Norðri - 02.11.1906, Blaðsíða 1

L, 45, Akureyri, föstudaginn 2. nóvember, 1906,
Útlendingadálæti.
Um það hefir einatt verið rætt manna
á milli og á það hefir einnig verið drepið
í blaðagreinum öðruhvoru, hversu mik-
ið dálæti margir meðal okkar íslendinga,
karlar og konur, hafa á útlendingum,
sem hingað ber að landi eða hér eru
á flökti. Pað er þó ekki svo að skilja,
að þetta muni vera eðlileg afleiðing af
hinni alþektu »íslenzku» gestrisni ogþví
beri að telja það lofsvert eður vænlegt
til vegs og heilla landi og lýð.
Ekki heldur kennir þessa dálætis, sem
eg á við, svo mjög gagnvart hinum eig-
inlegu ferðalöngum, er hér fara um fjöll
og firnindi sér til skemtunar og dægra-
styttingar; þeir eru vanalega svo ein-
kennilega niðursoknir í að athuga nátt-
úruna fyrir utan sig eða sálarástand sitt
inni fyrir, að lítið færi gefst fólkinu á því
að láta þeim í té þau aðdáunarhót og
þá »viðhöfn«, sem annars er vís öllum
erlendum farfuglum, ef þeir að eins eru
dálitlir á lofti og kunna lagið á því að
koma sér í mjúkinn hjá þeim, er þeir
í það og það skiftið hafa mök við.
Engum kemur til hugar að finna að
því, þótt bjargþrota útlendingum séliðsint
og þeim góðu vikið; sílkt er mannúð
mikils metandi. En þeir, sem gleiðast-
ir eru við þá útlendingana, er þeir halda
að heimurinn hossi, láta sjaldnast mik-
ið af mörkum við fáráðlingana. — Hitt
er og eigi tiltökumál, þótt valinkunn-
um mönnum erlendum, er gert hafa
landinu sóma og gagn eða kynt sig frá-
bærlega vel, sé fagnað af kunningum
og öðrum til maklegrar viðurkenningar.
Pað er ekki nema skylda. Nei, hér er
átt við fólk, sem hefir það að vana og
liggur á því lúalagi, að hampa með
lotningarfullu kjassi framandi mönnum,
allsendis ókunnum öllum hér og öllu,
mönnum, sem aldrei hafa gert hér neitt
frægðarstryk, er þurfi að virða, og eru
margir hverjir æði misjafnir, ef ekki
gallagripir.
Hér um slóðir veður uppi sægur út-
lendinga, sem kunnugt er, svo hér er
bæði staður til að gefa þessu gaum og
enda ekki úr vegi, að menu geri sér
nokkra grein fyrir þessum fyrirbrigðum,
sem als ekki fara dult, þótt að sumu-
leyti séu þau næsta dularfull.
Snúum okkur fyrst að karlmönnunum.
Þeim er sumum ekki lítið gjarnt til að
tildra sér og viðra sig upp við útlend-
ingana. Allir vita, hversu það hefir leg-
ið hér í landi, að menn svo að segja
hafa skriðið á maganum fyrir dönsku
skipstjórunum, sem hingað hafa komið
og þózt flytja með sér menning og
frama til skrælingjanna á norðurhjara
veraldar. Já, erlendir skipstjórar! það
er ekki smáræði varið í þess konar
menn; og »landinn« finnur stórum til
sín og þykist hafa vaxið mjög, ef hann
hefir haft tal af eða örlítið «fengið» að
kynnastt. d. yfirmönnum póstskipanna —
ef þeir hafa sýnt honum það lítillæti
að fara á «túr» í hans eigin víni eða
gera sér gott af öðru sælgæti í búi
hans. Og það þarf ekki yfirmenn
skipa til: Brytar, veitingaþjónar, vélamenn
og matrósar eru höfðingjafólk, ef þeir
aðeins eru af erlendu bergi brotnir. F*á
þykir þvílíkur heiður að hafa eitthvað
saman við þá að sælda, að fátt getur
við það jafnast.
Pótt svona ónáttúru-framkoma sé
ekki lítið athugaverð, þá getur þó und-
ir fleðulátum karlmanna gagnvart út-
lendingum falist einhver neisti af vís-
vitandi tilgangi, þ. e. hagnaðarvon eða
virðinga. Sumir hyggja sem sé, þó und-
arlegt megi virðast, að þeir geti betur
komið ár sinni fyrir borð til gróðabralls
o. þvíuml. með þessu lagi heldur en ef
þeir stæðu keikir sem frjálsir menn;
öðrum þykir þetta vænlegt til þess, að
á þá drjúpi einhver «sæmd af náð», sem
þeir gera sér í hugarlund, að geti kom-
ið — úr austri eða vestri — eins ogþruma
úr heiðríkju, en finna annarsvegar. að
verðleikarnir einir mundu eigi nægir
verða.
En þessu líkar hugsanir koma því
nær aldrei til greina hjá kvenþjóðinni.
F*að verður sjaldnast séð, að undir fleðu-
látum íslenzku kvennanna við útlend-
inga búi nein sérstök fyrirhyggja eða
útreikningur; þeinr er það að líkind-
um að einhverju leyti ósjálfrátt, geta
ekki á sér setið, að veita þessum mönn-
um blíðu sína og þykir geysimikið til
þesg koma að vera í kynnum við þá.
Pær fara lítið í launkofa með kunnings-
skapinn oft og tíðum, sem er skiljan-
legt, þar sem þeim finst heiðurinn svo
mikiil. Pær gera sér heldur ekki neinn
sérlegan mannamun; hvort f>að er æðri
eðá lægri skiftir ekki svo miklu, ef það
einungis er útlendingur. Framúrskar-
andi fegurðar og gerfileiks er alls ekki
krafist — það sem «frá almennu sjónar-
miði» er vanalega kallað ljótt fólk, geng
ur í augun eins og væri það sveipað
dýrðarljóma. Og því fer fjarri, að sýnin
förlist þannig eingöngu þeim meyjun-
um, er taldar eru til alþýðunnar eða
«hinna lægri stétta», svonefndra; hinar
«heldri« eru ekki barnanna beztar, þó
dálítið mentaðri eigi að heita. — F*ar
skilur líka með körlum og konum: Vel-
mentaðir karlmenn halda eigi til lengd-
ar hinu gengdarlausa fíflæðisdálæti á út-
lendingum.
Mest þykir stúlkum tll koma þeirra
manna erlendra, sem berast mikið á, eru
málhreifir og til í glens — spjátrung-
anna. Pótt þeir séu ófyrirleitnir gerir
ekkert til; þeir eru jafn «sætir» og «ynd-
islegir» fyrir því. Eftir kostum þeirra
að öðru leyti er ekki verið að grensl-
ast, eður þeirra innra manni, hvort þeir
viti nokkuð og skynji öðrum framar, er
geri þá aðdáunarverða; nei, kunnings-
skapurinn er ekki til fræðslu og leikur-
inn ekki til þess gerður að komast að
raun um, hvort nokkuð er í þessa menn
varið eða ekki. Peir þurfa auðvitað ekki
að kunna orð í málinu — íslenzkunni!
Hvernig verður nú þessum mönnum
við, þegar þeir koma hingað og hitta
fyrir svona mikla »rausn»? Peir kom-
ast í sjöunda himinn út af öllu saman,
semekkierfurðajflestirþeirra eru óbreytt-
ir sjómenn, er ekki hafaátt eða eiga al-
staðar upp á háborði — hér er þeim
tekið sem konungasonum af yngismeyj-
unum, sem renna í köpp um þá! Peir
aka þá seglum eftir vindi, sem gefur
að skilja, og feila sér lítið. Enda finn-
ast þess dæmi, að þeir leyfa sér gagn-
vart stúlkum hér, án þess að átalið sé
eða stúlkunum finnist sér misboðið, það,
er vart mundi þolað orðalaust annars-
staðar meðal háttprúðra manna. Iðu-
lega fleipra þeir og út í frá um þá
nánu kunnugleika, er þeir segjast vera
í við hinar og þessar stúlkur, helzt af
betra taginu, er þeir tilgreina, og kunna
hrókasögur þess efnis, sem þó að sjálf-
sögðu eru meira og minna lognar. A
þessu græðir nú kvennfólkið lítið, en
— það er sjálfskaparvíti! —
Pegar nú á því fæst staðreynd, að
þetta er engin undantekning, heldur al-
títt hér hvarvetna, þar sem nokkuð kem-
ur af útlendingum að ráði, þó verst þar
sem þeir hafast mest við, í bæjum og
kauptúnum, ineð sjó fram, þar sem
skipagöngur eru o. s. frv., þá verður
manni að spyrja sjálfan sig, hvernig á
þessu geti staðið — hvað valdi þessu
fári meðal fólksins? — Orsökin er tvens-
konar. Önnur er sérstök með konum,
bæði hér og erlendis; — hin er aftur
á móti sameiginleg konum og körlum,
en hennar verður ekki vart nema hjá
einstöku þjóðum.
Fyrri orsökin á rót sína í einskonar
hégómagirni og óljósri munaðarþrá hjá
konum. Peim finst svo mikils um vert
alt nýtt og alt það, sem hefir einhvern
blæ af óþektu. Peim er það nautn —
líklega — eða þær vænta sér nautnar
af því að vera með mönnum úr öðr-
um löndum, sem standa þeim fyrir hug-
skotssjónum miklu æðri og tilkomu-
meiri en þetta land, mönnum, sem hafa
aðra siðu en við og mæla á aðra tungu
en hér er títt. Og það eykur dýrðina
að mun, að það eru ekki nærri allir.
sem geta skilið eða talað mál þessara
manna. Hljóta þeir ekki, sem sjálfir
eigi skilja útlendingana, að gera sér há-
ar hugmyndir um fólkið, er svona leik-
andi getur átt við þá? Hvort þær í
raun réttri eru færar um að á tala þeirra
máli, varðar minstu.
Mér eru altaf í minni Kínverjarnir, sem
komu til Khafnar hérna um árið. Pað
var kínverskur trúðleikaflokkur, sem flakk-
aði um löndin; hann sýndi og glingur
sitt í Tivoli. Pessir menn voru í sjálfu
sér villimenn, algjörlega ómentaðir, eins
og oft á sér stað um þess háttar fólk,
og höfðu víst sama sem ekki neitt af
hinni einkennilegu kínversku menningu.
Að öðru leyti voru þeir sýnum sem aðr-
ir Kínverjar upp og niður; gulir á hör-
und og augun rammskökk. Peir voru
klæddir á kínverska vísu og höfðu laf-
andi langa fléttu. Yfirleitt voru þeir ó-
frýnir, eftir því sem hvítir menn rétt-
eygir (Norðurálfubúar) gera sér hug-
mynd um fegurð og Ijótleik. — En
hvað verður? Dándiskonur hópum sam-
an, af háum stigum margar, urðu tryltar
eftir Kínverjunum og eltu þá á rönd-
um; einkum varð næturflökt þeirra al-
REYNIÐ
Amontillado, Madeira, Sherry og rauð
eða hvít Portvín frá
Albert B. Cohn.
F’essi vín eru efnafræðislega rannsökuð um
leið og þau eru látin á flöskurnar, ogtapp-
ar og stúthylki bera þess ljósan vott, því á
þeini er innsigli efnasmiðjunnar. Vínin
fást á Akurevri hjá
hóteleiganda Vigfúsi Sigfússyni.
Abyrgð er á því tekin, að vínin séu hrein
og óblönduð vínberjavín, og má fá þau
miðilslaust frá Albert B. Cohn, St. Annæ
Plads 10 Kjöbenhavn K, — Hraðskeytaárit-
un Vincohn. Allar upplýsingnr um Cohn
gefur
V. Thorarensen, Akureyri.
ræmt, og nefndu Danir þetta «kínverska
hneykslið í Kaupmannahöfn*.
Af hverju var nú þetta svona ? Marg-
ir brutu heilann um það og töldu sál-
fræðilega gátu: Stássmeyjar, siðaðar að
því er menn vissu bezt, sem hefði ekki
komið til hugar að líta við innlendum
ruslaralýð, ófögrum útlits, urðu nú ham-
stola af Kínverjasótt! En að þeirrieinni
niðurstöðu komust menn, að þetta gæti
ekki veríð af öðrum sökum en þeim,
að hið erlenda, ókunna í fari Kínverj-
anna heillaði þannig konurnar og rask-
aði sálarjafnvægi þeirra úr hófi með því
að hrífa þá strengina, er mjög svo virð-
ast vanmáttkir hjá öllum þorranum. Á
þenna hátt verður og að skýra fyrir-
brigðin hjá okkur. Pá getur það kall-
ast að nokkru eðlilegt (o: hefir rót sína
í eðli kvennanna), þótt eigi að síður sé
það undarlegt, að hérlendum meyjum,
jafnvel þeim, er ekki vilja neitt hrak
heita, verður ekki mikið fyrir að svalla
fram á rauða nótt með eriendum kola-
mokurum (á skipum úti) eða senda þeim
vasaklútakveðju af strætunum; ærlegir
íslenzkir sjómenn njóta allx ekki slíkrar
hylli, þó ekki það!
Eg ræði hér auðvitað ekki um kon-
ur, sem reka kunningsskap við útlend-
inga eins og nokkurskonar atvinnu; en
útlendingadýrkunin getur hent þær, sem
á vanalegu máli eru kallaðar siðprúðar.
Að eins ber það vott um andlegt ósjálf-
stæði og sálarlegan vanþroska. En til
afbötunar geta þær talið sér, að pott-
urinn er víst brotinn í öllum löndum,
þótt fjölmargar konur séu reyndar und-
anskildar. —
F*á er hin orsökin, sú, er sameigin-
leg er konum og körlum meðal nokk-
urra þjóða. F’essi orsök ber nafnið
kotungshugsunarháttur og þrífst ekki að
að marki nema hjá kotungsþjóð. F’jóð-
arkotungarnir hafa dálæti á öllu því, er
frá útlöndum kemur; þeim þykir það
fullkomið, þótt úrþvætti sé, en meta
lítils aða einskis þá atorku, er þrífst eða
þrifist getur á innlendum grundvelli.
Þeir virða að vettugi sann-islenzka dugn-
aðarmenn, en hefja til skýjanna með
fagurgala erlenda heybuxa.
Er þá sízt að kynja, þó smáum aug-
um sé á okkur litið, er þó stærum okk-
ur af að vera afkomendur þeirra manna,
sem í öndverðu reistu bygðir og bú í
landi þessu og hvergi létu á sóma sinn