Dagur - 27.04.1963, Side 4

4
Einstaklingsfram-
takið þarf að efla
ÁRIÐ 1958 hafði þjóðin náð þehn áfanga
í þrotlausri og árangursríkri baráttu, að
búa við betri lífskjör en annars staðar í
Evrópu. Þá var 8 stunda vinnudagur lagð
ur til grundvallar sæmilegum lífskjör-
um. Þá höfðu stórframkvæmdir verið
gerðar, svo sem Sogsvirkjunin síðasta,
Áburðarverksmiðjan var tekin til starfa
og sementsverksmiðjan byggð á Akra-
nesi. Árið 1958 voru byggðar 1700 íbúðir
í landinu, ræktað meira en nokkru sinni
fyrr, enda stórvirkari tæki til landþurrk-
unar og jarðvinnslu komin til, bátar og
skip bættust í flotann, aðstaða var sköp-
uð til að nýta betur síldaraflann, einkum
á Norð-Austurlandi — og að öllu þessu
og því, sem framkvæmt var af stórhug
þá og árin á undan býr þjóðin síðan. AUt
er þetta kunnara en frá þurfi að segja
og einnig það, að fáum útvöldum bar ekki
lofið og dýrðin í þessu efni, heldur fjöld-
anum, sem við þáverandi stjórnarhætti
naut hæfileika sinna og dugnaðar, bæði
einstaklingar og samtök fólksins.
Stjórnarstefnan fyrir síðustu stjómar-
skipti mótaðist af þeirri hugsjón og nauð-
syn, að þjóðfélagsheildin styddi sem
flesta einstaklinga til þess að eignast þak
yfir höfuðið, hjálpa sem flestum til að
hafa sjálfstæðan atvinnurekstur í sveit
og við sjó, útiloka skort, skipta þjóðar-
tekjum réttlátlega, og styðja heilbrigt fé-
lagsmálalíf.
Á árinu 1958 áttu fleiri íslendingar eig-
in íbúðir, hlutfallslega, en í nokkru landi
öðru, og fleiri stunduðu sjálfstæðan at-
vinnurekstur, einnig hlutfallslega, en ann
ars staðar þekktist.
Allt er þetta nijög umhugsunarvert nú,
eftir að ný stjómarstefna, sem upp var
tekin eftir 1958 og kölluð „viðreisn'1, er
farin að raska mjög lífskjörum fólks.
Svo mjög er sköpum skipt í þessu efni
frá 1958, þegar 8 stunda vinnudagur var
raunverulegur, að strax á fyrsta valdaári
núverandi stjórnarflokka eða 1959, eftir
stýfinguna, þurfti verkaniaðurinn að
vinna 8 stundir alla virka daga ársins,
2 yfirvinnustundir á dag og 17 stundir í
næturvinnu á ári, til að lifa af, samkv.
útreikningi Hagstofunnar. Nú þarf ís-
lenzkur verkamaður að vinna 8 stundir
virka daga ársins, 2 eftirvinnust. á dag
og 414 stundir í næturvinnu að auki, til
að lifa af, samkvæmt útreikningi Hag-
stofunnar. Svona mikið vantar á, að
framfærslukostnaður og kaupgjald hald-
ist í hendur. Samhliða þessu hefur fram-
förum og uppbyggingu miðað mun hæg-
ar síðan 1958, bæði hjá ríki og einstak-
lingum á flestum sviðum. Einstaklings-
framtakið hefur verið sett í bönd „við-
reisnarinnar“. Eða hve miklu torveldara
er ekki nú að hefja búrekstur, byggja
hús yfir fjölskylduna, kaupa bát eða
stofnsetja iðnað, en það var áður en „við-
reisnin" kom til sögunnar? Því getur
hver svarað fyrir sig. Og allt þetta gerist
á sama tíma og útflutningsframleiðslan
eykst að vöxtum og selzt fyrir hærra
verð erlendis en áður var.
Því miður er þess engin von, að úr
rætist í efnahagsmálum, ef núverandi
stjórnarflokkar fá áframhaldandi valda-
aðstöðu eftir kosningar, því „viðreisnar-
stefnan“ felur beinlínis í sér þann kjama,
að gera þá riku ríkari en allan fjöldann
háðan peningavaldi hinna útvöldu.
Hraðvaxandi greiðslur vegna
ríkisábyrgða
ÞEGAR Gunnar Thoroddsen
tók við embætti fjármálaráð-
herra, var mikið yfir því látið
að gerðar yrðu ráðstafanir til
að koma í veg fyrir að greiðslur
féllu á ríkissjóð vegna ríkisá-
byrgða. Hefur áður verið að
þessu vikið hér í blaðinu.
Gunnar Thoroddsen beitti sér
fyrir því m. a. að sett voru lög
um ríkisábyrgðir og ríkis-
ábyrgðasjóð, sem raunar er ekki
sjóður nema að nafninu til, og
virðist helzt vera stofnaður til
þess að geta látið hann taka lán,
til að inna af hendi greiðslur, er
annars hefðu verið taldar méð
útgjöldum ríkissjóðs og eiga að
vera það.
Nú alveg nýlega eru fram
komnar á Alþingi glöggar upp-
lýsingar um útgjöld ríkisins
vegna ábyrgða hin síðustu ár.
Eru þær prentaðar í áliti minni-
hluta fjárhagsnefndar neðri
deildar Alþingis, og dagsettar
8. þ. m.
Þessar upplýsingar sýna svart
á hvítu, að fjármálaráðherra hef
ur gersamlega mistekizt að
draga úr greiðslum ríkissjóðs
vegna vaxta og afborgana af lán
um, sem fallið hafa á ríkissjóð,
heldur hafa þessar greiðslur
þvert á móti stórhækkað og jafn
vel margfaldazt í ráðherratíð
hans.
Samkvæmt þessum upplýsing
um hefur ríkið greitt af lánum,
sem það er í ábyrgð fyrir, ár
hvert þessar upphæðir undan-
farin 7 ár:
vegna ábyrgða á lánum hrað-
frystihúsa og annarra fisk-
vinnslustöðva aukizt stórkost-
lega, og tala þeirra fyrirtækja,
sem reka þá starfsemi, en hafa
ekki getað staðið í skilum með
greiðslur af lánunum, hefur
margfaldazt. Fiskafli hefur auk-
izt mjög síðustu árin, og starf-
semi fiskvinnslustöðvanna vaxið
að sama skapi. Hefði því mátt
vænta þess, að rekstrarafkoma
þeirra fyrirtækja hefði verið
þannig, að þau gætu staðið í skil
um með greiðslur af stofnlánum
ekki síður en áður. En stóraukn
ar greiðslur ríkisins af þeim lán
um benda til þess, að hagur fyr-
irtækjanna sé nú þrengri en áð-
ur. Vaxtahækkunin og fleiri
efnahagsráðstafanir á síðustu ár
um hafa orðið þeim þungbærar.
Á árunum 1959—1960 tók rík-
ið á sig ábyrgð á útlendum lán-
um til kaupa á 5 nýjum togur-
um, að upphæð samtals um 17.6
millj. þýzkra marka. Vegna þess
ara ábyrgða hefur ríkið orðið
að greiða stórar fjárhæðir síð-
ustu 2 árin. Árin 1962 námu þær
greiðslur yfir 30 millj. króna.
Um síðustu áramót voru ó-
greiddar eftirstöðvar af þessum
ríkisábyrgðalánum tæpar 15
millj. þýzkra marka, eða um það
bil 162 millj. króna.“
Hægara er að kenna heilræð-
in en að halda þau, má því segja
um frámmistöðu G. Th. í þessu
ríkisábyrgðamáli. □
Hafnarskilyrði í Kelduhverfi
Ár 1956
— 1957
— 1958
— 1959
— 1960
— 1961
— 1962
18.3 millj. kr.
21.2 — —
23.9 — —
28.9 — —
49.9 — —
75.5 — —
113.3 — —
Um þetta segir m. a. í nefndar
álitinu:
„Skýrslur sýna m. a., að síðan
1960 hafa greiðslur ríkisins
SJÖ norðlenzkir þingmenn hafa
flutt á Alþingi þingsályktunar-
tillögu um rannsóknir hafnar-
skilyrða í Kelduhverfi í N.-Þing.
Framsögumaður var Gísli Guð-
mundsson. Tillagan er á þessa
leið:
Alþingi ályktar að fela ríkis-
stjórninni að láta á næsta sumri
(1963) rannsaka hafnarskilyrði
í Kelduhverfi og leggja niður-
stöður rannsóknarinnar fyrir
Alþingi, áður en ákvörðun verð
ur tekin um fyrstu vatnsvirkjun
vegna stóriðju hér á landi.
Greinargerð.
Eðlilegt er og sanngjarnt
vegna jafnvægis í byggð lands-
ins og af fleiri ástæðum, að
fyrsta vatnsvirkjun til stóriðju,
sem ráðizt verður í hér á landi,
verði við Jökulsá á Fjöllum.
Fyrir tveim árum fól Alþingi
ríkisstjórninni að láta hraða
gerð fullnaðaráætlunar um
virkjun Jökulsár og að láta fara
fram athugun á framleiðslu-
möguleikum í því sambandi.
Framkvæmd þessarar ályktun-
ar Alþingis frá 22. marz 1961 er
enn ekki lokið, svo að þinginu

VETTVANGUR
SAMVINNUNNAR
I ORÐUM þeim, sem Jakob
Frímannsson flutti á fræðslu- og
skemmtifundi hjá Akureyrar-
deild KEA, þann 8. apríl sl.,
ræddi hann lítillega um Stofn-
sjóð Kaupfélags Eyfirðinga.
Hann sagði að auk þess að stofn
sjóðsinnstæða félagsmanna væri
greidd út við þær aðstæður, er
upp væru taldar í samþykktum
félagsins, hefði sú verið venjan
síðustu árin, að félagsmenn sem
nytu ellilauna eða örorkubóta,
gætu fengið stofnsjóðsinnstæðu
sína eða hluta af henni útborg-
aða undir sérstökum kringum-
stæðum, og þyrftu félagsmenn
að sækja um þessar útborganir
tU stjómar kaupfélagsins.
Það getur haft geysimikla
þýðingu fyrir aldna félagsmenn,
að hafa þama aðgang að ein-
hverjum varasjóði til að grípa
til, ef kringumstæður gera slíkt
nauðsynlegt, og þetta ætti að
vera þeim yngri hvatning til
aukinna viðskiuta við félag sitt,
og hlúa að starfi þess.
Mögulegt væri að taka saman
hve miklu útborgunin úr Stofn-
sjóði KEA nemur vegna þcssara
aðstæðna, en ég tel að krónu-
fjöldinn skipti ekki máli, heldur
það, að þessi leið til útborgun-
ar á stofnsjóðsinnstæðu er opin
þeim, sem vegna sérstakra á-
stæðna þurfa á peningum að
halda, enda séu þeir komnir á
þann aldur að þeir njóti elli-
launa eða fái örorkubætur.
S. J.
sé kunnugt. En síðan hún var
samþykkt, hefur miklu fé verið
varið til „samanburðarrann-
sókna“ á öðrum fallvötnum,
hvað sem af því kann að leiða.
Rannsókn hafnarskilyrða í sam-
bandi við iðjuver virðist hins
vegar enn ekki langt á veg kom-
in.
Einn þeirra hafnarstaða, sem
sjálfsagt er að gefa gaum, er
Fjallahöfn í Kelduhverfi og um-
hverfi hennar. Þangað er stytzt
að sjó frá Dettifossi, landrými
nóg, lágt land og slétt, jarðhiti
einnig fyrir hendi, en lítt rann-
sakaður. Fjallahöfn hefur oft
borið á góma í umræðum um
hafnamál og jafnvel verið uppi
tillögur um „lífhöfn“ á þeim
stað. Nú ber svo til, að kunnur
útlendur sérfræðingur í hafna-
gerð og sandburði með strönd-
um fram mun dveljast hér í
sumar á vegum hafnarmála-
stjórnarinnar. Væri æskilegt að
grípa einmitt þetta tækifæri til
að láta rannsókn á hafnarskil-
yrðum í Fjallahöfn og umhverfi
hennar fara fram. En í sam-
bandi við Jökulsármálið hafa
verið uppi raddir um, að ekki
megi láta rannsóknina á þessum
stað undan falla.
SKOÐANAKONNUN
ÞAR SEM í ljós hefur komið,
að ekki næst samkomulag milli
bíóanna í bænum um breyting
á kvöldsýningartíma í kl. 9, yfir
sumarmánuðina, mun Borgarbíó
fyrst um sinn hafa sama sýning-
artíma og áður, eða kl. 8.30, en
lætur jafnframt fara fram skoð-
anakönnun meðal bíógesta með-
an myndin Fanný er sýnd, og
fylgir því hverjum miða seðiU,
þar sem menn geta látið í ljósi
vilja sinn í þessu efni.
Stórmyndin Fanný var aug-
lýst sem sumarmálamynd bíós-
ins, en vegna mistaka í flugsend-
ingu gátu sýningar á henni ekki
hafizt á sumardaginn fyrsta, en
hún verður sýnd í fyrsta sinn í
kvöld (laugard. 27. apríl) kl.
8.30.
5
SMÁTT OG STÓRT
Hafið kallar
Harmi þungum hugir lostnir
— hjartna innstu strengir brostnir.
Tóm í ranni — tregasár.
Hafið gefur, hafið tekur,
hafið enn sem fyrrum vekur
mannleg rök um feigð og fár.
Þegar hinzt var lagt frá landi
lognslétt hafið! Sérhver grandi
þekktist blíðlynt báru-hjal.
Sjá, hin máttka undiralda
yfir líður djúpið kalda.
— Enginn veit hvað verða skal.
Fyrr en varði bráður bylur
byrgir sólu — fleyin skilur.
Hylur sortinn fjöll og fjörð.
Bátinn litla — brims á skafli —
brestur þol í lífsins tafli,
— við stjórn þó traustur standi vörð.
Hjálparboðun berst af hafi
— brims úr skugga myrku trafi —
ljósvakans á öldum heim.
Þjóðin hlustar, þráir, biður,
þrunginn kvíða tímans niður.
Mundi björgun berast þeim?
Heyr — hve sér er fréttin feigðar.
Fölvar drjúpa greinar beygðar.
þjóðarmeiðs, er styrkur stóð.
Til hinztu stundar ættjörð unnu,
æðstu fórn þeir gefa kunnu:
lífið sjálft — sinn lausnar-óð.
Mörgum tregt um tungu að hræra.
Trega-andvörp bylgjur færa,
— líkt og tíminn staðni’ um stund.
Þá — á lífsins stærstu stundum —
styrkan mátt þess-'tíðast fundum,
þann, er græðir allífs-und.
Senn mun norðlenzk vornótt vaka,
vinir loftsins frjálsir kvaka
— faðma Gjögra geisla-tröf.
Minjalönd í tíbrá titra,
— trega — höfg þar leiftra, glitra
vinar tár á votri gröf.
K. V.
FRÁ BÆJARSTJÖRN
Á BÆJARSTJ ÓRNARFUNDI
þeim, sem haldinn var 23. apríl,
voru fá mál til umræðu og af-
greiðslu. Helzt var það úthlut-
un lóða, eða þær aðferðir, sem
hafðar eru við hana, en aðallega
er viðhafður útdráttur. Kom
fram tillaga um að leggja þann
hátt niður, en aðrir telja útdrátt
arformið eðlilegast og bezt. Al-
menningi mun þó þykja eitt-
hvað hæpin útdráttaraðferðin,
því að nú er svo óeðlilega mikil
eftirspurn eftir umsóknareyðu-
blöðum, að augljóst þykir, að
senda eigi inn margar umsókn-
ir fyrir hverja eina, sem meint
er að byggja eftir. Hafa verið
afgreidd 250 umsóknareyðublöð
síðustu daga. Telja verður þó,
að þetta bendi til þess, að marg-
ir hugsi sér til hreyfings með
íbúðabyggingar, enda alkunn-
ugt að mjög mikill skortur er á
íbúðarhúsnæði hér í bænum.
Rætt var um að taka lóðaúthlut-
unarmálin til gagngerðrar end-
urskoðunar, en þó verður ekki
að því að sinni.
Golfvallarmálið var nú end-
anlega afgreitt þannig, að fram
lengt verður stöðuleyfi núver-
andi golfvallar um 15 ár, en á
því tímabili skal undirbúið nýtt
svæði til þessarar íþróttastarf-
semi.
Lagðir voru fram reikningar
Húsmæðraskóla Akureyrar fyr-
ir árið 1962. Sýndu þeir, að
rekstrarútgjöld skólans höfðu
numið kr. 170.723.25 þetta ár.
Haldin höfðu verið 7 námskeið
í skólanum í vefnaði, matreiðslu
og saumum. Kennarar voru
þrír.
Samþykkt var áskorun til Al-
þingis frá bæjarráði um að til-
vonandi tækniskóli verði stað-
settur á Akureyri.
Samþykkt var ráðning nýs
starfsmanns frá 1. maí n. k. Er
hér um að ræða Magnús Hall-
grímsson, byggingaverkfræðing.
(Framh. á bls. 7.)
„BÖLMÓÐUR BÆNDANNA“
Páll Kolka fyrrum læknir
sagði margt vel á mánudaginn
í þættinum „um daginn og veg-
inn“. Sveitarrómantik vill hann
eiga, stórbýli vill hann hafa og
nytja vill hann láta landið, inn
til dala og út til nesja af milljón
um íslendinga framtíðarinnar.
Menntun vill hann meiri í
bændastétt og ríflegri metnað.
AHt er nú þetta gott og blessað
hjá ræðumanni. En hann ræddi
líka um bölmóð bændanna og
taldi hann svo óeðlilega mikinn,
að hann orsakaði flótta úr sveit-
unum. Hér fatast ræðumanni
stórlega og verður að víta þessa
grunnfærni harðlega. Sannleik-
urinn er sá, að í dag er ekki hag
fræðilegur möguleiki fyrir
venjulegt, efnalítið fólk að hefja
búskap í sveit, hversu fegið sem
það vill. Þetta er mergurinn
málsins. Og það er af þessum á-
stæðum, sem fólk flýr sveitir.
Bæði fólk og fjármagn hverf-
ur úr dreifbýlinu. Fjármagnið
ávaxtast betur í öðrum grein-
um og snýr ekki aftur til land-
búnaðarins fyrr en stór breyt-
ing verður á, sú breyting, að það
sé fyrst og fremst mögulegt að
hefja búskap og að það sé arð-
vænlegt að stunda hann. Þá leit-
ar fjármagnið sér jafnvægis á
ný.
Menning, menntun, metnaður,
rausn og rómantík fylgir ekki
ætíð fjármagni, en hvergi þó
fremur en í sveitum.
Mun f jármagn því hvergi bera
eins ríkulegan ávöxt og þar,
þegar á allt er litið. En það er
flónska að ætlast til þess, að
reisn bændastéttar, rómantík,
framfarir, menntun og efling
stéttarinnar yfirleitt, verði fram
tíðareinkenni hennar, nema nýr
og betri skilningur þjóðfélags-
ins komi til.
ÞRJÚ MÁL OG ÞRÍR FINGUR
Þrjú voru þau málin, sem í-
hald og kratar hömpuðu einna
mest fyrir síðustu kosningar:
Stöðvun verðbólgunnar, bætt
lífskjör almennings og varð-
veizla landhelginnár. Og um
þessi mál voru þau loforð gefin,
sem þjóðin vildi, svarið og sárt
við lagt í blöðum, útvarpi og í
ræðum ábyrgra aðila, að efnd-
imar myndu ekki bregðast.
STÖÐVUN VERÐBÓLGUNN-
AR.
var efnd á þann veg, að vísitala
vöru og þjónustu er nú hækk-
uð úr 100 (frá marz 1959) í 149
stig. Ýmsar neyzluvörur hafa þó
hækkað um fullan helming. Það
fór illa með efndimar í þessu
höfuðmáli. „LEHMN TIL BÆTT
RA LÍFSKJARA ..." brást
einnig gjörsamlega, svo sem all-
ir þekkja.
Nýlega haldin ráðstefna Al-
þýðusambands Norðurl. segir:
„Raunveruleg kauplækkun mið-
að við vísitölu framfærslukostn
aðar frá jan. 1959 þar til nú,
nemur 18%. Og ritstjóri Alþýðu
blaðsins segir nýlega, að hver,
sem láti sér nægja 8 stunda
vinnudag, hlyti að verða hung-
urmorða eins og nú er háttað
verðlagsmálum hér á landi.
Þessir vitnssburðir æítu að
vera sæmilega glöggir um
efndirnar á loforðum um bætt
Jífskjör.
LANDHELGIN, fjöregg þjóð-
arinnar, var lofað að varðveita,
hvern einasta þumlung Iand-
grunnsins, út að 12 mílum.
Þetta var efnt á þann veg að
leyfa Bretum mikilvæg veiði-
svæði til þriggja ára og afsala
íslendingum jafnframt einhliða
útfærslurétti fiskveiðilandhelg-
innar um aldur og ævi.
— Loforðin þrjú voru falleg
og meiri hluti þjóðarinnar
treysti þeim, enda voru þau
íram borin af núverandi stjóm-
arflokkum með þrjá fingur á
lofti. En öll voru þau svikin á
hinn herfilegasta hátt.
Er nokkur ástæða fyrir meiri-
hluta kjósenda að fela sömu að-
ilum forsjá þjóðmála á ný?
GRAFIÐ EFTIR GULLI OG
GERSEMUM.
Enn eru leitarmenn komnir á
fjörur Skeiðarársands, 19 km.
vestur af Ingólfshöfða, með tæki
til að finna málma í jörð.
Fyrir nær 300 árum strandaði
á þessum slóðum hollenskt skip,
1600 lestir að stærð, sem flutti
dýmiætan farm frá nýlendum
HoIIendinga. Ballest skipsins
var t. d. klukkukopar og kop-
arfallbyssur. En með skipinu
var einnig gull, demantar og aðr
ar gerseniar, sem aldrei komust
til heimahafnar, en bárust að
fslandsströnd í ofviðri. Verð-
mæti farmsins er talið hafa num
ið 1 milljarð ísl. króna. Enginn
veit hverju bjargað var og hvað
varð eftir um borð, er skipið
grófst í sandinn. Vera má, að
skipið finnist í sandinum lítið
skemmt, spölkorn frá sjó. Að
áætluðum stað hins forna skips
er engum farartækjum íært
nema beltavélum, og þangað er
jafnvel ekki fært á liestum. Leit
armenn hafa því gott næði til
síarfa, enda mun þeim ekki af
(Framhald á bls. 7.)
SEXTUGAR KONUR
HINN 15. apríl átti Sigríður
Jónsdóttir á Okrum í Reykja-
dal sextugsafmæli. Hún er dótt-
urdóttir Benedikts Jónssonar
frá Auðnum, missti Ásvald Þor-
bergsson, mann sinn, 1949 frá
8 börnum þeirra hjóna, sumum
ungum, en hélt áfram búskap
með börnum sínum. Sigríður
dvelur nú hjá syni sínum og
tengdadóttur á Ökrum.
Hinn 18. apríl varð Dagbjört
Gísladóttir, Jónssonar frá Hofi
í Svarfaðardal sextug. Hún kom
í Reykjadal er húsmæðraskól-
inn þar tó ktil starfa og var
kennslukona við hann. Síðan
giftist hún Áskeli Sigurjónssyni
frá Litlu-Laugum. Þau byggðu
nýbýlið Laugafell fyrir 20 árum
og búa þar enn og eiga 6 upp-
komin börn.
Sigríður og Dagbjört eru vin-
sælar konur í Reykjadal og vel
metnar. Fréttaritari.
Á ÁRINU sem nú er að líða,
munu nálega 4800 íslendingar
skynja dagsins ljós í fyrsta sinn.
Tala bamsfæðinga hér á landi
er um þessar mundir ca. 2,6%
af íbúatölunni.
Nú nýlega fékk ég hjá Guð-
jóni Hansen tryggingafræðingi í
Reykjavík tölu 14 ára bama ár
hvert íram til 1970, samkvæmt
Kkindareikningi. Ætla má, að
þær tölur reynist nálægt lagi.
En samkvæmt þessum reikningi
verða 14 ára böm á íslandi 1.
des. ár hvert sem hér segir:
Ár 1963 3656 (fædd 1949)
Ár 1964 3938 (fædd 1950)
Ár 1965 3859 (fædd 1951)
Ár 1966 3948 (fædd 1952)
Ár 1967 4194 (fædd 1953)
Ár 1968 4178 (fædd 1954)
Ár 1969 4332 (fædd 1955)
Ár 1970 4443 (fædd 1956)
Hinn elzti af þessum átta „ár-
göngum“ fermingarbarna kemst
í tölu fullgildra þjóðfélagsborg-
ara á árinu 1970, með öllum
þeim skyldum og réttindum, er
því fylgja, og síðan hver af öðr-
um.
Margt af þessu fólki verður
þá búið að stofna eigin heimili í
landi sínu og byrjað að bera á-
byrgð á annarra lífi.
Margt er það, sem veldur á-
hyggjum í þjóðmálum um þess-
ar mundir, og þá ekki sízt þetta:
Hvað verður úr öllum þessum
börnum eða unglingum, sem ná
fermingaraldrinum á þessu ári
— eða næstu árum? Hvemig
munu þau sjálf, vandamenn
þeirra, menntastofnanir og sam-
ferðamenn búa að hæfileikum
þeirra og þroskamöguleikum
næstu árin? Hversu tekst þeim
að inna af hendi ævistarf sitt?
Hvemig þetta tekst skiptir
ekki aðeins máli fyrir þau sjálf,
heldur einnig fyrir framtíð
liinnar íslenzku þjóðar, því að
hið dýmiætasta, sem landið á,
er fólkið, sem elzt upp í skauti
þess.
Með uppvaxandi kynslóðum
býr kraftur, sem ekki verður
mældur. Við vitum, að sá kraft-
ur notast aldrei til fulls. En það
þykjumst við sjá, að hann notist
misjafnlega. Margt er það, sem
því veldur. Hvert tímabil á sín
vandamál á þessu sviði. í stað
skorts og drepsótta fyrrum,
koma nýjar plágur, sem leggja
hömlur á þroska mannsins. Á
margra vörum brennur í dag sú
spurning, hvernig helzt megi
stuðla að því, að mannleg verð-
mæti spillist ekki, heldur njóti
sín sem bezt. Ef þetta tekst,
mun margt annað takast, segja
spakir menn.
Nú nýlega hafa skólastjórar
barnaskólanna á Akureyri birt
þarflegar hugvekjur um þessi
mál, sem áreiðanlega hafa orðið
mörgum umhugsunarefni.
Akureyri er mikill skólabær
og hafa margir ágætir skóla-
menn starfað þar fyrr og síðar.
Ræður þær, sem skólameistar-
arnir og aðrir skólastjórar hafa
flutt þar við skólasetningar og
skólaslit ár hvert í undanfarin
50 ár og margar hafa birtzt á
prenti, eru mikilsvert framlag
til uppeldismálabókmennta.
Fleira mætti nefna í þessu sam-
bandi og ýmislegt annað, sem
styður þá skoðun, að höfuðstað-
ur Norðurlands hafi skilyrði til
frumkvæðis og forystu á þeim
vettvangi. En því nefni ég þetta
hér, að mér sýnist sem leik-
manni í uppeldisfræðum, að á
því geti verið nokkur hætta, að
úrræði hins opinbera í æsku-
lýðsmálum miðist um of við að-
kallandi vandamál þeirrar einu
stórborgar, sem nú er að mynd-
ast hér á landi og er á góðri leið
með að bera ægishjálm yfir
landsbyggðina. Verður mörgum
á, að leita einhliða fyrirmynda
frá erlendum stórborgarbyggð-
um.
Ennþá er fsland ekki orðið
borgríki við Faxaflóa. Ennþá er
landsbyggðin mikils megnug, sé
hún ekki haldin þeirri minni-
máttarkennd, sem lamar stór-
hug og dirfsku.
Er ekki ástæða til þess fyrir
þá, sem þar hafa með höndum
forsjá uppeldismála, að vara
þjóðina við því að þyrpast sam-
an á einn stað, í eina borg, í stað
þess að nota sér eftir föngum
þau hollu uppeldisáhrif, sem
landið með olnbogarými sínu og
fegurð hefur að bjóða og mörg
borgarbörn vildu fegin njóta, ef
þau ættu þess kost. Er ekki þörf
á að vara við snöggsoðnum nú-
tímakreddum um samband
bama og unglinga við líf og
starf?
Hin fámenna íslenzka þjóð
verður að kosta kapps um, að
sem allra ílest af börnum henn-
ar komist á fullorðinsaldur með
heilbrigða sál í hraustum Iík-
ama. Og einhvern veginn þarf
að vera hægt að innræta sem
flestum að kröfur Kfsins til ein-
staklinganna og einsíaklinganna
til lífsins eiga hvor tveggja sinn
rétt. Við getum kallað þetta fé-
lagshyggju — eða eitthvað ann-
að, ef okkur þykir það betur
henta.
Nú skal þess næst getið, að
lokum, að prentvillupúkinn hef-
ur komið nokkuð við sögu á
tveim stöðum í síðustu grein
minni, xmdir fyrirsögninni
„Land og þjóð“.
Á fyrri staðnum átti að standa:
„Og þótt fjölmenni væri hér
ekki meira en sumstaðar í einu
borgarhverfi, en landshættir og
landsbyggð ólíkt því, sem al-
mennt gerðist, töldu margir
(Framhald á bls. 7.)