Dagur - 26.01.1963, Blaðsíða 5

4
a

Hvaða andlit setja
þeir upp í vor?
MARGX FÓLK SPYR nú á þessa leið:
Hvaða andlit setja fóstbræðumir, Sjálf-
stæðisflokkurinn og Alþýðuflokkurinn
upp fyrir kosningarnar til Alþingis í
vor? Menn niuna andlit þeirra frá síð-
ustu alþingiskosningum, 1959. Þá höfðu
þeir fallegar grímur og töluðu sanikvæmt
því. Þá sögðu beir:
Við kveðum niður dýrtíðardrauginn.
Það skulu engar kjaraskerðingar
verða.
Leiðin til bættra lífskjara fyrir almenn
ing er að kjósa okkur.
Skerðing á 12 mílna landhelgi kemur
aldrei til greina.
Þetta sögðu þeir og margt fleira. Eftir
kosningamar tóku þeir af sér grímurn-
ar og urðu allt aðrir á svipinn. Þá vom
lífskjörin harkalega skert með margs
konar löggjöf og stjómarathöfnum, svo
framfærslukostnaður hefur hækkað
langt um meira en í nokkm öðru landi
Evrópu á sama tíma.
Dýrtíðardraugurnn fóðrast það vel, að
hann hefur aldrei verið ferlegri og magn-
aðri en nú. Jafnvel forsætisráðherra vel-
gjörðastjómar hans kvartar sjálfur und-
an honum í ávarpi sínu til þjóðarinnar
á gamlárskvöld. Landhelgin var skert og
afsalað einhliða útfærslurétti íslendinga
um aldur og æfi.
STJÓRNIN veit, að andlit þau, sem hún
og flokkar hennar hafa snúið að þjóðinni
á þessu kjörtímabili, eru óvinsæl meðal
almennings, eins og vonlegt er. En
hvemig andlit setja þeir upp í vor? Það
er vitað um undirbúning að andlitaskipt-
um hjá þeim.
Stjómin flutti inn á sínum tíma út-
lenda sérfræðinga til að semja þessa á-
ætlun. Þeir voru, sem von er, ókunnugir
staðháttum hér á landi, og munu hafa
haft misjafna leiðsögu. f fyrraliaust var
gefið í skyn að áætlunin væri á næstu
grösum. Svo er sagt, að ekki hafi verið
hægt að nota verk útlendinganna. Og nú
eru aðrir menn, innlendir, á snærum
stjómarinnar að reyna að koma skipu-
lagi á plaggið. Því er spáð af mörgum, að
úr þessu muni verða eitthvað á borð við
„Bláu bók“ bæjarstjórnarmeirihlutans í
Reykjávík, sem venja er að prenta í
nýrri útgáfu fyrir hverjar kosningar
Þetta plagg á að bregða ljóma umbóta-
og framkvæmdaáliuga á ásjónu þeirra.
Það á að sindra af því í kosningunum
stórkostlegur vilji þessara flokka til
kjarahóta fyrir allan almenning.
Það á að fegra andlitin með kosninga-
Iáni, sem búið er að taka í Bretlandi.
Dreifa því með velfamaðarumhyggju-
svip og beina því auðvitað fyrst og
fremst þangað, sem tekið verður á móti
því með réttu hugarfari eða jarðvegur
er til að rækta það hugarfar til uppskeru.
Þá verður falinn bak við grímuna
áhugi þessara flokka fyrir að ganga í
Efnahagsbandalag Evrópu, en látið skína
úr svip og tali, að það verði aldrei gert,
ef það kosti lslendinga nokkurn skapað-
an hlut sem máli skipti. Heilindin hlið-
stæð og þau voru í landhelgismálinu.
ÞÁ MUN \ærða með sakleysissvip svar-
ið fyrir að framlengdur verði landhelg-
issamningurinn við Breta. Hinsvegar býr
undir grímunni sterk löngun til þess að
vingast í þessu máli við stórveldið, ef
meirihluti vinnst.
Hvemig verða svo andlitsdrættirnir
að öðru leyti? Það verður fróðlegt að
Dilkar Tonn Mcðalv.
1961 767.710 10668 13.9 kg.
1962 766.666 10539 13.75 kg.
Haustið 1962 var alls slátrað
um 848 þús. sauðfjár og kjöt-
þunginn var 12093 tonn. —
1962 er áætluð og 1961 áætluð
að nokkru leyti.
Verðlagsgrundvallarverð til
bænda var áætlað þannig fyrir
verðlagsárin 1961—62 og 1962—
63.
1961—62 1962—63
Framleiðsla á nautgripa- og hrossakjöti samtals hefur und- Mjólk, lítri Diikakjöt, kr. 4.71 kr. 5.27
anfarin ár verið áætluð nál. I. fl. kg. — 23.05 — 28.00
2400 tonnum á ári. Gærur, kg. — 30.46 — 29.40
Af kindakjötsframleiðslu árs- ins 1962 var um áramót búið að Ull, kg. Hrossakjöt, — 29.14 — 25.00
flytja út 2156 tonn af frystu kg. — 9.90 — 11.10
dilkakjöti og rúml. 7 tonn af saltkjöti. Af framleiðslu ársins Kartöflur — 3.62 — 4.05
Landbún aáurinn 1962
HAGSTOFA íslands telur, að
bændur hér á landi hafi verið
5830 í árslok 1961, en sérmetin,
byggð býli þá nokkru færri, því
að sums staðar búa fleiri bænd-
ur en einn á sömu jörð eða býli.
Ymsir eiga búpening og fást við
búskap, þótt eigi teljist bænd-
ur. Er þar bæði um að ræða
heimilisfólk bænda og íbúa
kaupstaða og kauptúna. Fram-
teljendur heyfengs voru um
8000 árið 1960 og framteljendur
sauðfjár nál. 12000 það ár. Kaup
staða- og kauptúnabúar eiga eða
hafa umráð yfir allmiklu af
ræktuðu landi, svo sem kunn-
ugt er.
Á verðlagsgrundvallarbúi 1962
—63 er aðkeypt vinna áætluð
um 10400 kr það ár. Unglingatal
var tekið í sveitum sl. sumar á
vegum Stéttarsambands bænda,
og voru talin börn og unglingar
12 ára og eldri, en þó yngri en
16 ára. Skráðir voru á unglinga
talið 4898 unglingar á 3600 bæj
um, þar af 2555 aðkomnir.
Um véla- og verkfæraeign
landbúnaðarins nú eru upplýs-
ingar af skornum skammti. Þess
skal þó getið, að á 12 árum, 1951
—62 að báðum meðtöldum,
voru fluttar til landsins 4864
hjóladráttarvélar, þar af 370 á
sl. ári. Fyrjr 1951 var flutt inn
1361 vél. Eitthvað af elztu
hjóladráttarvélunum er nú
sennilega úr sögunni, og ekki
eru þessar vélar allar í eigu
landbúnaðarins.
Skurðgröfur til framræslu í
þágu jarðræktar munu hafa ver
ið 43 eða 44 í árslokin, og var
ein flutt inn á árinu. En margar
þeirra stóðu ónotaðar á árinu,
því að framræsla hefur dregizt
mjög saman síðustu þrjú árin.
Mun hafa verið ca. 2,5 millj. ms
á sl. ári, en var 2,8 millj. 1961,
3,3 millj. 1960, 4 millj 1959, 4,2
millj. 1958, 4,2 millj. 1957. Belt-
isdráttarvélar til jarðræktar-
framkvæmda munu hafa
verið 107 —180^ í árslokin,
og voru 6 eða 7 fluttar inn á ár-
inu. Eru hér taldar þær vélar,
sem nothæfar voru, en um 100
beltisdráttarvélar, sem inn hafa
verið fluttar, eru nú úr sér
gengnar og ekki lengur við jarð
ræktarframkvæmdir. Margar
elztu skurðgröfurnar eru líka
úr sér gengnar og ekki lengur
notaðar til framræslu. Mikið
reynir á þennan vélakost og end
urnýjunarþörf því stöðugt fyrir
héndi.
Hafnar voru framkvæmdir á
43 nýbýlum árið 1962.
Framkvæmdalán úr Stofn-
lánadeild landbúnaðarins námu
70,5 millj. kr. á árinu 1962. Til
samanburðar er það, að á árinu
1957 (þ. e. fyrir 5 árum) námu
sams konar lán úr Byggingar-
sjóði og Ræktunarsjóði kr. 51,5
millj. Síðan á árinu 1957 hefur
byggingarefni nálega tvöfaldast
í verði, en til efniskaupa eru
þessi lán að verulegu leyti veitt.
Tún bænda og annarra lands-
manna voru í ársbyrjun 1962
samkv. hagstofuskýrslum nál.
83 þús. ha. að flatarmáli og
sennilega allt að 87 þús. ha. í
lok ársins. Notkun tilbúins á-
burðar á árinu 1. ágúst 1961 til
31. júlí 1962 var talin 8998 tonn
af köfnunarefni, 4322 tonn af
fosfórsýru og 2500 tonn af kalí.
Er hér átt við hrein áburðar-
efni, en þyngd áburðarins er að
sjálfsögðu miklu meiri.
Um heyfeng ársins 1962 eru
enn ekki skýrslur fyrir hendi.
Árið 1961 var hann talinn 3.7
millj. hestburða, þar af 6—7%
úthey. Undanfarin ár virðist um
1/10 hluti töðunnar hafa verið
verkaður sem vothey. Eflaust er
heyfengur ársins 1962 minni en
árið áður, þrátt fyrir þá nýrækt,
sem bætzt hefur við á árinu, en
heyin sennilega betri a. m. k.
sums staðar á landinu.
Á tímabilinu 1. júlí ‘61 til 30.
júní ‘62 er talið, að selt hafi ver-
ið innanlands kjarnfóður (fóður
bætir) sem hér segir:
Síldarnijöl 2567 tonn
Karfamjöl 1032 tonn
Fiskimjöl 200 tonn
Hvalmjöl 754 tonn
Soðkjarnamjöl 438 tonn
Innlent korn og
grasmjöl 915 tonn
Innfl. fóðurbætir 21037 tonn
Innflutt hænsnafóður er hér
ekki meðtalið.
Á árinu 1961 virðast bændur
hafa notað kjarnfóður fyrir 122
millj. kr.
Skýrslur eru enn ekki til um
fjölda búpenings um síðustu
áramót. En um áramótin 1961—-
1962 eru búpeningstölur þessar:
1961 voru flutt út 3100 tonn.
Mestur hluti af freðkjötinu hef-
ur verið fluttur til Bretlands,
en minna magn til Svíþjóðar,
Danmerkur og Færeyja. Um 400
tonn af saltkjöti munu verða
flutt til Noregs. Heildarútflutn-
ingur af framleiðslu 1962 verð-
ur sennilega innan við 3000
tonn.
Starfandi mjólkurbú voru 15
árið 1962, sama tala og 1961.
Endanlegar tölur um innvegna
mjólk liggja ekki fyrir. En til
nóvemberloka tóku þessi 15
mjólkurbú á móti nál. 83 millj.
kg. og er það nál. 6 millj. kg.
meira en á sama tíma í fyrra,
en kúm fjölgaði um 1600 í land-
inu. Seld mjólk á sama tíma nál.
36 millj. kg. eða rúml. 2 millj.
kg. meira en á sama tíma í
fyrra. Seldur rjómi 888 þús. kg.
Framleitt smjör 1398 tonn. Skyr
1776 tonn. Mjólkurostur 698
tonn. Mysuostur 51 tonn. Ný-
mjólkurmjöl 42 tonn. Undan-
rennumjöl 711 tonn. Kasein 291
tonn. Niðursoðin 107 þús. kg.
nýmjólkur.
Sala á smjöri og ostum innan-
lands var nokkru meiri til nóv-
emberloka 1962 en á sama tíma
1961, en birgðir af smjöri voru
þó 176 tonnum og af ostum
Nautgripir alls 55.744 121^/i tonni meiri en á sama
Þar af kýr 39.525 tíma í fyrra.
Sauðfé 829.774 Kartöfluuppskeran mun hafa
Hross 31.108 verið 60 þús. tonn 1962, en var
Fróðir menn telja líklegt, að 130—140 þús. tonn 1961. Talan
Stærð bústofns, sem verðlags-
grundvöllurinn er miðaður við,
er þessi:
1961—62 1962—63
Kýr 7 7.3
Aðrir nautgripir 2.5 2.5
Ær 115 115
Annað sauðfé 22 22
Hross 5 5
Veturinn frá áramótum var
framan af umhleypingasamur
og síðan í harðara lagi fram yfir
miðjan einmánuð. Sauðburðar-
tíð mátti heita góð norðanlands,
og ekki um teljandi áfelli að
ræða, fyrr en um miðjan júní,
en þá var norðaustan stórrign-
ing í 2—3 daga um norðaustan-
vert landið, og fórst þá nokkuð
af síðbornum lömbum, sem far-
in voru frá bæ. Vorið var yfir-
leitt kalt, og spratt seint. Tún á
Norðurlandi voru mjög víða
stórskemmd af kali, og sláttur
hófst miklu síðar en venjulegt
er. Hey því víða með minna
móti norðanlands, en nýting
sennilega eigi lakari en í meðal-
lagi yfirleitt. Hausttíð var yfir-
leitt hagstæð. Nálægt veturnótt-
um hlóð niður miklum snjó en
tók fljótt upp aftur og var snjó-
lítið til áramóta. Við lestur þess-
arar stuttu ársferðislýsingar
verður, sem oftar, að hafa í
huga, að flesta daga ársins eru
mörg veður samtímis í þessu
landi.
G. G.
sauðfé sé nú nokkru færra en í
fyrra, sennilega nálægt 800 þús-
undum, og er það þá raunar nál.
. helmingi fleira en það varð fæst
eftir fjárpestir og niðurskurð.
Nautgripum hafði í árslok 1961
fjölgað um nál. 12 þús. á 10 ár-
um. Hrossum fækkað um 10—
11 þúsund.
Slátrun dilka í sláturhúsum
var sem hér segir haustið 1961
og 1962:
Áskorun iil bæjarfógetans á Ák.
KVENFÉLAGIÐ HLÍF hefur á
fundi sínum 5. desember 1962
samþykkt svohljóðandi tillögu:
Félagið skorar á lögreglu-
stjóra Akureyrarbæjar og sýslu
manninn í Eyjafjarðarsýslu að
láta nú þegar fara fram ítarlega
» Í * * 1
. U
. ■. / . .'.ú, . . . >.
' /r/'f y P
* \ ’tí '‘i’S ■ i
/ . ' '/1
■Á' & %. -fi; 'Sé}j
0 *** Y-j
* >■«>, . ■ * t . !
rannsókn á því hvar áfengissala
er stunduð ólöglega og gera allt
til þess að slík atvinnugrein sé
niður felld, sem er í senn mann-
skemmandi og viðurstyggð allra
sæmilega hugsandi manna og
kvenna. Einnig að auka eftirlit
með samkomuhaldi félagsheim-
ilanna, þar sem vitað er að þar
er nær eingöngu um ungmenni
úr þessum bæ að ræða, sem þá
staði sækja, og þar mun
drykkjuskapur vera meir áber-
andi en annars staðar. Að sjá
um að fylgt sé eftir þeim sam-
þykktum, sem þegar eru fyrir
hendi varðandi aldurstakmark
ungmenna á opinbera skemmti-
staði og búa svo um passa
þeirra, að þeim sé ekki hægt að
breyta. Það verður að skapast
sterkt almenningsálit gegn öll-
um þeim ósóma sem virðist
vera að hertaka þjóð okkar og
bitnar hvað mest á uppvaxandi
kynslóð. Hér verðum við öll að
leggjast á eitt með að bæta sið-
(Framhald á blaðsíðu 7).
ii1111■i■■i■■i■■11■■■■■■■■■■■11■■11■■11111■■ 11 ■■ 1111 ■ 111 ■ 11 ■ 111
JÓNAS JÓNASSON FRÁ HRIFLU: .
11 ■ ■ ■ ■ ■ i
iiiiiiiiii
Kveðjuorð íil Jónasar G. Rafnars alþm.
ORÐRÆÐUR okkar, nafni
minn, hafa snúizt um aðstöðu
Akureyrar til að vera höfuð-
staður Norðurlands. En slík
vegtylla er ekki eilíf fyrir bæ
eða borg og ekki heldur bund-
in við ártöl eða aldur. Einu
sinni var Húsavík og Þingeyjar-
sýsla forustuskip í menningar-
sókn lándsmanna. Það tímabil
hófst um 1870 og stóð nokkuð
fram yfir síðustu aldamót. Ekki
var þar mikil auðlegð eða kon-
unglegir valdamenn í sýslunni,
heldur óvenjulegir yfirburðir
allmargra samtíðarmanna í hér-
aðinu bæði í andlegum og fé-
lagslegum efnum. Á þessu tíma-
bili voru í fyrstu og fremstu
röð hjá Þingeyngum Einar í
Nesi, Tryggvi Gunnarsson, Jón
á GaUtlöndum, Jakob Hálfdán-
arson og Benedikt Sveinsson
sýslumaður. Hér var um að
ræða menn, sem voru fæddir til
forustu um hin þýðingarmestu
þjóð- og félagsmálefni fyrir hér-
aðið og landið allt. í slóð þess-
ara þjóðkunnu leiðtoga kom
yngri sveit, flest allt frændur
úr Mývatnssveit. Pétur Gauti,
Jón í Múla og bræðurnir Sig-
urður í Yztafelli og séra Árni á
Skútustöðum. Við hlið þeirra
stóðu mörg skáld og rithöfund-
ar. Þessir menn og margir sam-
herjar hafa skapað Kaupfélag
Þingeyinga, Sambandið og bók-
menntavakningu sveitanna. Sú
nýjung sem þeir stóðu fyrir í
viðskiptamálum er svo merki-
leg að henni hefur stundum ver-
ið jafnað við verzlunarfrelsið
sjálft.
í þessu foringjatali var
geymdur, en ekki gleymdur,
Benedikt Jónsson á Auðnum.
Hann bjó á Laxárbökkum,
næstum einyrki, fjölhæfur at-
orku- og hagleiksmaður. Hann
ritaði svo glögga og fagra rit-
hönd í enskum stíl, að annar
hvor Þingeyingur reyndi, oft
með góðum árangri, að nema
ritlist hans. Benedikt var þann-
ig meir en fullgildur í smá-
bændalífi héraðsins, en bjó yfir
öðrum mjög sjaldgæfum eigin-
leikum. Hann lærði með sjálf-
námi tungu norrænna þjóða,
Germana og Engilsaxa og kynnt
ist með furðulegum hætti því
bezta í bókmenntum þessara
þjóða. Ekki var honum það nóg.
Hann vildi opna nokkuð af þess-
um andlegu fjársjóðum fyrir
samferðamönnum sínum.
Benedikt sofnsetti og stýrði
um langa stund bezta félags-
málabókasafni þjóðarinnar. Með
eldlegum áhuga og hagsýni
bóndans tókst honum að afla
fjár heima í héraðinu til að
kaupa úrval íslenzkra, norr-
ænna, þýzkra og enskra bóka.
Hann batt sjálfur mikið af þess-
um bókum og bjó um þær með
verklægni búðarmannsins, þeg-
ar hann þurfti að senda bækur
þær með kaupstaðarmönnum til
viðskiptavinanna , víða um hér-
aðið. Hann lagði mikla stund á
að vel færi um bækurnar í þess-
um útlánum og fylgdist með
umhyggju viðskiptamanna í
þessum efnum. í safni Bene-
dikts var á þessum tungumál-
um viðfangsefni handa við-
skiptamönnum bókasafnsins.
Nýjungar í bókmenntum,
stjórnmálum og félagsmálum
samtíðarinnar. Þar voru úrvals
skáldrit Frakka, Breta og Rússa
í norrænum þýðingum. Þá hafði
Benedikt að sjálfsögðu í sínum
bát mikið af beztu ritverkum
grannþjóðanna. Hinir snjöllu
áhugamenn í framvarðarlínu
sýslunnar sem fyrr eru nefndir,
höfðu að vísu valið sér góðar
bækur, en önnur kynslóðin
naut mikils góðs af bókasafni
hans og tók nokkurn þátt í,
með honum, í bókavalinu. Bene-
dikt hafði sérlega gott lag á að
komast í kynni við æsku hér-
aðsins. Hann sendi ungum og
efnilegum unglingum tilrauna-
bækur á íslenzku eða norrænu
ATHUGASEMDIR VIÐ
GRÍM GRÆÐARA.
Reykjavík, 7. jan. 1963
Herra ritstjóri!
MIG LANGAR til að koma á
framfæri athugasemdum við
grein Hólmgeirs Þorsteinssonar,
um Grím græðara, sem birtist
í síðasta jólablaði Dags. Þar er
ekki rétt skýrt frá ábúð Sigríð-
ar Pétursdóttur, móður Gríms,
eftir að hún var orðin ekltja.
Segir í greininni að hún hafi
búið að Hrísum til 1789. Það er
rangt. Sigríður bjó á Gilsá 1785
skv. húsvitjunarbók Saurbæjar-
kirkju og hefur a. m. k. búið
þar frá fardögum 1874. Hún var
á Æsustöðum 1786 þ en mun
hafa fluttst að Ytri-Villingadal,
eigi síðar en 1787 og þar bjó
hún með sonum sínum þangað
til Grímur tók við búsforráðum
1791.
Einnig tel ég, að Magnús
Grímsson hafi komið að Hrís-
um 1771 en ekki 1772, þó þá sé
hann fyrst nefndur þar í Mann-
talsbók. Gjöldin hafa ekki ver-
ið lögð á fyrr en vorið eftfV að
hann flutti. Þá kemur í grein-
inni alllöng romsa um náin
kynni þeirra Gríms græðara og
Jóns prestssonar, sem síðar var
nefndur „lærði“ og það talið
upphaf kunningsskapar þeirra,
að þeir hafi verið nær jafnaldra
(sem er rétt) og alist upp sam-
tímis að kalla þar sem séra Jón
Jónsson, faðir Jóns lærða, hafi
búið í Núpufelli, næsta bæ við
Hrísi, á uppvaxtarárum ungu
mannanna. Þarna er dálítil
skekkja, því að séra Jón Jóns-
son eldri býr á Grund á árun-
um 1768—1788, en flutti þá í
Núpufell og bjó þar til æfiloka
1795. Þegar séra Jón kemur í
Núpufell 1788 er Grimur græð-
ari farinn frá Hrísum fyrir a.
m. k. 4 árum og auk þess um
það leyti fullorðinn maður (27
ára), svo og séra Jón lærði, sem
þá var orðinn prestur og bjó
einmitt í Núpufelli á árunum
1785—1798. Allt skraf um að
þeir Grímur og séra Jón hafi
J) Skv. skiptabók.
máli. Gáfumaður sem fæddist
upp á yfirráðasvæði Kaupfélags
Þingeyinga hefur sagt mér að
hann bað Benedikt að lána sér
ferðasögu Nansens og Living-
stones. Bækúrriár komu rétta
leið til drengsins; en með þeim
fékk hann líka bækur eftir
Brandes og Collin. Pilturinn
vissi að hér mundi fylgja bögg-
ull skammrifi. Benedikt mundi
spurja hann út úr bókmennta-
ritunum, þegar hann kæmi næst
í kaupstaðinn og hvetja hann til
sjálfnáms um erfið viðfangsefni.
Benedikt á Auðnum kom til
Þingeyinga eins og himinsendur
happdráttur á- heppilegasta
tíma. Mjög mikil gróska var í
andlegu lífi í héraðinu. Fyrsta
kynslóð foringja liðs Þingeyinga
var eins og fyrr segir eldri en
Benedikt á Auðnum og aflaði
sér bókfræðslu með öðrum
hætti, en tvær kynslóðir Þing-
eyinga urðu beinlínis lærisvein-
verið leikbræður og æskufélag-
ar, byggist því eigi á því að
þeir hafi alist upp sem nágrann-
ar, því annar ólst upp á Grund,
en hinn á Hrísum. Hitt getur vel
verið að þeir hafi orðið góðir
vinir, þegar á æsku- og ung-
lingsárum sínum og mun Hólm-
geir eflaust hafa einhverjar
heimildir um það, þó hann til-
greini þær ekki.
Ég tel rétt að leiðrétta þessi
atriði, sem ég hefi minnst á, þó
þau e. t. v. virðist smávægileg.
Það geta alltaf slæðst villur í
rit manna og ekki sízt í samb-
andi við hin þjóðlegu fræði
okkar íslendinga, sem oft eru
byggð á munnmælum og get-
speki. Annars þakka ég Hólm-
geiri fyrir þátt hans um Grím
græðara, sem ég þó tel, að hefði
mátt vera ýtarlegri. T. d. sakn-
aði ég þar vísunnar, sem um
hann var kveðin á hreppstjórn-
arárum hans:
Hreppstjórunum heiður ber«
hýða þeir svo blæðir;
þeirra mestur einn þó er
að hann slær og græðir.
Og einnig hefðu vísur Jónasar,
„Hættu að gráta hringaná“ o. s.
frv. mátt fljóta með í þætti um
Grím, svona til gamans. Æski-
legt væri, hr. ritstjóri, að þér
sýnduð Hólmgeiri athugasemd-
ir mínar, áður en þær eru birt-
ar, svo hann megi rannsaka
það sjálfur, hvort ekki sé rétt
með farið og berið honum um
leið þakkir mínar fyrir framlag
hans til eyfirzkra fræða, því ég
er mikill áhugamaður um þau.
Með ósk um árgæzku og frið.
Stefán Aðalsteinsson.
Austurbrún 2, II. t. h.
Reykjavík.
ÉG ÞAKKA Stefáni Aðalsteins-
syni fyrir ofanskráðar athuga-
semdir, því ég tel sjálfsagt að
jafnan beri að hafa það heldur,
er sannara reynist.
Annars vildi ég skjóta því hér
að, að ég harma það að jafn
ágætur fræðimaður og Stefán
Aðalsteinsson er, og þaullærð-
ur, meðal annars í eyfirzkum
ar Benedikts á Auðnum. Átti
það jafnt við skáld Þingeyinga
og hina yngri félagsmálaleið-
toga. Saga Þorgils gjallanda er
gott dæmi í þessu efni. Þorgils
gekk ekki í skóla og ferðaðist
nálega ekkert út úr héraðinu.
En hann var menntaður í sveit
sinni í öllum þjóðlegum störf-
um og þjóðlegum bókmenntum.
En frá Benedikt á Auðnum fékk
hann fjölmörg rit samtíðarinn-
ar úr öllum helztu menntalönd-
um heims. Samruni þjóðlegrar
og erlendrar menningar fór vel
í huga þessa merkilega skálds.
Það var mikil prófraun varð-
andi gáfur og menningu skáld-
anna í Þingeyjarsýslu þegar
Þorgils gaf út fyrstu smásögur
sínar Ofan úr sveitum. Sagði
Einar H. Kvaran að enginn þá-
lifandi íslendingur nema þessi
Þorgils mundi hafa getað gert
þessar sögur jafn vel.
(Framh. í næsta blaði.)
ættum, skuli ekki láta ljós sitt
meira skína í þessum efiium, cn
ég hefi séð. Kæmi sér það þó
vel fyrir áhugamenn um ættir
Eyfirðinga, eins og mig og mína
líka, sem miklu minna vitum og
örðugri aðgang hafa að heim-
ildum. Mundi það verða vel þeg
ið.
— Langt er síðan menn í Eyja
firði vissu að Grímur,-græðari
var vel að sér í fræðum sínum.
Var talið víst að hann hefði
hlotið að lesa erlendar lækninga
bækur og lært af þeim. En þá
var spurningin: Hjá hverjum
lærði hann erlendar tungur?
Vitneskja um það þótti hafa
nokkra þýðingu, þar sem lær-
dómur Gríms græðara orkaði
því að hann var settur á bekk
við hlið lærðra lækna, (Læknar
á fsl. bls. 114), og án efa verið
undirstaða lækniskunnáttu af-
komenda hans, svo sem Magn-
úsar í Möðrufelli, séra Gríms á
Barði og Gríms Magnússonar í
Reykhúsum og Minni-Reykjum,
svo aðeins þekktustu nöfnin séu
nefnd. Það þótti því allmikill
fengur, þegar nú fyrir nokkrú,
var upplýst af allnánum afkom-
anda Gríms græðara, að hann
hefði lært hjá þeim mæta læri-
föður og lækni, séra Jóni eldra
Jónssyni í Núpufelli. Þessi af-
komandi Gríms er því heimild-
armaður minn að því, er birt-
ist í jólablaði Dags um þetta
efni.
Ekki dettur mér í hug að
rengja frásögn þessa gætna og
greinda afkomanda Gríms.
Enda þótt nokkru skakki um
ábúðarár séra Jóns, í hverjum
stað, þarf það ekki að raska
þeim aðalatriðum, sem hér um
ræðir: námi Gríms og tildrög-
um að vináttu hans og séra
Jóns „lærða“. f því sambandi er
það aukaatriði hvort Grímur
hefur numið hjá séra Jóni á
Grund eða Núpufelli, eða jafn-
vel báðum stöðunum. Það er
heldur alls ekki útilokað að á
unglingsárunum hafi Grímur
verið tíma og tíma við nám á
Grund og þá kynnst Jóni yngra.
Það er heldur alls ekki fráleitt
að Grímur hafi lært hjá séra
(Framhald á blaðsíðu 7).