Norðurland - 17.04.1915, Síða 1

NORÐURLAND.
Akureyri 17. april 1915..
XV. ár.
A\s KÖBENHAVNS MAROARINEFABRIK
framleiðir hið vandaðasta smérlíki sem unt er að fá, notar aðeins hreint og
óskemt efni, og litar alls ekki margarínið, en selur það hvítt eins og ásauða-
smér, svo allir geti fullvissað sig um að engu misjöfnu sé blandað f það. —
Margarínið fæst f i og 2 punda skökum, 5 og 10 punda öskjum og stærri
dunkum og er þrátt fyrir gæði sín hið ódýrasta smérlíki sem flutt er til lands-
ins, enda fer neyzla þess vaxandi ár frá ári. Areiðanlegir kaupendur fá lang-
an gjaldfrest Pantanir sendist annaðhvort beint til ’verksmiðjunnar, Brolægg-
erstræde 9 Köbenhavn, eða Jóns Stefánssonar Akureyri.
14 blað.
Vefnaðarvöruverzlun
Gudmanns Ef te rfl.
Stærst úrval. Lægst verð.
Saumastofa Gudm. Efterfl.
saumar allan klæðnað handa körlum
og konum eftir nýjustu tízku.
BÓKMENTADALKUR
Snæljós,
kvæðakver Jakobs 'fhórarensens er
gott kver og einkennilegt. Höfundur-
inn er ungur maður, sjá'lmentaður,
>kominn í mannheima. »norðan frá
Elivágum. Hann er með öðrum orðum
fæddur í Strandasýslu, og er nýtt að
þaðan komi skáld, úr þeirri sýslu,
og er eg ekki að gera lítið úr mann-
fólkinu þar með þessu Hitt er það,
sem fyrir mér vakir, að bókmenta-
menn þjóðarinnar hafa alist upp f
öðrum áttum — ef eg man rétt.
Kvæði Jakobs bera það með sér,
að náttúran hefir ekki gert sér gælur
við hann. Norðanátt er í kvæðunum
__ kalt hreinviðri og hríð stundum
En frumlegur er þessi maður op
efnilegri en flestir byrjendur og 1 g
legri til afreksverka í skáldstcap Hann
er bæði fundvís á efni. Og einkum
er hann frumlegur í meðferð efnisins.
Hann er og djarfur í orðum og lætur
sér ekki fyrir brjósti brenna að fietta
°fan af því sem rotið er. Menn skyldu
lesa »Ágóstnótt í Reykjavik.
Eg gat þess, að norðanátt væri f
kvæðunum, — að þaU væru ekki hlý-
leg- Þó eru þau tilfinnningarík. T. d.
,Hann sta!‘, ,Tóan svanga , ,Hjá gálg-
anum', o. fl. eru einkennileg tilfinn-
>nga kvæði, »þó varimar fljóti ekki í
g*lum«.
t*á eru vfsurnar um Samson sál.
Eyjúlfsson vel kveðnar þetta strand-
menni, eða þrotaflak, sem þjóðkunn-
ugt er.
Kvæðið um Björn Jónsson ritstjóra
er blátt áfram srtildarlegt _ hvort
sem fallist er á Infið alveg eða ekki.
Þó að Jakob hefði ekki annað kveðið
væri hann skájd með afbrigðum.
Tvö kvæði eru um Guðrúnu Ósvífs
dóttur, og eru þau svo vel kveðin, að
aðrir hafa ekki eins vel um það vanda
mikla efni á vora tungu Ijóðað. Vor-
vfsur 3 eru mjög góðar. Og enn eru
ótalin ýn»s kvæði, sem eru bókment-
um vorum til búsílags.
Af öllum þeim sæg yngri manna,
sem yrkja á íslenzka tungu, þykja
tnér Sigurður Sigurðsson og Jakob
þessi beztir. Þeir eru kjarnmestir,
íslenzkastir, sannastir þ. e. a. s. kveða
minst um ólfkindi og fjarstæður.
Mér sýnist mikið af þeim skáldskap
— leikritin höfð f huga — sem nú
birtist síðustu árin vera Lokalýgi uppi
í skýjaboj-gum staðleysunnar. Ef til
vill er mér varnað þess að skilja það
»em háfleygt er En það er ekki há-
fleygt, heldur eitthvað annað að láta
kvenfólkið standa á höfði f handvað
og gera konur að kæpum. Þeir mega
hæla þessu og öðrp eins, sem finna
púðrið í þvf. En eg lofa eigi annað
en það, sem eg skil.
Quðm. Friðjónsson.
X
Bændanámsskeið
hafa nú nýlega verið haldin á Blöndu-
ósi Og á Hólum í Hjaltadal. Stóð
r.ámsskeiðið á Blönduósi frá 8—15.
marz og var haldið f Kvennaskólanum,
en námsskeiðið á Hólum 22—28.
marz. Námsskeið þessi voru studd af
Ræktunarfélagi Norðurlands og Bún-
aðarfélagi Llands. Til fyrirlestrahalds
mætti fyrir hönd Ræktunarfélagsins
JaKob H. Lindal framkvæmdarstjóri,
en frá Búnaðarfélaginu Sigurður Sig-
urðsson ráðanautur og Jón Þorbergs-
son fjárræktarmaður.
Veður var hið bezta meðari Blöndu-
ósnámsskeiðið varaði, marahláka alla
vikuna svo öríst mátti heita Irá fjöru
til fjallatinda um alla sysluna. Aðsókn
á námsskeiðið Varð líka hin bezta
einkum síðari hluta vikunnar Voru
þar samankomnir ýmsir hinna beztu
bænda úr 8 hreppum sýslunnar, aðal-
lega þó úr austursýslunni Að meðal-
tali mun hafa verið um 120 manns
aðkomandi, síðasta daginn þó um 200 ;
voru fult svo margir þeirra bændur
sem búlausir menn, auk þess hlustuðu
námsmeyjar og kennar skólans jafn-
an á fyrirlestrana. Fyrirlestrar voru
haldnir 4—5 á dag en málfundir2 —3
tíma daglega. Auk hinna 3ja áður-
nefndu manna, er héldu sína 6 fyrir-
lestra hvor flmtu þessir fyrirlestra:
Sigurður Pálmason sýslubúfr.
Æsustöðum .................4 fyrirl.
Jón Jónsson læknir Blönduósi 2 —
Jónas Bjarnason hreppstjóri
Litladal ..................1 —
Jón Hannesson bóndi Undir-
felli .................... 1 —
Jón Pálmason búf. Ytri-Löngu-
mýri ... 1 —
Allir fyrirlestrarnir voru um búnað-
armálefni, sérstaklega um búfjárrækt,
meðferð áburðar, jarðrækt, garðyrkju
og félagsskap.
Á kvöldfundunum voru einnig bún-
aðarmálefni aðallega til meðferðar.
Efni þeirra voru á þessa leið:
1. Alþýðumentan. Hnigu þær um-
ræður mjög í þá átt að æskilegri
væri aukin almenn unglingafræðsla en
strangar kröfur um bóklega kunnáttu
barna undir fermingu. Um bændaskól-
ana var sérstök áherzla lögð á, að
hinni verklegu kenslu yrði komið í
sem bezt horf og að í henni yrði
innleidd prófskylda engu sfður en í
hinu bóklega námi.
2. Eyðslusemi.
3 Notkun rafmagns. Sérstaklega
rætt um notkun þess á sveitaheim-
ilum og nauðsyn þess að athugað
væri um framtíðarskilyrði Húnavatns-
sýslu í því efni.
4. Stofnun grasbýla Urðu um það
mál miklar umræður. Var fundurinn
þeirrar skoðunar að fjölgun býla væri
nauðsynleg; taldi þó grasbýlahug-
myndina t. d. í því formi, er fram
kom á sfðasta þingi óviðeigandi og
lítt framkvæmanlega til sveita. Nýbýli
væri þvf aðeins heppileg, að þeim
fylgdu allar vanalegar jarðanytjar og
einkenni.
5. Samband bændafélaga. Var þar
sérstaklega rætt um afskifti búnaðar-
félaga af almennum búnaðarmálum og
á hvern hátt þau gætu stutt hvort
annað í því efni. Talið nauðsynlegt,
að þau beindu meðal annars starf-
semi sinni í þá átt að fræða menn
og vekja til umhugsunar um þau mál,
og að búnaðarfélög Húnavatnssýslu
mynduðu innbyrðis sambandsfélag á
því sniði, er héldi að minsta kosti einn
búnaðarmálafund á hverju ári. Nokkr-
ar ráðstafanir voru gerðar til þess,
að koma þessu máli í framkvæmd.
6. Heyásetningur og forðagœsla.
Urðu þar allmiklar umræður með og
mót forðagæslulögunum, en menn
sammála um, að mestu varðaði al-
menn viðurkenning og varkárni bænda
með hyggilegan heyásetning
Jt Samvinna.
Á laugardagskvöld voru að skilnaði
frjáls ræðuhöld og stigu þá allmargir
í stólinn. Milli ræðanna söng söng-
flokkur undir stjórn frú Guðríðar
Sigurðard. Líndal á Holtastöðum.
Sýslunefnd Húnavatnssýslu hafði
veitt fjárstyrk nokkurn til þessa náms-
skeiðs. Fyrir hennar hönd hafði hrepp-
stjóri Jónas Bjarnason f Litladal und-
irbúning og aðalumsjón námsskeiðs-
ins á hendi
* *
*
Bændanámsskeiðið á Hólum hófst
sem fyr segir 22. marz. Var þá því
nær ófært veður fyrir hrfð og frosti
og hélst svo fram um miðja viku.
Námsskeiðið var því fremur fáskipað
aðkomumönnum fyrri hluta vikunnar,
en síðari hlutann sótti þangað allmargt
úr nágrenninu og víðar úr Skagafirði.
Voru þá aðkomumenn um 50 og sfð-
asta daginn um 70 að tölu. Höfðu
þeir er þess þurftu fæði og gisting
hjá skólastjóra. Kemur sér betur um
slíkar samkomur að vel er húsað á
Hólum. Fyrirlestrar voru fluttir 5 að
tölu flesta daga og svo umræðufundir
2—3 tíma á hverju kvöldi.
Þessir menn fluttu fyrirlestra:
Sigurður Sigurðsson ráða
nautur....................6 fyrirl.
Jón Þorbergsson fjárræktarm. 6 —
Hólmjárn Jósefsson kennari . 5 —
Sigurður Sigurðsson kennari . 3 —
Jakob H. Líndal framkv.stj. . 3 —
Sigurður Sigurðsson skólastj. . 2 —
Jónas Kristjánsson læknir . . 2 —
Fyrirlestrarnir fjölluðu um svipað
elni og á Blönduós, að undanteknum
fyrirlestrum Jónasar Kristjánssonar
læknis, er voru um »ertðir og kyn-
bætur á mönnum« og »hreint loft og
húsakynni* Voru menn mjög forvituir
eftir að vita hverjum tökum læknirinn
tæki svo fatítt og einkennilegt um-
ræðuefni. Ýmsir bjuggust við að nú
dyndu einhver ósköp yfir höfuð þeirra;
ef til vill yrði öllum hjúskaparlögum
og sæmilegu lfferni kollvarpað. En
læknirinn flutti mál sitt hægt og ró-
lega og markaði sér ekki rýmra svið
en svo, að til engra stórtfðinda þótti
draga áður en hann hafði lokið máli
sínu. Sýndi hann fram á nokkur þekt
erfðatög og hvernig einstakir sjúk-
dómar eða Ifkamlegir og andlegir
gallar ganga í erfðir og haldast f
ættunum, ef ekkert er að gjört og
öllu lofað að ráðast sem verða vill,
en einnig að þessa eiginleika má úr-
kynja með ákveðnu vali og aðhaldi,
er slíkum einstaklingum væri sett með
það að auka kyn sitt. Komst hann
að þeirri niðurstöðu, að nokkuð mætti
komast áleiðis í mannakynbótum með
því að læknisvottorðs væri krafist til
hjúskapar og að prestar hefðu að
eins leyfi til þess að gifta samkvæmt
vottorði frá lækni um, að viðkomandi
væri ekki haldinn bersýnilega stór-
hættulegum arfgengum göllum. En
mestu hvað hann þó varða að útbreiða
þekkingu á þessu efni meðal almenn-
ings, að sýnt væri fram á hverjir
sjúkdómar andlegir og lfkamlegir eink-
um gætu haft ill eftirköst fyrir af-
komendurna, og að glædd væri á-
byrgðartilfinning og siðferðisþroski
manna f þessu efni. Að þessu þyrftu
p estar og læknar að vinna f samein-
íngu. Allmiklar umræður urðu út af
fyrirlestrinum.
Á umræðu fundunum voru þessi
mál tekin til um ræðu:
1. Stundvísi.
2. Hjúskapur.
3. Framfarir.
4. Lestur bóka.
5. Mentamál.
6. Heyásetningur.
7. Heimilisiðnaður.
Yrði of langt má! að fara út í
meðferð þessara mála og skal þvf
þess vegna slept.
I sambandi við námsskeiðið má
geta hins nýbygða fjóss á Hólum.
Var það nú f fyrsfa skifti til sýnis á
svo íjölmennri samkomu, enda var
þar gestkvæmt hjá kúnum marga dag-
ana. Bygging þessi er gerð í sumar,
úr steinsteypu. Er þar í einni heild
fjós, hlaða, áburðarhús, moldarhús og
hænsahús. Fjósið er alt steinsteypt f
hólf og góll ásamt jötum og jötu-
stokkum, en sá hluti útveggja, er
mestum kulda mætir er þiljaður innan
og stoppað á milli til þess að verja
raka. Fjósið er lfka mjRg rakalaust
Og hlýtt. Vatnsleiðsla er hin hagan-
legasta er nú þekkist. Er vatnið leitt
eftir pípu meðfram jötustokknum, en
í sambandi við hana hefir hver kýr
sitt drykkjarker, er jafnan stendur
hálftult og aldrei eyðist úr, hvernig
sem af er drukkið, mun þó tæplega
2 pt. mál að stærð. Það er lokað,
en kýrin lýkur þvf upp um leið og hún
vill drekka; getur hún þá drukkið
hvenær sem vera skal og heflr þó
alt af hreint og nýtt vatn fyrir fram-
an sig. Nánari lýsing á þessum út-
búnaði verður ekki gerð skiljanleg í
stuttu máli. í fjósinu eru 19 básar
auk sérstaks rúms fyrir allmörg svín.
Mun mörgum þykja þar vel f borið,
en nú er það þó fullskipað á fyrsta
búskaparári skólastjórans. Hlaðan er
við hlið fjóssins, tekur hún um 1200
hesta, en auk þess er í henni stein-
steypt súrheysþró fyrir um 200 hesta,
Var hún notuð f sumar og tókst vel.
Alls kostaði bygging þessi um 12000
kr. Mun það nú dýrasta, enda lfka
myndarlegasta fjós landsins og getur
orðið að ýmsu leyti til fyrirmyndar
jafnvel þó um smáfjós sé að ræða.