Norðurljósið - 01.04.1893, Síða 1

Kemur út þrisvar i mánut)i
(5-15.—25.), 36 blö'b á ári.
Verð 2 kr. (erlendis 8 kr.).
Gjalddagi 15. júlí.
NORÐURLJÓSIÐ.
Afgreiðslustofa Þingholtsstr.
Uppsögn skrifleg, bundin vib
áramót, ógild nema hún sje
komin til ritstjórans fyrir
1. október.
VIII. ár. |
Líkamsíþróttir.
Eins og því mun naumast neitandi, að sjerhver
maður sje hæfari til að leysa hin líkamlegu störf af
hendi hafi skilningur hans og andlegir hæíileikar ver-
ið æfðir og glæddir, eins mun ekki hægt á hinahlið-
ina að inótmæla því, að sá sem inna þarf andleg starf
af hendi, sje hæfari til þessa starfa hafi hann braust-
an líkama, og að nauðsyn beri til, að æfa einslíkam-
ann og sálina í uppvextinum eigi unglingurinn síðar
að verða nýtur maður.
Þessi óræku og óbrygðulu sanninndi voru þegar
þelckt af Grikkjum í fornöld, og mun mega. telja víst,
að hinar andlegu framfarir þeirra og yfirburðir yfir
aðrar nágrannaþjóðir þeirra á þeim tímum, hafi að
nokkru leyti átt rót sína að rekja til hinnar líkam-
amlegu menningar, er þeir veittu börnum sínum. Og
á sama hátt mun mega telja víst, að hinar líkamlegu
•íþróttir, er numdar voru hjer á landi í fornöld, hafi
ekki átt lítinn þátt í andlegum og efnalegum þjóð-
þrifum íslenda á þeim tímum. En smátt og smátt
hefir líkamlega menningin orðið að lúta i lægra haldi
bæði hjer sem annarsstaðar, og það svo mjög, að
líkaminn hefir verið vanræktur jafnframt og allt kapp
hefir verið l'agt á, að ofþyngja anda þeirra, er settir
hafa verið til náms.
Erlendis er tekin að komast svo mikil breyting á
þetta, að þeir eru sífellt að fjölga, er vinna að því
með kappi, að koma samræmi á milli andlegs og lík-
amlegs uppeldis, sem er sú eina rjetta stefna til þess,
að allir hæfileikar nemandans geti komið að sem bezt-
um notum. Aptur á mótl hafa líkamsíþróttir verið
látnar sitja á hakanum í lærða skólanum, hinni einu
allsherjar inenntastofnun, sem til skamms tíma hefir
verið hjer á landi. Á hinum síðustu árum hefir þó
dálítið rofað til í þessu máli, svo sundkennsla hefir
verið reynd 'á nokkrum stöðum og þar á meðal hafa
nokkrir lærisveinar latínuskólans tekið þátt í henni
tvö síðastliðin vor. En í baust sem leið var Rvík og
skólinn fyrir því óhappi, að missa sundkennarann,
ungan og efnilegan mann, sem hafði getið sjer bezta
orðstír við starfa sinn.
En á nú að nema hjer staðar? Á að hætta við
hálfbyrjað verk ? Hvað hefir verið gjört til að þess,
að sundkennslan haldi áfram framvegis ?
Oskandi væri, að hjer yrði ekki látið staðar nema,
heldur yrði unnið að því með kappi, að koma sam-
ræmi á menningu sálar og líkama ekki aðeins í lærða-
skólanum heldur einnig í öðrum skólum vorum.
Panamahneyxliði.
Það sem helzt þykir hafa orðið með tíðind-
um í vetur, er Panamamálið, og enda þött það
sje ekki enn á enda kljáð og að öllu leyti ó-
víst, hvernig það lyktar, þá hefur það þegar sýnt,
i) Ritgjörð þessi er rituð í Höfn í jan. en kom loks
hingað nú með póstskipínu.
10. blað.
hvílíkt hyldýpi spillingar og samvizkuleysis helztu
málsmetandi menn hinnar frakknesku þjóðar eru
sokknir í, og þó það, ef til vill, ekki ráði þjóðveldinu
að fullu, þá hefur það að minnsta kosti rírt álit þess
að mun í augum annara Evróþuþjóða,
Saga málsins er í fám orðum þessi. I nóv.bermán.
1869 var Suezskurðurinn vígður með mikilli viðhöfn,
og orðstír sá, er þá fór af höfundinum, Ferdinand de
Lesseps, og gengi það, er hann þá var í, var óvið-
jafnanlegt. Landar hans kölluðu hann »binn mikla*;
sjálfum treysti hann sjer meira en góðu hófi gengdi,
og áleit sig nú færan í fiestan sjó. # Vildi hann
nú vinna annað enn meira frægðarverk, og grafa
skurð gegnum Panamaeiðið. Tíu árum seinna var
hann búinn að gjöra áætlun yfir fyrirtæki þetta, lagði
hana fram á verkfræðingafundi, og fjellust þar allir
á hana; líklega hafa þeir all-flestir ekki vitað mikið um,
hvernig til hagar á eiðinu. Þá hafði Lesseps
fjóra um sjötugt, en með svo miklu fjöri og áhuga,
sem hann væri orðinn ungur í annað sinn, gekkst
hann fyrir því, að hlutafjelag yrði stofnað til að fram-
kvæma áform hans.
1881 var Panamafjelagið sett á laggirnar. Hefir
naumast nokkru sinni verið gjört annað eins til að
gylla fyrir mönnum nokkurt fyrirtæki sem þetta, til
þess að fá menn til að leggja fje fram og taka hluta-
brjef fjelagsins, enda flugu þau út á svipstundu. Menn
sem þekktu til, álitu að skurðurinn myndi kosta 800
til 1000 milliónir franka að minnsta kosti, en Lesseps
færði upphæðina niður í 512 milliónir, til þess menn
því heldur skyldu láta ginnast. Brátt kom það í ljós,
að þessar 512 mill. hrukku ekki til, og á árunum 1882
til 1887 gaf fjelagið smátt og smátt út skuldabrjef
upp á 700 mill. franka til samans. Það voru einkum
bændur og smáborgarar, sem höfðu látið ginnast af
hinum fögru loforðum og lagt sumir hverjir svo að
segja aleigu sína í fjelagið; innan fárra ára áttu þeir
sem sje að fá það margfaldað til baka.
Þettavarekkinógað heldur,ognú fór að ganga erfiðara
með að fá peningalán. Slæmur orðrómur fór aðber-
ast út af fjelaginu og athöfnum þess, þótti lítið unn-
ið að skurðinum fyrir jafn mikla peninga, og jafnvel
beinzt mest að Lesseps sjálfum, sagt að sóunarsemi
hans keyrði fram úr öllu hófl og að hann hefði keypt
miklar jarðeignir á Frakklandi fyrir peninga þá, er
ganga áttu til Panamaskurðarins. Trjenuðust menn
því upp við að leggja meira í fyrirtækið, sem þar
að auki þótti meira en vansjeð, hvort nokkurn tíma
yrði lokið. Ástandið á Frakklandi var líka umþess-
ar mundir allt annað en glæsilegt í peningalegu til-
liti; hver peningakaupmaðurinn og bankinn fjell um
koll á fætur öðrum; kenndu sumir þetta aðgjörðum
Panamafjelagsins, en ekki fór það í hámæli. Orða-
sveiniurinn um óskilsemi frá fjelagsins hálfu þagnaði
skjótt og blöðin þögðu eins og steinn —nú vitamenn
hvernig á því stóð. Lesseps hafði raunar dregið menn
á tálar frá upphafi fyrirtækis þessa, en nú var það
fyrst, að fjelagið í vandræðum sínum komst almenni-
lega inn á rekspöl þann, er nú heflr ráðiðþvíað fullu,
Beykjavík laugardaginn 1. apr/1 1893.