Norðurljósið - 01.04.1893, Síða 2

38
að beita svikum, mútum og undirferli til þess, að velta
ekki um koll.
1886 sótti fjelagið um leyfi tii að taka lotterilán, en
því var tekið dauflega; að láta fyrirtækið fara á höf-
uðið þótti þó þjóðarminnkun og til þess að rannsaka
hvað gjört var og hvað gjöra skyldi, sendi stjórnin
verkfræðinginn Rousseau til Panama; skýrsla hans
kom aldrei fyrir almennings sjónir og málið datt
niður.
Tveimur árum seinna fór fjelagið þess sama á leit
og nú lagði stjórnin lagafrumvarp viðvíkjandi iáninu
fyrir þingið, en í fyrstunni gaf því ekki byrvænlega;
brátt komust þó þingmenn á aðra skoðun, stjórnar-
ráðsskipti urðu, hið nýja ráðaneyti var málinu enn
hlynntara, og 8. júní 1888 samþykkti fulltrúaþingið
lögin, sem veittu fjelagínu hið umbeðna leyíi. Þeim,
sem kunnugt var um ástand fjelagsins, þótti þetta
reyndar nokkuð undarlegt, og dylgjur gengu um það
manna á miili, að ekki myndi allt vera með felldi,
en blöðin voru samtaka í því, að bera það jafnharð-
an til baka.
Þetta hjálpaði samt fjelaginu lítið; nú vildu menn
ekki lengur láta gera sig að ginningarfíflum með svo
hægu móti; Lesseps reyndi til enn á ný að gylla fyr-
irtækið á allar lundir og lofaði hátíðlega að innan
ársloka 1890(!) skyldi verkinu vera lokið; blöðin tóku
í sama strenginn og gumuðu fjarskan allan af því,
hvern hag menn hefðu af að leggja fje í skurðinn,
en það kom fyrir ekki, þegar hið nýja lán var boð-
ið út í des. 1888 voru ekki margir, sem glæptust á
því. Arið eptir fór fjelagið á höfuðið; var þá farið
að rannsaka allar ástæður þess, og var þessari rann-
sókn fyrst lokið í nóvembermánuði i vetur.
Meðan á þessum rannsóknum heflr staðið, hafa
skuldunautar fjelagsins látið æ hærra og hærra til
sín heyra; margir af þeim eru fátæklingar, sem settu
alla sína aleigu í hlutabrjef fjelagsins, og komust við
það á vonarvöl; einkum hafa þeir verið æíir þegar
það heflr borizt út öðru hvoru að nú væru menn
hættir við rannsóknina og að fjelagsstjórarnir myndu
sleppa hegningarlarrst, sem iíka lá við sjálft.
Fyrir tveimur árum stungu hægri menn upp á því,
að mál væri höfðað móti fjelaginu, og fjellst þá ver-
andi innanríkisráðherra Falliéres á það, en stjórnin
þrumaði það fram af sjer. Nú þegar fjárhagsrann-
sókninni var lokið, vildi stjórnin láta málið detta nið-
ur; varð þá almenningur afaræfur og heimtaði hefnda
yflr Lesseps og fjelaga hans. Ricard dómsmálaráð-
herra ljet þá undan og upp á sitt eindæmi skipaði
hann ríkissóknaranum Quesney de Beaurepaire að
höfða mál á móti öllum, sem bendlaðir eru við Pa-
namafjelagið; 20. nóv. rjettum 23 árum eptir vígslu
Suezskurðarins, voru þeir Ferdinand de Lesseps, Char-
les sonur hans, verkfræðingarnir Fontane og Eiffel og
peningakaupmennirnir Cottu og Reinaeh kallaðir fyrir
rjettinn fyrir sviksamleg skuldaþrot og aðra peninga-
óreiðu. Nóttina eptir dó Reinach snögglega, og vakti
það eptirtekt. Meiri hluti ráðaneytisins, var sem sagt
á móti þessari málshöfðun. Þeir ákærðu áttu að mæta
20. nóv. en svo var málinu jafnskjótt skotið á frest til 10.
jan. til þess dómarinn og málsfærslumennimir gætu
kynnt sjer málsskjölin, sem voru ekki minni en 17
stór vagnhlöss.
Yið fjárhagsrannsókina komst það npp að fjelagið
heflr alls eytt 1,329,693,098 fr. 74 ’ct. Það, sem
búið er að vinna, er metið á 450 míll. franka; það
er ekki nema liðugur þriðjungur af því, sem fjelagið
hefir geflð út, en öll reikningsfærsla þess er þannig
að ómögulegt er að sjá með vissu, til hvers hitt hefir-
verið notað ; naumast fimmti partur af skurðinum er
búinn enn, og maskínur þær, sem notaðar hafa ver-
ið til skurðgraftarins eru nú lítils eða einkis virði;
þær hafa legið og ryðgað í eða í kringum skurðinn
síðan 1889, að hætt var við hann, og enginn skeytt,
um þær. Öll blöð, sem nokkurt tillit hefir verið tekið
til, hafa látið borga sjer fyrir meðmæli sín meðfyrir-
tækinu, jafnvel svo skiptir milliónum franka. Þeir-
Fontanes og Eiffel hafa dregið undir sig margar mill.
þannig hafði Eiffel, sem varð nafnfrægui' fyrir hinn
1000 feta háa járnturn, er hann byggði í París 1888
—89, látið borga sjer 33 milliónir fram yfir það sem
honum bar fyrir vinnu við skurðinn. Þeir Cottu og
Reinach höfðu haft á höndum mikið af peningasökum,
fjelagsins og fengið það ríflega borgað.
Þessa sömu dagana koma blöðin Cocarde og Lan-
terne með dylgjur um það, að það sjeu víst fleiri en
blöðin, sepi hafi látið fjelagið borga sjer aðstoð sína;
að hálft annað hundrað þingmannna hafi fengið borg-
að atkvæði sitt með lotterilögunum með 20—25.
þús. franka hver, og að stjórnarherrarnir hafi heldur
ur ekki farið varhluta, því þeir hafi fengið hver fyrir
sig 200—300 þús. franka; að þetta hafi þó verið smá-
ræði móti því, sem bankarnir hafi grætt á okurlánum
til fjelagsins. Arton nokkur, sem áður var erindsreki
fyrir annað fjelag og nú er stokkinn úr landi fyrir
óreiðu í peningasökum þess fjelags, á að hafa staðið
fyrir útbýtingunni á mútunum, því hann þekktimanna
bezt hverja var að fá til kaups
(Meira).
Kirkjubyggingar.
Herra ritstjóri !
í blaði yðar «Norðurljósinu« VIII. 4. tbl. 7. febr.,
þ. á. getið þjer um 5 kirkjur, sem byggðar hafi ver-
ið hjer á landi árið sem leið, og virðist næst liggja
að skilja ummælin svo, að fleiri kirkjur en hinar upp-
töldu hafi árið 1892 ekkí verið byggðar. En þetta
þarf leiðrjettingar, því að auk hinna töldu 5 hafa
þessar kirkjur verið byggðar af nýju: að Setbcrgi á
Snæfellsnesi, Breiðabólstað í Vesturhópi, Holtastöðum
í Langadal, Hvammi í Laxárdal, Mœlifelli í Skaga-
firði, Kviabekk í Ólafsfirði, (þar fauk og brotnað ný
byggð kirkja 21. jan 1892), Ljósavatni í Ljósavatns-
skarði, Kálfatjörn á Vatnsleys.uströnd, að Tjörn í
Svarfaðardai, og ef til vill einhverjar fleiri. En eigi
hafa allar þessar kirkjur verið fullgjörðar fyrir síð-
ustu áramót.
Að meðaltali voru á 20 ára tímabilinu 1869—1888
byggðar af nýju 5 kirkjur árlega hjer á landi; má af
því sjá, að kirkjubyggingar hafa árið sem leið verið
með langflesta móti, og stendur það efalaust í sam-
bandi við vaxandi tilfinningu manna fyrir því, að hafa
guðshúsin fögur og samsvarandi hinni helgu ákvörð-
un þeirra; menn sætta sig ekki lengur við mjög lítil-
fjörlegar, óásjálegar og illa byggðar kirkjur.
Rjettara hefði verið að geta þess í nefndri grein
yðar, að kirkjan áSauðárkrók kemurekkieinungisi stað
Sjáfarborgarkirkju, heldur og Fagranesskirkju, og að
hin nýja kirkja í Ólafsvík kemur í stað hinnar niður
felldu,Fróðárkirkju.
Meb virbingu.
Hallgrimur Sveinsson.
—--------------