Óðinn - 01.09.1905, Qupperneq 7

ÓÐINN.
47
Nýjar bækur.
Pyrnar. Nokkur kvæði eftir Þorstein Erlingsson.
Önnur prentun aukin. 244 bls. 8°.
Það eru nú 8 ár síðan Þyrnar komu fyrst út
og er sú útgáfa laungu uppseld. Fáum bókum
hefur verið hjer betur tekið, og fá íslensk skáld
hafa náð almenningshylli jafnfljótt og Þorsteinn
Erlingsson. Kveðandi hans var gamalkunnug og
þjóðkær, en að efni var kveðskapur hans að ýmsu
leyti nýstárlegur. Þar valt fram byltingaalda utan
úr heimslífinu. Á jeg þar einkum við hinar skörpu
árásir hans á trú og kirkju. Þetta tvennt mark-
aði afstöðu manna til kveðskapar hans, og var þó
helst svo, að um kveðskaparsnildina voru allir á
einu máli, en skoðanirnar áttu bæði meðhaldsmenn
og mótstöðumenn. ^
Nú eru þessi kvæði komin hjer út á ný. En
bókin er miklu stærri en áður. Góður þriðjúngur
hennar er nýr, eða jafnvel nær helmingur.
Menn munu nú fyrst spyrja, hvort þessi ýngri
kvæði sjeu lík hinum eldri, eða, hvort höfundurinn
hafi mikið breytst.
Yrkisefni hans eru lík og áður, og lífsskoðun
hans hin sama nú og þá. En vart verður því
haldið fram með rjettu, að ýngri kaflinn sje í heild
sinni jafngóður hinum eldri kvæðum. Þó hefur
hann einnig ágætis kvæði að færa og snildarvel ort.
Svo kalla jeg t. d. »Kveðju«, á bls. 146. Kvæð-
ið á við það tækifæri er höf. kveður Danmörk og
heldur heim til íslands. Fyrsta vísan er svona:
»Bannað er mjer nú brosið þitt,
brúðurin er að kalla;
gráttu það ekki, gullið mitt,
gesturinn kveður alla.
Nú er mjer mætust meyjan blárra fjalla«.
Svo leikandi og hvíslandi er kvæðið allt til
enda. »Saungvarinn« er og ágætt kvæði, sömu-
leiðis »Ljónið gamla«. »Lóuljóð« er lángt kvæði
og dýrt kveðið, allt hringhendur, margar vel
smellnar. »Ljósálfar«, »Aldamótaljóð«, »Steindep-
ilsljóð« o. fl. eru ort með hinni einstöku lip-
urð, sem menn kannast við frá mörgum eldri kvæð-
um skáldsins. »Afmæliskvæði til Guðrúnar« er
eitt af góðu kvæðunum og sömuleiðis »Afmælisvís-
ur« á bls. 203, en hefðu verið betri ef 3 síðustu
erindin hefðu verið felld aftan af. Nokkur tæki-
færiskvæði og vísur eru í bókinni, sem fremur
verða að teljast ljettmeti; en fátt er þar af því
tægi.
Loks skal jeg minnast á leingsta og efnismesta
kvæðið af þessum nýrri ljóðum. Það heitir »Eden«.
Höfundurinn heimsækir Edenbúa og lýsir því sem
þar ber fyrir augað. Kvæðið er lángt, eitt af leingstu
kvæðum hans, en svo bætast þar við athugasemdir
í ljóðum neðanmáls. Þetta er eina kvæðið af hin-
um nýrri, sem orðið getur hneixlunarhella við-
kvæmum sálum. Jeg tel mig ekki til þeirra. En
þó líkar mjer kvæðið hvergi nærri vel. í það
vantar alvöruna og biturleikann úr eldri ádeilu-
kvæðunum, en í stað þess er komið eitthvert hálf-
kæringsskop, sem hittir ekki nærri alstaðar naglann
á höfuðið. Fyrsta neðanmálsvísan finnst mjer ó-
smekkleg. En kvæðið er vel ort og fyndið
með köflum. Einna bestur er kaflinn þar sem
höf. talar við íslensku skáldin. Hann talar þar við
Jónas og Sigurð Breiðfjörð; og fyndin er vísan efst
á bls. 230: »Þar hóf sig þó einn upp úr húngri
og nauð« o. s. frv. Munu flestir skilja, hvert því
skeyti er stefnt. En þó laglega sje þar skotið, mun
fuglinn, sem fyrir verður, eftir sem áður sitja
hnarreistur á tindinum.
Frágángur á bókinni er hinn besti, vönduð
mynd af skáldinu framanvið og bindið smekklegt,
með þyrnirós á forsíðunni.
Ágúst Bjarnason: Yfirlit yflr sögu mannsandans. I.
Andatrúin og framþróun trúarbragðanna. Rvík 1905.
74 bls. 8°.
Höfundurinn hefur 4 síðastliðin ár haít styrk
frá sjóði Hannesar Arnasonar og stundað heim-
spekisnám í Þýskalandi og Kaupmannahöfn. En
áður hann fjekk styrkinn hafði hann tekið heim-
spekispróf við háskólann í Khöfn. Siðastliðinn
vetur flutti hann fyrirlestra um heimspeki hjer í
bænum.
Þessi bæklingur er inngángur til trúarbragða-
sögu, sem höf. ætlar síðar að gefa út og lýsa á
höfuðtrúarbrögðum heimsins, en það rit hugsar
hann sjer að verða skuli inngángur til heimspek-
issögu og lýsingar á heimspekis-fræðikerfum síð-
ari alda. í þessum ritling sýnir höfundurinn hvernig
guðs-hugmyndin fullkomnast og átrúnaðurinn tek-
ur breytingum samfara menntun mannkynsins.
Framsetningin er ljós og efnið því hverjum manni
aðgeingilegt.