Reykjavík - 13.11.1909, Síða 2

212
REYKJAVIK
Vinnustofur
eru flndar í
Bankastræti 7,
og fást þar margs-
konar 1» ii**ííoi;ii.
Sömuleiðis eru
myndir settar i
ramma.
sónufornafna, því að ábendingarfornafnið
den er oftast haft með nafnorði, en pers.
forn. auðvitað ekki (den Mand, jeg saa
o. s. fiT.). Það hefði einnig átt að vara við
að nota vores i ritmáli, eins kjánalegt og
það er að setja eignarfallsendingu á eignar-
fornafn. Langt mál, en elcki eftir þvi Ijóst,
er um afturbeygða forn. sig, þótt reglar.
sé einföld, að ekki megi viðhafa það í dönsku,
nema það eigi réttilega við nafnorð það eða
fornafn, sem fer næst á undan.
1 ábendingar-fornöfnunum birtist enn á
ný erfðasynd ísl. kenslubóka, að hin þýði
hinn, þótt það raunar langtíðast þýði : sá,
téður, fyrnefndur, og hin merkingin sé bein-
línis villandi. Aftur á móti er þvi gleymt,
sem flestir ísl flaska á, að annar sé á dönsku:
den ene, en hinn sá aftur á móti: den
nnden. Það er heldur ekki skýrt frá réttri
notkun þessara fornafna, t. d. að denne sé
ávalt viðhaft um hinn síðastnefnda, ef um
fleiri er að ræða o. s. frv.
í spurnarfornöfnum er gleynit að skýra
frá því, að hvað í merk.: hversu er ávalt
á dönsku: hvor.
Yerst hafa þó tilvísunarfornöfnin orðið
viti. Þar er þeirri aðalreglu gleymt, sem
oss Tsl. verður helzt á að brjóta, semsé
þeirri, að láta tilvísunarsetninguna, ef auðið
er, ávalt byrja á eftir því orði, sem vísað er
til, og eins er gleymt að segja frá því, hvað
gera skuli, ef því verður ekki við komið;
sömuleiðis að hvilket sé oft haft til að vísa
til heilla setninga. En á rétta notkun til-
vísforn. leggja Danir einmitt mosta áherzlu
í málatilsögn sinni, og oss Isl. veitti sann-
ariega ekki af að iæra það, eins hirðulausir
og vér erum með tilvísunarsetningarnar í
voru máli.
í óákveðnu forn. hefir en og en eller anden
(einhver) gleymst í upptalningunni. Eins
hefði mátt skilgreina betur en gert er miili
óákv. forn. nogen og lýsingarorðsins nogle.
Yið sagnbeyginguna virðist í fljótu bragði
ekkert verulegt að athuga, nema hvað manni
þykir kynlegt, að enginn greinarmunur skuli
gerður i isl. þýðingunni á: jeg har kört
og jeg er kört.
Yér getum nú ekki verið að þreyta menn
lengur á þessum málfræðislega sparðatíningi.
En þau dæmi, sem þegar hefir verið bent á,
sýna vonandi, hvílíkt aðgæzluverk það cr
að semja góðar kenslubækur i málum, og
hversu mjög menn verða að vera kunnugir
þörfum ncmenda sinna, ef bækurnar eiga
að koma að verulegum notum. Þess vegna
eru erlcndu kenslubækurnar, oft svo miklu
verri, en innlendar bækur, þótt á þeim séu
þó nokkrir gallar. Og þrátt fyrir alla þá
galla, er taldir hafa ver ð á þessari byrjetida-
bók í dönsku, er hún ekki verri, heldur
jafnvel skárri en flestar aðrar kensIubæKur
í þeirri grein, scm vér enn eigum völ á.
Ber það til þess, að málfræðisáripið er, eins
og þi gar er sagt, mun ítarlegra og leskafl-
arnir virðast vera valdir með sérstöku til-
liti til n áifræðinnar. Loks er það kostur á
bókinni, að meiri áherzla er lðgð þar á
endursögnina og tð lifandi mál, en venja
er ti, og að ísl. kaflana, sem eru á eftir
flestum sögunum, má nota til stílsefna.
Vonandi verður II. parturinn’betrí og vand-
aðrí. Og er þá vel farið.
Kennari.
ItlOIKÍ.
Danmörk. Zahle-ráðuneytið kvað
hafa góða útsjón til sð sitja í friði fyrir
þinginu fiam eftir vetri, þó að það
hafi vitaskuld engan fastan meirihluta
á þingi. — Það sem þeir ætla fyrst
og fremst að vinna að, er þrent:
1. ) að fá þá dregna fyrir ríkisdóm,
sem nokkur grunur liggur á út af Al-
berti-málunum, svo að öllum verði
Ijósara samhengi svika hans og em-
bættisvalds misbeitinga. Er það ein-
kum þeim J. C Christensen (Stadil)
og Sigurd Berg, fyrv. ráðherrum, sem
búast má við þingnefndar-rannsókn
gegn, og síðan ef til vill ríkisdóms-
kæru. Hægrimenn, sem annars eru
nýju stjórninni fráhverfastir í skoðun-
um, vilja um fram a!t fá þessu fram-
gengt, en geta ekki komið því fram
nemfa með fylgi þessarar stjórnar. —
Því vilja þeir ekki velta henni að sinni.
2. ) að íá á komið réttlátari kjör-
dæmaskifting.
3. ) að fá stjórnarskránni breytt, rým-
kað um kjörgengi (og kosningarrétt);
afnumdar konungskosningar til Lands-
þings, en landþingismenn kosna hlut-
fallskosningum í stórum kjördæmum,
o. fl.
Þetta hefir hvorttveggja staðið á
stefnuskrá rótnema (stjórnarflokksins)
síðan fyrir síðustu kosningar. En í
haust tóku Christensensmenn það iika
upp i sína stefnuskrá, og geta því ekki
annað en fylgt stjórninni í þessu, —
þora ekki annað fyrir kjósendum.
Fái stjórnin mótspyrnu meiri hluta
í einhverju þessu mali, rýfur hún þing,
og er liklegt að hún fái þá góðan byr.
Sósialistar styðja stjórnina fúslega
að öllum þessum málum.
Undir áskorunina til að setja Chri-
stensen undir ríkisdómsákæru rituðu
76,010 Kaupmannahafnarbúar, og var
það liðugur helmingur undirskriftanna
í landinu.
Noregur 9. þ. m. er „Rvík“ símað
svo frá Khöfn.: „Hœgrimenn hafa
fengiö meirt hlnta við kosningarnar
í Noregi“.
Þessi fregn er þó ekki rétt. Því að
af norskum blöðum sjáum vér, að
hægri menn gengu ekki sér í lagi til
kosninga. Hægri menn og flokkurinna
„frjalslyndu vinstri manna“ gengu í
sambandi til kosninga, en hins vegar
vóru stjórnariiðar, er nefna sig
„sameinaða vinstri menn“ (dconsoli-
derede venstre), og svo sósialistar, sem
hafa stutt. stjórnina. Fað er þjóðbelg-
ingurinn, sem hér hafa beðið ósigur
fyrir skynsamlegu frjálslyndi. Ein-
kennilegt er það í Noregi, að þar
eru þjoðbeigingsmenn inir mestu aft-
urhaldsmenn í trúmálum og menta-
malum; hata trúfrelsi og kyrkjufrelsi.
Forvígismenn frelsisins eru inir „frjálsl.
vinstri rnenn".
Brctland. Símfregn til vor 9. þ.
m. segir: „Lávarða-málstofan œtlar
að fella fjárlögiu“.
Oss þykir spádómurinn ekki trúleg-
ur. En sízt væri það að harma, að
lávarðarnir yiðu svona grunnhyggnir.
Það yrði endinn á valdi þeira á
Bretlandi.
Cookheimskautsnemi símartilKhafn-
ar 25. f. m., að innan mánaðar geti
hann sent Hafnarhaskóla athuganir
sínar. Verkfærin, sem þær eru gerðar
með (og verða aðalsönriunin fyrir at-
hugunum hans) geta auðvitað ekki
náðst frá Grænlandi fyrri en næsta ár.
frá „Jhore“-jélaginu.
Það ætti reyndar ekki að vera þörf á
að mótmæla annari eins vitleysu og þeirri,
sem Reykjavíkurblöðin tvö hafa reynt að
útbreiða um það, að ráðherrann hafi lán-
að „Thore“-fé,aginu úr landssjóði, eða
látið landsbankann lofa þvf hálfrar mil-
íónar króna láni, eða meÍTa.
Til þess þó að stemrrn stigu fyrir þess
háttar rógburði í eitt skifti fyrir öll, skal
LÁBUS FJELDSTED,
lyflrréttarmálaflutningsniaður
Lækjargata 5i.
Helma kl. 11 —12 og 4—5.
ég hérmeð lýsa yfir því, að pað er tilhœfu-
laus lygi, að y>Thore«- félagið hafi iekið
á móti, eða fengið loforð um eins eyris
lán, eða fyrirframborgun í nokkurri
mynd, enda hefir féiagið ekki þurft á
því að halda. Sérhver, sem héreftir flyt-
ur slíkar lygar um félagið, til að vinna
því tjón, verður látinn sæta ábyrgð, og
hefi ég þegar gert ráðstöfun til málshöfð-
unar gegn blaðinu „Lögrétttu" fyrir grein
þess 13. Okt.
Eg hafði ekki búizt við því, að landar
mínir þökkuðu mér með skömmum það
starf, sem eg hefi árum saman unnið að
því að bæta íslenzkar samgöngur, og eytt
til tíma og fé, og án þess, að ég vilji gera
of mikið úr sjálfum mér, finst mér þó, að
enda þótt ég fái engar þakkir fyrir það
fé, sem eg hefi sparað Islandi með þvf að
færa niður flutnings- og fargjaldið með
gufuskipunum, þá ætti það þó að leysa
mig undan því, að vera skammaður og
svívirtur í íslenzkum blöðum.
A meðan Sameinaða guftiskipafélagið
réð eitt öllu um íslenzkar samgöngur, var
flutningsgjaldið 25% hærra á sumrum, en
nú, og á haustum 40% hærra.
Ef talið er, að flutningsgjald af vörum
með gufuskipum til og frá íslandi, sé nú
hér um bil 1,200,000 kr. á ári — „Thore"
hefir síðustu tvö árin fengið í flutnings-
gjald hér um bil 670,000 kr. að meðaltali,
þar af nálægt þriðjung um vetrarmánuð-
ina — þá nemur niðurfærslan á ári:
25 % af kr. 800,000 = kr. 200,000
40% — — 400,000 — 160,000
kr. 360,000
Þegar hér við bætist, að farbegagjaldið
er sett niður um nál. 30% og fæðispening-
ar jafnmikið, þá eru það engar ýkjur, þótt
eg segi, að landið grœði nú sem svarar
400,000 kr. árlega í samanburði við eldra
verðlagið. Og þó blygðast menn sín eigi
fyrir að ausa það félag auri, er smám
saman hefir sparað landinu fé, svo mil-
íónum skiftir; eg hefi nú rekið gtifuskipa-
ferðir til Islands f 13 ár, og einatt gert
það styrklaust.
Ég skal, í sambandi við þetta, leyfa
rnér að gera nokkrar athugasemdir út af
þeim gersamlega ástæðulausu árásum, sem
beint er að stjórnarráðinu út af sanming-
nuro við „Thore". Gamla máltækið, „að
margur heldur mann af sér“, sannasthér,
því að svo tamt virðist sumum mönnum
vera orðið gerræðið, að af því að ráðherra
erívináttu við framkvæmdarstjóra „Thore“-
félagsins, þá geta þeir ekki, eða vilja ekki,
trúa því, að hann láti hagsmuni landsins
sitja fyrir öllu öðru.
Sannleikurinn var þó sá, að stjórnar-
ráðið var svo óvægið í samningunum við
„Thore", að mér hlaut að þykja nóg um.
Menn geta að eins borið samninginn við
Sameinaða gufuskipafélagið undanfarin ár
saman við samninginn við „Thore". Mér
virðist það béinlínis ganga næst því að
vera móðgandi, er stjórnarráðinu þótti
nauðsyn á að taka það fram í samning-
num, að framkvæmdarstjóri Thorefélagsins
mætti eigi láta sínar eigin vörur ganga
fyrir annara, og eigi heldur hagnýta sér
meira en þriðjung af farrými skipanna.
Eg er mér þess sem sé meðvitandi, að eg
hefi jafnan, undantekningarlaust, látið
annara hagsmuni og annara vörur ganga
fyrir mínum, og tel eg siíkt vantraust ó-
þarft af hálfu stjómarráðsins.
Það fyrirkomulag, sem stjórnarráðinu
heppnaðist að fá framgengt, er svo hag-
anlegt fyrir ísland, að mikla blindni þarf
Markús Þorsteinsson
Frakkastíg 9 — Reykjavík
selur hljómfögur, vöndtið og ódtjr
—— Orgel-Harmonia.
til þess, að geta ekki séð það. Sérstak-
lega vil eg benda á, hver hagnaður það
er fyrir landið, að stfórnin hefir hönd i
bagga með millilandaferðum beggja fé-
laganna, án pess að samkeppnin milli
félaganna hcelli, og að trygying er fyrir
pví, að »Thore« heldur íslandsferðiinum
áfram í 10 ár, þar sem ella gat hugsazt,
að félagið sæi sér haganlegra, að taka að
sér aðrar siglingar, er betur horíðist á um
vöruflutninga.
Til þess að hægt væri að ætlast til, að
félögin gerðu nokkuð til að bæta ferð-
irnar, var óhjákvæmilegt að semja við
þau bæði fyrir 10 ár i senn. Eða mundi
nokkurt félag láta smíða tvö ný strand-
ferðaskip, og eiga svo á hættu, að sam-
ningnum yrði sagt upp eptir 2 ár og skip-
in ónýt?
Tillagið, sem „Thore", er lætur smíða
2 ný strandferðaskip, fær, er einmitt jafn-
hátt og það Sameinaða vildi hafa fyrir að
halda ferðunum áfram með gömlu skip-
unum. Það vildi hafa 100,000 kr. fyrir
allar ferðirnar — 40,000 kr. fyrir milli-
landaferðirnar, og 60,000 kr. var áskilið
fyrir strandferðirnar. — Fyrir síðari upp-
hæðina tekur „Thore" eigi að eins að sér
strandferðirnar með nýjum skipum með
kælirúmi m. m., heldtir veitir það einnig
tryggingu fyrir minnst 20 millilandaferð-
um, er stjórnarráðið hefur áhrif á, hversu
hagað verður, og tekur þar að auki að
sér Hamborgarferðirnar, en fyrir pær
einar, og pað að eins tvœr á ári, áskildi
Sameinaða gufuskivafétagið sér 5000 kr.
aukreitis.
Hvað það. snertir, að reynt hefir verið
að ráðast á stjórnarráðið fyrir það, að
„Thore"-félagið hefir í samningnum á-
skilið sér sömu þóknun sem að undan-
förnu fyrir póstflutninga út úr landinu
(að Hamborgarferðunum undanskildum)
sem sé 6000 kr. á ári — en þar af geng-
ur reyndar nálægt helmingnum til ábyrgð-
argjalds m. m. — þá lýsir þetta svo mik-
illi vanþekkingu á því, hvaða endurgjald
íslenzku póstlögin ákveða fyrir póstflut-
ning með millilandaskipunum, að furðu
sætir.
In lögákveðna borgun er 10 aurar
fyrir hver 3 pd. fyrir hverjar 50 sjávar-
mflur (þ. 12V2 mílu) af beinni fjarlægð,
og sé fjarlægðin talin 1200 sjávarmílttr að
meðaltali, þá verður flutningsgjaldið um
80 aur. fyrir pundið'). Milli ísatjarðar og
Kaupmannahafnar yrði það t. d. 1 kr.
fyrir pttndið. Á seinni árum hefi eg ald-
rei látið fara rninna en 40 póstferðir á
ári og póstflutningurinn hefir í einstök-
um ferðum verið yfir 7000 pttnd. Það
þarf ekki miklar gáfttr til þess að sjá,
hversu óhæfilega lágt endurgjaldið er.
Oss skal því vera það in stærsta á-
nægja, að taka við borgun eftir taxta, eða
að láta álveg vera að flytja póst, því að
þar setn vér fáum engan styrk til milli-
landaferðanna, (nerna Hamborgarferðanna)
þá er oss það alveg f sjálfsvald sett, að
neita að flytja póstinn fyrir minni borg-
un. Eg gerði það í bezta tilgangi, til
að spara landinu stærri útgjöld, að sýna
þá ósérplægni, að láta mér nægja ina.
sömu, alt of lágu borgun frá íslandi, sem
að undanförnu. En nú er er þetta einn-
ig notað til árása. Engin vopn virðast
of léleg, þegar um það er að gera, að
ráðast á félag, sem á 10 árum hefir tvö-
faldað gufuskipaferðirnar styrklaust, og
1) Ósatt! Þetta snertir þau ein skip,.
sem ekki hafa landssjóðsstyrk. Ritstj..