Dagur - 11.04.1963, Síða 2

2
SJÖTUGUR:
Gísli Hapósson, Eyhiidarholti
Úr bréfum frá Konsó
AF SÉRSTÖKUM ástæðum
fórst það fyrir að ég sendi Gísla
Magnússyni, frænda mínum í
Eyhildarholti, afmæliskveðju, er
hann varð sjötugur 25. marz s.l.,
en nú vil ég láta verða af því,
þótt hún lcomi með seinni skip-
unum og verði bæði stutt og fá-
tækleg.
Gísli er fæddur að Frostastöð-
um í Blönduhlíð 25- marz árið
1893. Foreldrar hans voru þau
hjónin Magnús H. Gíslason
hreppstjóri á Frostastöðum Þor-
lákssonar bónda á Miðgrund
Jónssonar bónda á Hóli í Tungu
sveit. En kona Þorláks var Sig-
ríður Magnúsdóttir frá Stóru-
Seylu, og Kristín Guðmunds-
dóttir frá Gröf í Laxárdal í Döl-
um vestra Böðvarssonar á Sáms
stöðum. En móðir Kristínar var
Þuríður Sigurðardóttir frá Ljár'-
skógaseli, og leiðréttist hér með
það, sem missagt var í bólc
minni „Á hörðu vori“, en þar
var móðir hennar sögð heita
Ingveldur.
Gísli ólst að sjálfsögðu upp í
foreldrahúsum og stundaði mest
fjármennsku bæði fyrir og eftir
skólanám.
Gísli settist í Menntaskólann
í Reykjavík og tók þaðan gagn-
fræðapróf vorið 1910. Mun hann
þá hafa gert það upp við sjálf-
an sig að fylla ekki flokk emb-
ættismanna, þótt hann hefði til
þess hæfileika. Sveitin kallaði
á hann. Hann heldur því ekki á-
fram námi við Menntaskólann
og sezt næsta haust í búnaðar-
skólann á Hólum í Hjaltadal.
Töfrar gróðurmoldarinnar urðu
sterkari en allar framavonir í
embættismannastétt landsins.
Næstu tvö ár er hann svo við
búnaðarnám á Norðurlöndum
og Bretlandi og kynnir sér eink-
um sauðfjárrækt.
Eftir heimkomuna vinnur
hann á búi foreldra sinna, sem
var eitt hið stærsta og myndar-
legasta í öllum Skagafirði, en
kenndi unglingum á veturna.
Var ég einn af þeim, sem naut
kennslu hans og bý lengi að.
Ég held að það hafi verið vetur-
inn 1916—17, sem ég dvaldí á
Frostastöðum um tveggja mán-
aða skeið og naut kennslu Gísla
í íslenzku, dönsku og reikningi.
og eitthvað fleira held ég að við
höfum lært. Þá var þar með
mér við nám Magnús Gíslason,
nú óðalsbóndi á Vöglum. Þetta
voru glaðir og áhyggjulausir
dagar. Kennslan hófst að jafn-
aði, þegar Gísli hafði lokið fjár-
mennsku dag hvern og var hún
mjög frjálsleg, en Gísli afburða-
kennari, einkum þó íslenzku-
kennai-i. Síðan þetta var hefur
mér alltaf þótt vænt um Gísla.
Annað er mér einnig minnis-
stætt um Gísla Magnúson, en
það var mælska hans, sem ég
öfundaði hann þá af. Það bar
ekki sjaldan við á skemmtisam-
komum í sveitinni, að Gísli
stæði upp og flytti ræðu, blaða-
laust, af fljúgandi mælsku og
andríki, svo að við hinir, sem
vorum nokkru yngri, litum upp
til hans.
Leiðír okkar skildu, þegar við
vorum báðir á unga aldri, ég
hef því að vonum ekki fylgzt
eins vel með því, sem gerzt hef-
ur í lífi hans síðan. En ég hef
þó ekki komizt hjá því, að verða
þess var, að hann hefur víða ver
ið valinn til forustu, og þarf
engum að koma það á óvart
með mann, sem búinn er slíkum
gáfum og mannkostum sem
Gísli. En trúnaðarstörf hans
verða ekki talin hér upp.
Þegar þrengja tók um þá
feðga á Frostastöðum, keypti
BJÖRN JÓHANNSSON á
Syðra-Laugalandi Öngulsstaða
hreppi er sjötugur um þessar
mundir, fæddur að Garðsá í
Kaupangssveit 11. apr. 1893, son
Gísli Eyhildarholt í Hegranesi
og hefur búið þar stóru búi síð-
an vorið 1923.
Kvæntur er Gísli ágætri konu,,
Guðrúnu Sveinsdóttur kennara
á Skatastöðum, Eiríkssonar og
konu hans Þorbjargar Bjarna-
dóttur. Hafa þau eignazt ellefu
börn, níu syni og tvær dætur,
sem öll eru hvert öðru mann-
vænlegra. Þótt ég þekki ekki
þessa kynslóð nema að litlu
einu, hef ég það fyrir satt, að
öll þessi börn séu hið mannvæn-
legasta og elskulegasta fólk. Það
er mikið afrek að ala upp þenn-
an stóra hóp með slíkum ágæt-
um og gefa sveit sinni og föð-
urlandi, og ekkert þeirra hefur
flúið hina fögru átthaga.
Gísli Magnússon er bæði
gleðimaður og söngmaðui' eins
og fleiri sveitungar hans. Hann
er prýðilega greindur maður,
ritfær í þezta lagi og skrifar og
talar sígilda íslenzku og fatast
aldrei, jafnvel þótt hann skrifi
um svo óskáldlegt efni sem
stjórnmál. Hann er þó síðast en
ekki sízt góður og elskulegur
drengur og hvers manns hug-
ljúfi. Að lokum koma svo inni-
legar afmælisóskir frá gömlum
frænda og brotthlaupnum Skag
firðingi.
Það er enn langt til sólarlags
við Tindastól og oft er fegurðin
mest, rétt fyrir sólarlag.
Hannes J. Magnússon.
búskapinn og einkennir hann
enn í dag.
Björn Jóhannsson er greind-
ur maður í bezta lagi, félags-
hyggjumaður mikill og hinn
bezti drengur. Starfssvið hans
færðist snemma að nokkru út
fyrir heimilið, á sviði marg-
þættra félagsmála. Þar hefur
hann notið mikils trúnaðar og
mun síðastur manna níðast á
því, sem honum er til trúað.
Sem nágranni er Björn frá-
bær og vill hvers manns vanda
leysa. Mun hann og ekki til þess
lattur af sínu fólki, ef ég þekki
rétt.
Björn á Laugalandi er hár
maður og herðabreiður og hinn
kempulegasti, gleðimaður og
stundum hrjúfur hið ytra, en
viðkvæmur og hjartahlýr við
nánari kynningu, barngóður
maður og mikill dýravinur.
Afmælisbarhið rhun um þess-
ar mundir dvelja hjá börnum
sínum í Reykjavík. En margir
munu senda því hlýjar kveðujr
og hamingjuóskir suður yfir
heiðar á þessum merku tíma-
mótum. E. D.
„SKÓLAMENNTUN gerir
stúlkur uppreisnargjarnar gagn
vart myndugleika væntanlegra
eiginmanna og foreldranna“,
„skólaganga er þrándur í götu
hjónabandsins, sem er hátind-
urinn í lífi hverrai- konu“ og
„Stúlkurnar stofna sér í hættu
á leið til skólans", segir m. a. í
skýrslum frá Tógó, Indlandi og
Honduras, sem Menningar- og
vísindastofnun Sameinuðu þjóð-
anna safnar frá fjölda landa.
(Framhald á blaðsíðu 7),
FYRIR um það bil tveimur ár-
um komu í heimsókn til Akur-
eyrar ung reykvísk hjón, Katrín
Guðlaugsdóttir og Gísli Arn-
kelsson. Þau höfðu vígzt til
starfs á íslenzku kristniboðs-
stöðinni í Konsó og komu til Ak
ureyrar til þess að kveðja.
Síðan hafa birzt eftir þau
fjörlega skrifaðar frásögur af
starfi þeirra, aðallega í Bjarma,
málgagni Sambands íslenzkra
kristniboðsfélaga.
Nú hafa bæði þau og Ingunn
Gísladóttir hjúkrunarkona skrif
að vinabréf til Akureyrar, og
þótti rétt að birta kafla úr
þeim í Degi.
Eftir að hafa sagt nokkuð frá
byggingarframkvæmdum, skrif-
ar Katrín:
„Frá starfinu er það að segja,
að yfirleitt sækir fjöldi fólks
samkomur og það nokkuð jafnt,
enda þótt uppskera standi nú
yfir.
Námskeið fyrir trúnema
liggja nú niðri í bili, en til stend
ur að hefja þau aftur strax að
uppskeru lokinni. Fjölmargir
smáhópar kristinna manna
koma saman einu sinni í mán-
uði í einhverju þorpanna. Hin
síðasta þessara samkoma var
haldin í þorpi, er nefnist Derra.
Samkoman var geysifjölsótt.
Þar hafa kristnir. menn byggt
sér kirkju, stóran, aflangan kofa
með stráþaki. Var hann yfirfull-
ur og sátu margir úti. Gísli kom
ekki heim frá þeirri samkomu
fyrr en eftir miðnætti. Var þá
enn ekki búið að slíta samkom-
unni.
í einu þorpanna hafði enginn
séð hvítan mann áður, þegar
Gísli og Ingunn komu þangað
í sjúkravitjun. Var þeim vel
fagnað.
í einu þorpinu á heima einn
mesti seiðmaður Konsóhéraðs.
Hann hefur bannað veiku fólki
að leita sér lækninga í sjúkra-
skýli kristniboðsins. Því banni
hefur þó ekki verið hlýtt. Á
Sunnudagssamkomur, næstu eft
ir heimsóknina, komu margir
þaðan. Töluðu þeir við Gísla og
báðu hann að senda kennara til
þorpsins síns. Þangað, ,vp)', ,syo
sendur efnilegur KhnÍój&ÍÍfúí,
sem heitir Borale, OjJ Áú éríi
þ.eir langt komnir með kirkju-
byggingu þar.
Biðjum við Guð að viðhalda
og efla þann neista, sem þegar
er kveiktur.11
Það þykja góðar fréttir að
starf sé byrjað á nýjum stað.
Ingunn Gísladóttir hefur unn-
ið að hjúkrun sjúkra í Konsó
um það bil 7 ár, og því verið þar
lengst allra okkar kristniboða.
Slysfara- og sjúkdómslýsingar
hennar eru jafnframt, í og með,
þjóðlífsmyndir frá frumstæðu
hitabeltislandi.
Ingunn skrifar síðustu dagana
í marz:
„Gísli hefur stækkað legu-
skála sjúkraskýlisins og bætt
við 8 rúmum, en auðvitað liggja
þar inni miklu fleiri.
Af sjúklingum liggja þar m.
a.: fótbrotinn maður, sem hafði
orðið fyrir grjótkasti, stúlka
með mörg skotsár eftir árás
hinna villimannlegu „Guggja“,
(en það er þjóðflokkur, sem
bundinn er þeirri siðvenju, að
enginn karlmaður megi kvæn-
ast, fyrr en hann hafi annað-
hvort drepið ljón eða mann og
geti sýnt eitthvað því til sönn-
unar). Þriðji sjúklingurinn er
með beinátu í fæti. Þá er dreng-
ur 10—12 ára bitinn af edtur-
slöngu á hægri hendi og er bólg
inn upp að öxl. Þrír ungir menn
þjást af mýrarköldu (malaríu),
ung stúlka er með berkla á fæti,
gömul kona með slöngubit á
fæti og stórt sár á rist og lVz
árs gamalt barn með stífkrampa
(tetanus).
Síðastliðið ár leituðu að með-
altali 50 manns daglega til
sjúkraskýlis okkar í Konsó.
Mjög er orðið aðkallandi að
byggja þar miklu stærra og full
komnara sjúkrahús, nýtt og
stærra skólahús, samkomuskála
svo stóran, að hann rúmi nokk-
ur hundruð manns, svo og íbúð-
arhús fyrir aðra kristniboðafjöl-
skyldu. Eitt íbúðarhús er nýlega
fullbyggt og langt komið með
byggingu húss með íbúð fyrir
tvær hjúkrunarkonur.“
Kristniboðsvinur.
Vísur um Norður-
landsborinn
Ófeigsstöðum 26. marz. Flenzan
er í rénun. Hún breiðist ekki út
núna, hvorki í Kinn eða Aðal-
dal og virðist því ekki bráðsmit
andi, fyrr en hún kemur irín á
heimilin. Þá tekur hún stundum
alla.
Egill Jónasson á Húsavík hef-
ur ort sitthvað um Norðurlands
borinn. Hér varð til eins konar
viðbót við vísur hans, þær er
birtar hafa verið:
Bráðum fara karlar að klökkna,
kyndaranna vonir að dökkna.
Bjartir logar bráðlega slökkna
— borinn farinn án þess að
vökna,
Horfi ég á Húsavík þrotna,
hallimar af mannleysi grotna,
.niðurbælda nátthrafna lotna.
'Nafarinn farinn án þess að
blotna.
Jarðhitinn er vondur að
virkjann,
verri er hann að fást við en
Tyrkjann.
Ríkið ætlar eitthvað að
styrkjann.
og opin stendur Húsavík —
kirkjan.
HÚN FÉKK SKILNAÐ
Réttur í London veitti konu
einni nýlega skilnað frá manni
sínum, vegna sálarlegs kvalræð
is af hendi eiginmannsins.. Út
yfh’ tók þó, þegar maðurinn, að
orðasennu mikilli afstaðinni,
tók með sér ofninn úr húsinu
og hljóp á brott, svo konan
hafði enga upphitun eftir. Og
þetta gerðist einmitt á meðau
frosthörkurnar voru mestar
(Framhald af bls. 1.)
haföi ekki dýptarmæli og
þorði liún ekki að taka Iand.
Varðskip miðaði hana og var
það Jió ekki fyrr en um kl.
10 um kvöldið, sem það tókstj
Hún fór svo til AkureyrarJ
AHa línuna dró hún og fékk
8 tonn af fiski.
Hér er iðulaus, grenjandi
stórhríð, eins og verst á
þorra.
SÚLAN
FRÁ AKUREYRI
sökk á fjórða tímanum í
gær. Hún var með dálítið
af síld og slödd út af Gayðs
skaga. Sigurkarfi var á
leið til Keílavíkur með 6 i
menn af áhöíninui, síðast S
J>egan iilaðið hafðí í réttir §
af þessu hörmulega slysi. I
ur hjónanna Jólianns Helgason-
ar bónda þar og Þóru Árnadótt-
ur. En fyrir fermingaraldur
fluttist Björn með foreldrum
sínum að Syðra-Laugalandi og
hefur átt þar heima síðan og
verið einn af góðbændum hér-
aðsins um langt árabil. Björn á
til margra gáfáðra manna að
telja og merkra atorkumanna,
söngmanna og gleðimanna og
hefur hann hlotið marga góða
ættarfylgju í vöggugjöf.
Björn hóf búskap 1925’ og
kvæntist ári síðar Emmu Elías-
dóttur frá Helgárseli, hinni
mestu dugnaðar og rausnar-
konu, svo þar hallast hvergi á
með þeim hjónum.
Strax var ráðizt í framkvæmd
ir stórar, hvað jarðrækt snerti,
°g byggingar. Afburða dugnað-
ur og stjórnsemi einkenndi
SJÖTUGUR:
Björn Jóhannsscn á Laugalandi