Vísir - 31.10.1961, Side 7

Þriðjudagur 31. október 1961
V í S I R
Blaðagreinar Jóns Sigurðssonar.
BlaSagreinar Jóns Sigurðs-
sonar. Sverrir Kristjánsson
bjó til prentunar. Bókaút-
gáfa Menningarsjóðs. Heft
kr. 200,00. Bundin í skinn-
líki 255,00. í skinnbandi
290,00.
Jón Sigurðsson var hinn mikli
foringi þjóðarinnar. Hann þurfti
að vísu aldrei að sitja í fangelsi
eins og Jomo Kenyatta eða dr.
Hastings Banda.
En eins og þeir bar hann fram
til sigurs sjálfstæðiskröfu þjóð-
ar sinnar. Honum hefur verið
lýst sem sverði og skildi,, kyndl-
inum, 'orautryðjandanum. Fæð-
ingardagur hans er þjóðhátíð
íslendinga og myndastytta
hans stendur á virðulegasta
torgi höfuðborgarinnar.
Þegar svo er komið eb alltaf |
nokkur hætta á því að við föll-
um í gryfju persónudýrkunar á
Jóni Sigurðssyni, þ. e. að við
förum að dýrka hann sem tákn
eða trúa á hann hugsunarlaust
sem slagorð í tækifærisræðu.
tigna hann sem myndastyttu á
Austurvelli án þess að hafa
fyrir því að kynnast því, hver
hann var í raun og veru.
Þessi hætta kemur yfir okkur
í ríkum mæli á hverju stóraf-
mæli Jóns og þá ekki sízt á s.l.
sumri, þegar við héldum upp á
150 ára afmæli hans, en þá
kepptust allir við að skrifa
greinar og flytja ræður um Jón
Sigurðsson, stundum eins og til
að eigna sér einhvern hlut í
honum.
Hitt er miklu þroskavænlegra
að reyna að komast í samfélag
við hann, t. d. gegnum hans eig-
in rit eða vönduð söguleg verk,
°ins og t. d. bók Lúðvíks Krist-
iánssonar um hann sem út kom
? afmælinu.
En nú fyrir nokkrum dögum
,-om út enn ein bók hjá Menn-
''tarsióði. sem ég tel einmitt
Ar=takiega vel til þess fallna
ð kofna okkur nútímamönnum
1 andiegt samfélag við Jón Sig-
■ 1 n'ðsson. Þetta er safn blaða-
■'reina hans og er hér þó aðeins
’im að ræða hið fyrsta af þrem-
ur stórum bindum É-* hef haft
mestu ánægju af 'að lesa þessa
bók sem Sverrir Kristjánsson
hefur búið tii útffáfu. Hér
kemur Jón Sigurðsson til dyra
eins og hann var kiæddur og þá
ekki alltaf með geislabaug um
höfuðið. Er það t. d. ekki tii
fyrirmyndar að skrifa árásar-
greinar nafnlausar eða undir
+iibúnum nöfnum.
En það er sannarlega gaman
Qð Jóni þegar hann er í áfloga-
ham. þegar hann ræðst með ó-
hvegnum orðum á fjandmenn
=ína eins og Pál Melsted. Gisia
^vnjóifsson og Grím Thomsen
-t kallar þá stundum ..danskari
°n Dani“.
Flestar blaðagreinarnar eru
•'Aiitísks eðlis. liður i frelsisbar-
áttu þjóðarinnar. Jón er aldrei
skáldlegur eða háfleygur í
greinum sínum, en rökvís og
hæðinn. Maður dáist lika að
því, hve hann er djarfur er hann
dregur Dani sundur í háði og
hamrar á því að þeir hafi ekk-
ert vit á málefnum íslands og
hafi aldrei kunnað að stjórna
landinu af viti. En um leið
hlýtur maður að dást að því,
að Danir skyldu þá þegar hafa
til að bera slíkan pólitískan
þroska að þola uppreisnarseggn
um þetta. Ég held að jafnvel
Sverrir Kristjánsson.
á vorum tímum fengju serkn-
eskir foringjar ekki birt sam-
bærilegt efni í frönskum blöð-
um.
♦
Þetta fyrsta bindi blaðagreina
Jóns er í þremur þáttum. Fyrst*
koma íslenzkar blaðagreinar
sem birtust m. a. i Þjóðólfi.
Reykjavíkurpóstinum, Ingólfi
o. fl. og eru þær furðu fáar, en
aðalmálgagn Jóns voru Ný Fé-
lagsrit. Þá koma greinar úr,
dönskum blöðum og hefur þessi
útgáfa nú mesta þýðingu fyrir
okkur. Loks kemur sérstakur
kafli, sem er fréttagreinar er
birtust í norsku blaði . Christ-
iania Intelligenssedler" Er hér
aðeins um fyrsta þátt þeirra að
ræða og vlrðist mér að hin tvö
bindin verði mestmegnis með
efni úr þessu norska blaði.
Þessar greinar bera þess vitni,
hve Jón hefur /erið gáfaður
og fjölhæfur maður. Að visu
var hann aldrei skáldlegur, en
hér kynnist maður nýrri hlið á
honum. frásagnargleði hans.
Varla er hægt að kalla þetta
,.frétta“greinar. heldur er þetta
eins og íslandslýsing í 14 köfl-
um. aðallega lýsing á náttúru
og dýralífi. T. d. er skemmti-
legur kafli sem fjallar um hest-
inn og hestamennsku, og fróð-
legir eru þættir um fiskveiðar.
Kr.lli frændi
um steinbítinn, háfinn, hákarl-
inn, selveiðar, hvalveiðar, æðar-
varp, fuglatekjur, sölvatekju,
saltvinnslu og þangbrennslu
svo nokkuð sé nefnt.
Hitt finnst mér ofmælt í inn-
gangi útgefandans, að skipa
Jóni fyrir þetta í stétt blaða-
manna.
♦
Um útgáfu þessa er það ann-
ars að segja, að Sverrir Krist-
jánsson dvaldist fyrir nokkrum
árum úti í Kaupmannahöfn og
sat þar lengi á söfnum Meðal
annarra verkefna pældi hann
í gegnum gömul Eérlingatíðindi j
og önnum gömul blöð og safn- >
aði þessu þá saman. Er það allt
vel og vandlega unnið. Síðan
hefur Alþingi veitt 300 þús. kr. I
styrk og Menningarsjóður ráðizt
í útgáfuna. Er að sjá sem þetta
verði umfangsmikil útgáfa.1
Þetta fyrsta bindi er stórt í1
broti, um 520 bls. Finnst mér
betta óþarflega mikið belgt út
með stóru letri og stórum spáss-
íum.
Og þá er komið að atriði’ sem
fyllsta ástæða er til að gagn-
rýna. Það er óskiljanlegt hvað^
þ'''ð'hgu bað hefur að gefa hinav
dönsku blaðagreinar út á dönsk
unni. Ég sé ekki neina þörf á
slíkri textaútgáfu Enn síður
nægir sú skýring, að betta sé
gert ti) að sýna leikni .Tóns '
iaaðterð 1 dönskunnar. Hér er I
um hrelfiW" meinloku að ræðri ■
Auðvitað h-fð* að þvð" allar
greinarnar vfir á vandað ísl j
má' eins og t. d. hefur verið
gert með fnrfiqbók Eggert.s og
rit Sveins Pálssonar. Útgef-
anrh bókarinnar ,er einmitt a-!
gætlega hæfur til að fram- j
kvæma slíka þvðihgu á kjarn-
gott mál. Á dönsku verða
greinarnar ekki aðgengilegai-
íslenzkum a’menninsi og þann-
ig verður heldur aldrei í þær
vitnað í íslenzkum ritum eða
ræðum.
Fyrir utan þetta hefur Sverr-
ir Kristjánsson unnið sitt verk
af vandvirkni. Skýringar hans
sem fylgja aftan við eru mjög
góðar og' í inngangi er hann rit-
ar eru margir góðir, sprettkafl-
ar, þar sem hann sýnir innlifun
og ágætan málssmekk. En inn
á milli gætir þess alltaf nokk-
uð, að hánn vanti sjáifsgag'n-
rýni svo að sumsstaðar teygja
málalengingar innganginn um
of.
Bókin er prentuð i Prent-
smiðjunni Odda og er frágangur
all vandaður Prófarkaiestur er
ágætur. nemfl ein leiðinleg villa
á fyrst.ii hiaðsíðunni.
Þorsteinn Thorarensen.
Þingfréttirn-
ar fengu skjót
an og óvænt-
an endi í gær-
kvöldi. Frétta-
maðurinn var
varla byrjaðr
ur lesturinn,
fyrr en ókenni
legar raddir toku að trufla
hann í frásögninni um breyt- j
ingartillögu kommúnista við
helsprengjutillöguna, sem af-
greidd var fyrir helgi. Raddir
þéssar mæltu sumpart á ís-
lenzka tungu, en sumpart á
danska, og var sem þingfrétt-
irnar væru teknar upp á
skemmtikvöldi í Det danske
Selskab. Eftir hetjulega frammi
stöðu varð þó fréttamaðurinn
að láta í minni pokann, enda
voru raddirnar orðnar háværar
og hlátrasköll farin að glymja
við. Var því lesturinn stöðvað-
urýog kennt um galla é segul-\
bandi, en hlustendum bættur
missirinn með ágætis óperu-
söng.
/
Séra Emil Björnsson flutti
frettaauka og sagði frá Öskju-
för. Var frásögn hans all ýtar-
leg og skáldleg i meira lagi, þótt
hann segði sig skorta lýsingar-
orð. Líkti hann Öskju við eitt
herjans útileikhús i fornum stíl,
þar sem nú væri sett á svið
stórfenglegasta leikrit vorra
tíma og bliknaði þar allt við
samanburð.
Það var skrítin tilviljun, að
Andrés Kristjánsson, ritstjóri
skyldi velja sömu samlíking-
una, þegar hann gprði Öskju-
gosið að umtalsefni i spjalli
sínu um daginn og veginn.
Andrés sá annars strompleiki,
hvert sem hann leit, en Öskju-
strompleikurinn fannst honum
samt mikilfenglegastur. Ég er
nú þegar orðinn leiður á þessu
tízkuyrði, strompleikur, þvi
fólk virðist nota það í mjög víð-
tæki'i merkingu. Það er leitt, að
sótarar skulj ekki fyi’irfinnast
lengur á voru landi, því þeír
gætu þó með sanni kallað slg
strompleikara. (Andrés lét ann-
ars gamminn geisa, og gerði
fyrst' að umtalsefní Heljarslóð-
arorustu Gröndals, og sagði, að
vel myndi fara á því að gefa
hana út í veglegri, helzt mynd-
skreyttri útgáfu, nú á hundrað
ára afmæli hennar. Hann vildi
líka láta skipuleggja öræfaferð-
ir fyrir næsta sumar, og með
tilliti til títtnefnds Öskjugoss,
beina ferðamannastraumnum
inn á Ódáðahraun og að Herðu-
breiðarlindum til að skoða
verksummerkin. Hann hefur
áður sett fram' þá tillögu, að
haldið verði eins ltonar öræfa-
sumar og finnst mér þetta at-
hyglisverð uppástunga.
Bjarni Einarsson, cand. mag.
flutti fyrsta þátt sinn' um dag-
legt mál,en úr því vígi sínu mun
nann i vetur beina skeytum
sínum að þeim, sem á opinber-
um vettvangi fara með málleys-
ur. Færi vel á því, að hann
minntist bráðlega á notkun al-
hliða nýyrðis eins og stromp-
leikur.
Sveinn Einarsson, fil. kand.
flutti fróðlegt viðtal við Bald-
vin Halldórsson, leikara um
borgarleikhús og feira. Auk
þessa heyrðum við svo söng
Elsu Sigfúss, útvarpssögulestur
Kristmanns Guðmundssonar,
kantötu eftir Bach og hljóm-
plötusafnið hans Gunnars Guð-
mundssonar.
Þórir S. Gröndal.
a perunm.
í Alþingishúsinu eru
þrjár ljósatöflur með 60
perum, einni fyrir hvern
þingmann. Um leið og þing-
maður gengur í Alþingis-
húsið er kveikt á peru, sem
stendur ivið nafn lians á
ljósatöflunni og slökkt á
henni begar þingmaðurinn
gengur út. Þingverðir líta
venjulega i'yrst á ljósatöfl-
una hjá sér, hegar gestir
spyrja et'tir þingmanni.
Dag nokkurn fyrir
skömmu kom maður nokk-
ur og snurði eftir Eysteini
Jónssyni fyrrum fjármála-
rá'ðherra.
Þingvörðurinn leit á töfl-
íma og síðan á gestinn og
svaraði:
N.ei, það er slökkt á lion-
um.
■fo Halvard Lange utanríkisráð
herra Noregs fer í heimsókn
til Moskvu í nóvember.