki inn
í heimsstyrjöldina. Ef sömu skoðanir
hefðu verið ríkjandi í Þýskalandi á
afsröðu Danmerkur 1914 og ríkjandi
voru 1901, þá hefði hún ekki umflú-
ið hörmungar stríðsins.
Lútken er nú dáinn, en hefur lát-
ið eftir sig skrifaði æfisögu. I. C.
Chr. hefur fengið aðgang að henni og
iilfærir kafla þaðan,. sem fjallar um
þessi mál. Þar segir, að Molke yfir-
hershöfðingi sje mjög velviljaður
Danmörku og kona hans telji sig
ram-danska; hann sjálfur bæði tali
og skrifi dönsku í besta lagi og eigi
marga nánustu vini sína í Danmörku.
Búlow kanslara segir hann einnig
vinveittan Danmörku, enda sje hann
sonur dansks embættismanns. Báðir .
þessir menn segir hann að hafi beitt ,
áhrifum sinum hjá keisaranum, til ,
þess að skapa betra samkomulag |
milli Þýskalands og Danmei'kur, en j
afskiftum þeirra Friðriks VIII. og !
I. C. Christensen hrósar L. rnikið og
álítur, að einmitt vegna þeirra hafi
Danmörk komist hjá þátttöku í
heimsstyrjöldinni.
En auðvitað er það, segir I. C. Chr,,
að einnig var grenslast eftir skoð-
rnunum Englendinga megin, eftir
því sem- hægt var. En ekki segist
' hann vita til, að neitt sje skjalfest um
það. Þó hafi danska stjórnin haft á-
kveðnar skoðanir um það, að þess
væri ekki fremur að vænta af Eng-
landi en Þýskalandi, að Danmörk
gæti fengið hlutleysi sitt viðurkent
með samningi, en hún yrði, eins og
onnur lönd, að koma hervörnum sín-
um í það horf, að þær væru nothæfar
til þess að varna því, að aðrir færu
með her yfir landið, eða notuðu sjer
það í stríði. Til frekari skýringar
um afstöðu Englands í málinu, kom
I C. Chr. fram með brjef frá Frijs
greifa, er talað hafði við Játvarð kom
ung einu sinni á Amalienborg um
þessi mál og þá skýrt I. C. Chr.
munnlega frá viðtalinu, en síðan
skrifað það sjer til minnis. Greifinn
vakti máls á þvi við konung, hve ó-
friðlegt útlit væri í álfunni, en kon-
imgur dró heldur úr því, en sagðist
þó verða að játa, að þar sem jafn-
örlyndur maður og þáverandi Þýska-
kndskeisari sæti við stjórn í sterk-
asta herveldi álfunnar, mætti við öllxx
búast. En komi Evrópustríð og
standi England þar gegn Þýskalandi.
] á verður afstaða Danmerkur mjög
vandasöm, sagði Játvarður konung-
rr. Hann sagði enn fremur, að þótt
Þýskaland bryti hlutleysi Danmerk-
ur, væri þess ekki að vænta, að hjálp
frá Englandi gæti komið svo skjótt,
að hún hindraði, að Danmörk yrði
tekin. En ef hún reyndi eftir rnegni
c ð verja hlutleysi sitt, þá gaf hann
vonir um, að England mundi nota
óll áhrif sín til verndar hagsmunum
Danmerkur, þegar til friðarsamninga
kæmi. Það er enginn efi á því, segir
I. C. Chr., að Játvarður konungur
hefur einnig talað þessu líkt við Frið-
rik konung VIII.
Það verður ekki betur sjeð, en að
I. C. Chr. hafi fremur unnið en tap-
að við birtingu þessara skjala — að
hann hafi vaxið af málinu.

Rjúpur
nýskotnar kaupa háu verði
Friðg’eirsson & Skúlason,
' Bankastræti 11.
Úr ferðapokanum.
Um Jónsmessuleytið 1918.
Undir Kaldadal.
Jeg bið ekki’ um íslenskt remmiregn,
nje rjúkandi storm á Kaldadal:
jeg veit hvað það er, að vökna í gegn
og velkjast um snjóvgan heiðasal.
Jeg man ei það fjalla-mollu-loft,
í myrkur sálinni’ er hafi steypt,
en hrakviðrin hafa eymt mig oft
og óró og kvöl í skap mitt hleypt.
Þótt aðrir sjer kunni’ að óska þess
að ilskuveður þeim strjúki’ um kinn,
í góðblænum einkxlm heill og hress
jeg horfi yfir fararkostinn minn.
Og brautargengið mjer best þá finst,
er bráðna ísar úr fjallasal.
Og horfi sólin í hug mjer inst,
þá hygg jeg með gleði’ á Kaldadal.
Suður úr Kaldadal.
Farðu hægan, fákur!
Förunautar hleypa skeið
ofan allar götur.
Ekki’ er nxjer um þeysireið:
hjer er engin þröng af þyrnigreinum.
— Segir fátt — á fjöllunum -— af einum.
Farðu hægan, fákur!
Fjallablærinn lokkar mig
inn í víðan álfheim
— ekki’ er gott að vai’a sig:
töframáli talað er frá steinum.
— Segir fátt — á fjöllunum ■— af einum.
—■ Blikar yfir Brunnum
broshýr geisli sumardags.
Skýlaust er um Skjaldbreið.
Skarnt að bíða sólarlags. —
Gamlar sagnir sveima’ að minnis-Ieynum.
—- Segir fátt — á fjöllunum — af einum.
Svipir eru á sveimi-------
seiða eld x huga minn?
— eða blærinn blóðið
bruna-hitar mjer í kinn.
— Augum lyk jeg. —■ Andinn sjer í leynum
— Segir fátt — á fjöllunum — af einum.
Niður úr Jórukleif.
Hjer hefur Jónas farið fjöllin.
— Finst mjer andarblærinn hans
leggja helgi-hjúp á Völlinn,
hýrga þennan tindakrans,
signa daggir brekku-blóma,
brosa þýtt við hverri laut,
vekja djúpa hörpu-hljóma
huldunnar við fjallaskaut. —
Eyðislóðir þessar þeysti ’ann,
þegar hann gamla Skjaldbreið leit,
þegar minnis-merkið reisti ’ann
miklifengum' heiðareit.
— Vinleg blómdís ljett.af leiti
lyfti væng og til hans sveif:
fríðra vætta föruneyti
fjekk hann kringum Jórukleif.
— Sá er ei einn á eyðiheiðum,
andar þeim er fylgi ljá:
yfir þöglum auðnarleiðum
ástarstjörnur tindra þá,
varpa ljósi á hrauna-hjalla,
hvar sem fæti stigið er
—- hverja sprungu’ og götu-galla
glöggvar sá, er þannig fer. —
Huldar vættir heiðalandsins
hlustuðu til á eyðislóð,
þegar tunga töframannsins
túlkaði fram hið dýra ljóð.
Ómuðu víðar hamra-hallir
hugðarmálin þungum dyn.
Vildu fjalla andar allir
eiga hann fyrir trygðavin.
Umdi við um hvilft og hjalla:
„Hver hefur fengið betri gesf?
Hann, sem þekkir okkar alla
ætt og göfgi manna best.
Voggum honum — vorsins syni,
vpitum honum guðaföng,
svo .að slíkum vildarvini
verði’ ei nóttin þung og löng.
Náttljóð.
(Hjá Ármannsfelli).
Glaða, nóttlausá tíð,
þú ert fögur og fríð
er um fjallauðnir breiðirðu skínandi vænginn.
— Gefur öryggisþrótt
svona yndisleg nótt.
Þá er ættjörðin barninu hægasta sængin.
Syngur kvöldljóð í hlíð
hugljúf, barnsleg og blíð
einhver blómdís, er svefnþrungið auga ei greinir,
snertir inst inn í hug,
veitir vonunum flug
út á víðlendi góðdrauma förinni beinir.
Bæði staður og stund,
eins og mannúðug mund
leggur mýkjandi smyrsl yfir fortíma örin,
þokar æskunni nær
— sem að farin er fjær —
þar sem framþráin göfug er hásætisskörin.
Ef að huglíf er kalt
. eða kúgað og halt
getur kliðþrungin vornóttin unnið því bætur.
Því að alt verður hlýtt
og svo heillandi-frítt,
þegar himinn tindrandi vordöggum grætur.
Glaða, nóttlausa tíð,
þú sem hjúfrar við hlíð,
eins og himneskur engill þar strjúki um blómin:
legðu kraft inn í alt,
sem er hnipið og halt,
gefðu hörpunum styrkan og ástþrunginn róminn.
Við Almannagjá.
I.
Sjáið tröllasmíðið, með turna há!
Hvílík töfraveröld er þessi gjá!
/ H.
Nú er sólblik yfir og sigurblær,
því að sumargyðjan á stengi slær,
snertir ástarhjómi við yngdri jörð
alt frá andnestá inní fjalla skörð.
Undir geislavængnum hún vermir alt,
sem í vetrarhörkum lá sjúkt og kalt
— eins og móðir góð, sem um barn sitt býr,
eða brúður ung, er að sveini snýr.
III.
Hjer fer blómaangan um breiðan reit
— það fer bjarkailmur um fríða sveit,
verður hljótt og sammála loft og láð
um tvö lögmálsatriði: f r i ð og n á ð
— með þann helgisamninga hróður fer
einhver himinvera, er auga’ ei sjer.
IV.
Hjer má finna lífsveig í „dauðans dal“
— það má drekka goðmagn í slíkurn sal! —
V.
Ef þú stigur fæti á steinrið hjer
er sem strengir titri á móti þjer
yfr’ í bergsins leynum, og bylji við
einhver bumbusláttur á aðra hlið-----------------
Hvort mun víkingsandinn, sem áður bar
fram sitt orku-merki um búðirnar
hafa smogið bergið og berjast enn
inn í bjargsölum — og kalla á mefxn?
Skyldi víkingsandinn það eiga mál,
sem að óma festir við klettastál,
sem að snxýgur dunandi loft og láð,
sem-að lifar aldanna skaparáð
— sem að endurfæðist á fjöldans vör,
þegar fólkið lýstur með sigurhjör
á þá hami-aveggi, er verða helst
því að vegartálma, svo förin dvelst?
— Ef þú hlustar vel inn í hamrakór
muntu heyi'a svörin — svo skýr og stór:
Það er liðnu tímanna líf og hel,
sem er lagt í hljóminn — og túlkað vel.
VI.
Þú fær táp í hugann: að hlusta á
gamlar hétjusagnir. — En viltu sjá!:
Þarna í hliðarveggjium á hamrasal
sýnist hengt uþp furðulegt mynda-val.
— Ekki’ er gull í „römmunum“ — grjót það er.
Ekki’ er gljáskygð „platan‘‘ sem hálagler.
Þó er einhver fágun þar fólgin í:
eins og fjallablámi og morgunský