Dagur - 14.10.2000, Page 6

30 -LAUGARDAGUR 14. OKTÓBER 2000
ÞJÓÐMÁL
TJjg^uir
Útgáfufélag: dagsprent
Útgáfustjóri: eyjólfur sveinsson
Ritstjóri: el(as snæland jónsson
Aöstoðarritstjóri: birgir guðmundsson
Framkvæmdastjóri: marteinn JÓnasson
Skrifstofur: strandgötu si, akureyri,
GARÐARSBRAUT 7, HÚSAVÍK
OG ÞVERHOLTI 14, REYKJAVÍK
Símar: 460 6ioo OG soo 7080
Netfang ritstjórnar: ritstjori@dagur.is
Áskriftargjald m. vsk.: 1.900 KR. Á mánuði
Lausasöluverð: iso kr. og 200 kr. helgarblað
Grænt númer: 800 7080
Netföng augiýsingadeiidar: augl@dagur.is-gestur@ff.is-karen@dagur.is
Símar augiýsingadeiidar: [REYKJAVíK)563-1615 Ámundi Ámundason
(REYKJAVÍK)563-1642 Gestur Páll Reyniss.
(AKUREYRI)460-6192 Karen Grétarsdóttir.
Símbréf augiýsingadeiidar: 460 6161
Simbréf ritstjórnar: 460 617KAKUREYRI) 551 6270 (REYKJAVlK)
Sameining banka
í lyrsta lagi
Akvörðun ríkisstjórnarinnar í gær um að mælast til þess við
bankaráð ríkisbankanna að þeir hefji viðræður um samruna
kemur ekki á óvart. Málið hefur verið í opinberri umræðu um
nokkurt skeið og því ekki seinna vænna að eyða óvissu eftir því
sem hægt er og koma þessu stóra máli í einhvern fastan farveg.
Yfirlýst markmið með sameiningunni er að auka verðmæti
bankanna áður en farið verður út í sölu á þeim eða hluta þeir-
ra. Athygli vekur þó að engar sannfærandi athuganir hafa ver-
ið færðar fram fyrir því að samruni muni auka verðmæti þeir-
ra, þó vissulega sé það frekar líklegt, auk þess sem það er göf-
ugt í sjálfu sér að ætla láta ríkið eða aimenning njóta slíkrar
verðmætaaukningar.
í ödru lagi
Þá kemur á óvart að skyndilega telur ríkisstjórn Islands lækk-
un vaxta slíka knýjandi þörf, að vaxtalækkun er nefnd sem rétt-
Iæting fyrir sameiningu. Erfitt er að sjá hvernig þessi samein-
ing út af fyrir sig á að lækka vaxtastigið í landinu. Það hefur jú
verið yfirlýst peningamálastefna Seðlabankans og þar með rík-
isstjórnarinnar að halda stýrivöxtum háum til að slá á þenslu.
Slíkir vextir eru um 5% hjá Evrópuseðlabankanum á meðan
þeir eru 10,6% hér. Er ríkisstjórnin að boða að nú eigi að slaka
á aðhaldi í peningamálum?
í þriðja lagi
En þrátt fyrir óvenjulegan og jafnvel ótrúverðugan málatilbún-
að á sumum sviðum er Ijóst að hagræðing í ríkisbankakerfinu
er óumílýjanlegt mál. Bankarnir hafa búið við góðæri, en menn
verða nú að búa sig undir niðursveiflu. Hagræðing nú - með til-
heyrandi uppsögnum - getur þannig þegar til lengri tíma er lit-
ið þýtt að verið sé að lágmarka óumflýjanlega fækkun starfa.
Þetta sjónarmið virðist líka vega þungt í málatilbúnaði stjórn-
valda, sem leggja ofuráherslu á að sameinaður banki haldi úti
víðtæku útibúaneti. En málið er enn óljóst og þokukennt og
mikil vinna framundan. Mikilvægt er að í þeirri vinnu, sem
unnin er í nafni almannahagsmuna, fái fulltrúar starfsmanna
líka aðkomu með einhverjum hætti. Birgir Guðmuiidsson
Landsbúnaðarútvegs
Bankamálin eru mál málanna
í dag og mikil og þétt umræða
í gangi á götuhornum og fjöl-
miðluni um sameiningu
banka. Stórar spurningin er
sú hvort rétt sé að selja
Landsbanka og Búnaðar-
banka áður en þeir verða
sameinaðir, eða hvort skyn-
samlegra sé að sameina þá
áður en þeir verða seldir.
Hér hafa niargir stjórn-
málamenn og hagspekingar
og Pétur Blöndal sem er
hugsanlega hvort tveggja eða
hvorugt, lagt ýmislegt til mál-
anna og sýnist sitt hverjum.
Sumir álíta að söluverð-
ið hækki ef sameining
fer fram fyrir sölu, en
aðrir halda þveröfugu
fram. Garri er hins veg-
ar klár á því að skyn-
samlegast sé fyrir alla
innistæðueigendur í
Landsbanka og Búnaðar-
banka að sópa seðlunum út af
reikningum sínum þar og leg-
gja þá rakleiðis inn í Islands-
banka til öryggis, því maður
veit aldrei hvað sameining
hefur í för með sér eins og
dæmin sanna.
300 reknir
Hagspekingarnir sem ekki eru
sammála um hvort sé gáfu-
Iegra að selja fyrst og sameina
svo eða sameina fyrst og selja
svo, halda því sumir fram að
við sameiningu í Landsbún-
aöarbanka sparist um einn
milljarður króna, ekki síst
vegna þess að þá gefst kær-
komið tækifæri til þess að
reka um 300 óbreytta og
óþarfa starfsmenn.
Þetta lftur sem sé afskap-
lega vel út (nema fyrir 300
óbreytta starfsmenn) og virð-
ist leiða til hagræðingar í rek-
stri sem væntanlega mun
skila sér til viðskiptavina,
eins og ævinlega er yfirlýstur
tilgangur og takmark samein-
inga og annarra hagræðingar-
aðgerða fyrirtækja.
En því miður segir reynslan
annað. Þegar tryggingafélög
voru sameinuð fyrir nokkrum
árum, var því lýst yfir að hin
gríðarlega hagræðing hefði í
för með sér stórlækkun á ið-
gjöldum og )tÖí til ómældrar
blessunar fyrir viðskiptavini.
En annað kom á daginn. Ið-
gjöld hafa aldrei verið hærri,
gróði tryggingafélaganna
aldrei meiri og laun stjórn-
endanna aldrei gríðarlegri.
Arðurinn af sparnaði
og hagræðingu skilaði
sér sem sé ekki til
tryggingaþola, eins og
gefið hafði verið út,
heldur rann í vasa for-
stjóra og hluthafa.
Ljóti kallinn
Nú er Garri ekki mjög fróður
um bankamál, eins og kanns-
ki augljóst er af þessum skrif-
um. En þó hefur hann rennt í
gegnum ýmsa ársreikninga
bankanna og fleiri fjörlega
skrifuð rit af þvf taginu, án
þess þó að vera miklu nær um
bankamál almennt. Og um-
ræða spekinganna síðustu
daga hefur ekki aukið á þekk-
ingu hans á málaflokknum.
Garra finnst reyndar að það
gáfulegasta sem sett hefur
verið fram um bankamál á ís-
landi sé að finna í undurfögru
Ijóði Ladda uni Austurstræti,
þar sem segir eitthvað á þcssa
leið: „Þar standa bankarnir í
röðum, Lands-, Búnaðar-, Ut-
vegs“. (Laddi sá sameining-
una fyrir). Og síðar í Ijóðinu:
„Og fyrir innan sitja feitir
peninganna verðir, og vona að
Ijóti kallinn komi ekki og taki
þá“. GARRI
ELÍAS
SNÆLAM)
JÓNSSON
skrifar
Nóbelsnefndirnar í Svíþjóð og
Noregi horfa til Asíu um þessar
mundir. Bæði bókmenntaverð-
laun Nóbels og friðarverðlaunin
fara til þeirrar heimsálfu, þótt
annar verðlaunahafinn sé reynd-
ar landHótta og hafi búið í á ann-
an áratug í París. Þar er átt við
handhafa bókmenntaverðlaun-
anna, kínverska rithöfundinn
Gao Xingjian, en forseti Suður-
Kóreu, Kim Dae-jung, fékk frið-
arverðlaunin sem nefnd á vegum
norska stórþingsins úthlutar.
Þótt enginn dragi úr mikilvægi
þess frumkvæðis sem forseti
Suður-Kóreu hefur haft í þá átt
að bæta sambúðina við Norður-
Kóreu, er langt í frá að búið sé
að tryggja friðsamlega sambúð
þessara gjörólíku þjóðfélaga,
hvað þá sameiningu. Topparnir
hafa hist, nokkrar fjölskyldur
hafa veríð sameinaðar að nýju
eftir hálfrar aldar viðskilnað og
nokkrum njósnurum sleppt úr
Horft í austur
haldi. Þetta eru örfá byrjunar-
skref, og þeim ber að fagna, en
framtíðin er óljós.
Norska Nóbelsnefndin hefur
áður veitt
Iriðarverð-
launin fyrir
slík byrjunar-
skref í átt til
friðar, og þær
ákvarðanir
hafa verið
umdeildar.
Þannig þótti Qao Xingjian.
furðulegt á -----
sínum tíma
að heiðra
Henry Kissinger með þessum
verðlaunum. Og skammt er síð-
an Rabin, Arafat og Peres fengu
friðarverðlaun fyrir samminga
sem áttu að tryggja frið á milli
ísraels og Palestínu, en þar eru
nú unnin hin verstu hryðjuverk á
báða bóga.
Sem betur fer datt norsku
Nóbelsnefndinni ekki í hug að
heiðra líka Kim jong-ll, leiðtoga
norðurkórenskra kommúnista.
Sá fyrsti frá Kina
Kínverjar hafa
fengið sitt
fyrsta nóbels-
skáld, Gao
Xingjian sem
er sextugur að
aldri og býr í
París. Hann
Kim Dae-jung. sagði sig úr
----- kommúnista-
flokki Kína
eftir
fjöldamorðin á Torgi hins him-
neska friðar.
Gao fæddist árið 1940 í aust-
urhluta Kína, tók háskólapróf í
frönsku í Peking og gerðist skáld
og rithölundur. Hann var sendur
í vinnubúðir til pólitískrar end-
urhæfingar í menningarbylting-
unni og þrælaði í sex ár á ökrun-
um. Þá brenndi hann tösku með
öllum handritum sínum, skáld-
sögum, leikritum og ritgerðum.
Árið 1979 komst hann á ný í
náð hjá kínverskum stjórnvöld-
um, starfaði um árabil sem leik-
ritaskáld hjá leikhúsum ríkisins
og sendi frá sér fjölmargar smá-
sögur, leikrit og ritgerðir. Suni
þessara verka fóru fyrir brjóstið á
yfirvöldunum og svo fór að Gao
hélt frá Kfna árið 1987 og leitaði
hælis sem pólitískur flóttamaður
í París.
Fátt eitt af því sem Gao hefur
skrifað hefur verið þýtt á enska
tungu og eru verk hans því Iítt
þekkt í hinum enskumælandi
heimi. Fimni nýlegra leikrita
hans - The Other Shore (1986),
Between Life and Dealh (1991),
Dialogue and Rebuttal (1992),
Nocturnal Wanderer (1993), og
Weekend Quartet (1995) - hafa
þó verið gefin út á ensku í bók-
inni The Other Shore.
Áaðskylda nýbúa tilað
læra íslensku?
Marjatta ísberg
fil Tttag.:
„Já, tvímælalaust.
Það er ekki hægt
að verða þátttak-
andi í jijóðfélag-
inu ef maður hef-
ur ekki sæmilegt
vald á Jiví máli
sem þar er talað. Án þess geta ný-
búar ekki fylgst með því sem er að
gerast í þjóðfélaginu og þar af
leiðandi ekki orðið virkir jijóðfé-
Iagsþegnar og eiga t.d. mjög erfitt
með að hafa áhrif á sín eigin kjör.
Það er hins vegar ekki hægt að
gera þá kröfu til nýbúa að þeir
læri málið til hlítar og tali það
eins og innfæddir, ekki síst þeirra
sem eru fullorðnir þegar þeir flyt-
ja hingað. Eg var t.d. fullorðin
þegar ég settist að á Islandi og þó
ég hafi búið hér í um aldarfjórð-
ung, þá kem ég aldrei til með að
tala eins og innfædd.".
Pétur Snæbjömsson
hótelstjóri:
„Mér finnst engin
spurning um það.
Þeir verða auðvit-
að að aðlagast ís-
lensku samfélagi
og þeir gera það
aldrei almenni-
Iega nema þeir tali tungumálið
sem þar cr talað. Eg held að und-
antekningalítið þá Iæri Islending-
ar mál viðkomandi lands þegar
þeir setjast að erlendis. Þeir kom-
ast ekki hjá því, þó þeir séu ekki
beinlínis skyldaðir til þess. Það
sama gildir auðvitað um þá sem
setjast að á Islandi. Þetta er öllum
nýbúum fyrir bestu, hvar í heim-
inum sem þeir velja sér búsetu."
Sverrir Páll Erlendsson
meitntaskólakennari:
„Mér finnst það
sjálfsagt. Ef ég
t.d. flytti til ein-
hvers ríkis, hvort
scm að það héti
England, Frakk-
land eða Færeyj-
ar, ])á tel ég að mér yrðí ekki al-
mennilega vært í því ríki öðruvísi
en að gcta verið nægilega vel
mæltur til að geta bjargað mér á
|jví niáli sem þar gildir. Málið er
lykillinn að því að geta verið sjálf-
stæður þegn í landi, sá sem ekki
talar málið sem talað er í landinu,
getur aldrei náð þeim áhrifum að
hann geti talist jiar sjálfstæður
þegn.“
Ingimundur Jónsson
Jyrrverandi kennari:
„Nei. Mér finnst
það einfaldlega
frekja og ég held
að hvergi á byg-
gðu bóli séu til lög
sem skylda nýbúa
til þess að læra
mál viðkomandi lands. En ef þeir
eru skynsamir, þá sjá þeir það
sjálfir að þeir verða óttalegir út-
lendingar hér þangað til þeir
kunna íslensku. En að skylda þá
með lögum til þess að læra ís-
lensku lyktar af einangrunar-
stefnu og úllendingahræðslu, líkt
og nafnalögin gera. Það er mun
mikilvægara að auðvelda nýbúuni
að læra íslensku og gera öllum
það kleift sem það vilja.“