Þjóðviljinn - 21.06.1944, Blaðsíða 3

JMiðvikudagur 21. júní 1944.
ÞJÓÐVILJINN
9
Ræða Richards Beck próíessors fnlltrua
Vestur-íslendinga
á þíóðhátldínni að Þíngvöllum 17. júní 1944
Herra forseti! Góðir íslendingar!
Sumir dagar í æfi þjóðanna eru
eins og tindar, sem gnæfa hátt
við himin, sveipaðir ljóma hækk-
andi sólar. Dagurinn í dag er slík-
ur dagur í sögu liinnar íslenzku
þjóðar. Því er það mikil gæfa og
óumræðilcgt fagnaðarefni að mega
lifa þennan dag, upprisudag hins
islenzka lýðveldis. Veglegt hlut-
verk hef ég einnig með höndum,
«er ég ávarpa yður frá þessum helgi-
stað þjóðar vorrar, og hugþekkt að
sama skapi. Eg er hingað kominn
nm langa vegu sem boðberi góð-
vilja, ræktarhuga og heillaóska ís-
lendinga í Vesturheimi til ættþjóð-
ar vorrar á þessum mikla heiðurs-
«og hamingjudegi hennar; en talið
er, að vestanhafs séu nú búsettir
um eða yfir 30 þúsundir manna og
kvenna af íslenzkum stofni. Brenn-
ur öllum þorra þeirra ennþá glatt
í brjósti eldur ástarhuga og djúp-
stæðrar ræktarsemi til „gamla
landsins, góðra erfða“. Rödd ís-
lands slær á næma strengi í brjóst j
aum yngri eigi síður en eldri kyn-
slóðarinnar íslenzku í Vesturheimi.
Já, hingað á þennan helga sögu-
stað þjóðar vorrar stefna hugir
þúsundanna íslenzku vestan hafs
á þessari hátíðarstundu. Astarliug-
ur þeirra leitar lieim um haf sem
heitur straumur, umfaðmar land
«g lýð, samfagnar ættsystkinun-
um heima fyrir yfir unnum sigiá,
yfir því, að þær frelsishugsjónir
þjóðarinnar, sem voru leiðarljós
hennar á liðnum öldum og beztu
menn hcnnar hafa vígt krafta sína,
rætast að fullu á þessum degi.
Saga íslands cr og verður alltaf
sigursaga andans. Þjóðin íslenzka
hefur sigrað í viðureigninni við ó-
væg ytri öfl og andvígt umhverfi,
af því að hún bjó yfir nægilega
miklum andans þrótti, glataði al-
<drei frelsisást sinni né slitnaði úr
t,engslum við glæsilega fortíð sína,
og átti á öllum öldum leiðtoga, sem
voru henni cldstólpar á eyðimerk-
urgöngu hennar og héldu vakandi
sigurtrú hennar. Ilin fríða og
djarfa fylking þeirra líður oss fyr-
3r hugskotssjónir á þessari stundu.
•Og þó „vík skilji vini og fjörður
frændur“, sameinast Islendingar í
Vesturheimi ættjörð sinni, er hún
á þessum degi blessar nöfn þeirra
allra, sem ruddu henni veg til á-
fangans, sem nú hcfur verið náð,
,og þessi fagnaðarhátíð cr helguð.
Þó að vér íslendingar í'Vestur-
heimi eigum eðlilega fyrst óg
fremst borgaralega skuld að gjalda
þeim löndum, sem vér búum í og
■orðin eru „vöggustöð" barna vorra
•eigum vér eigi að síður fullan þegn-
■rétt í hinu islenzka ríki andans
og höldum áfram að vera hluthaf-
ar í hinum margþætta íslenzka
menningararfi. Vér erum tengdir
mttjörðinni og heimaþjóðinni ís-
lenzku órjúfandi böndum blóðs og
erföa. Saga Vestur-íslendinga er
órofaþáttur í sögu íslands, og verð-
ur því aðeins rétt skilin og metin,
,að það sé í minni borið.
Richard Beck.
Það er ánægjulegt, til frásagnar
á þessum stað: — að íslendings-
nafnið er orðið heiðursnafn í Vest-
urheimi. íslendingum vestan hafs
hefur verið og er það enn hið
mesta metnaðarmál, að ættjörð-
in megi það eitt af þeim frétta,
sem henni má til sæmdar verða.
Ilinsvegar. hefur meðvitundin um
það, að þeir væru af góðu bergi
brptnir hvatt þá til dáða og menn-
ingararfleifðin íslenzka orðið þeim
bæði þroskalind og andlegur orkti-
gjafi. Sagan hefur, með öðrum orð-
um, verið íslendingum vestan hafs,
eigi síður en heimaþjóð vorri, væ'ng
ur til flúgs, en aldrei fjötur um
fót. .
Með þá staðrcynd í huga liöld-
um vér íslendingar þeim megin
hafsins ótrauðir áfram þjóðræknis-
starfsemi vorri. En vitanlega er það
grundvallaratriði í þeirri viðlcitni
vorri að halda sem nánustu menn-
ingarsambandi við heimaþjóðina.
Þess vegna er það oss hið mesta
fagnaðarefni, að gagnkvæm sam-
skipti og samúð milli Islendinga
beggja megin hafsins hefur stór-
um farið vaxandi hin síðari ár.
Er mér bæði ljúft og skylt að
þakka í nafni Þjóðræknisfélagsins
og íslcndinga vestan hafs hcim-
sóknir ágætra gesta héðan að heim
an og hin mörgu vinátlumerki, sem
Þjóðræknisfélagið hérna megin
liafsins, ríkisstjórnin og íslenzka
þjóðin, liafa sýnt oss á undanförn-
um árum, nú seinasl þann liöfð-
ingsskap og mikla sóma, sem rík-
isstjórnin vottaði oss með því að
senda sem fulltrúa sinn og þjóðar-
innar á aldarfjórðungs afmæli Þjóð
ræknisfélags vors sjálfan herra bisk
upinn yfir íslandi, dr. Sigurgeir
Sigurðsson. Var hann oss að von-
um hinn mesti aufúsugestur, ferð
hans mikil frægðarför, og koma
hans vestur um haf oss mikill
styrkur í þjóðræknisbaráttu vorri
og íslandi til gagns og sæmdar út
á við.
Einnig tjái ég Sveini Björns-
syni forseta Islands hugheilar þakk
ir stjórnarnefndar Þjóðræknisfé-
lagsins og félagsmanna þess fyrir
þann góðhug og sóma, er hann
sýndi félagi voru með því að ger-
ast verndari þess í tilefni af aldar-
fjórðungsafmælinu.
Loks vil ég þakka hjartanlega
ræktarsemina og höfðingslundina,
sem ríkisstjórnin sýndi oss með
því að bjóða fulltrúa vestan um
haf á þcssa ógleymanlegu frelsishá-
tíð þjóðar vorrar.
Kæru þjóðbræður og systur! Vér
þökkum innilega fyrir handtakið
hlýja vcstur yfir álana djúpu, og
vér réttum fram hendina á móti
austur um hafið. Það liandtak
frændsemi og bræðralags verður
að halda áfram að brúa djúpið
breiða sem skilur oss íslands börn
austan hafs og vestan. Allt annað
yrði báðum aðilum til vansæmdar
og hins mesta tjóns. Minnumst
orða Einar Benediktssonar, er átti
svo dýran metnað fyrir liönd þjóð-
ar vorrar:
„Standa skal í starfsemd andans
stofninn einn með greinum tveim“.
Ilcrra forseti! Eg flyt ríkisstjórn
íslands og íslenzku þjóðinni, landi
og lýð, hjartans kveðjur og heilla-
óskir Þjóðræknisfélags íslendinga
í Vesturheimi og hina mörgu þús-
unda íslendinga í landi þar í heild
sinni. Þeir myndu hafa fjölmennt
á þessa sigurhátíð þjóðar vorrar,
eigi síður en þeir gerðu á Alþing-
ishátíðina tilkomumiklu og minn-
isstæðu 1930, ef óviðráðanlegar á-
stæður hefðu eigi verið þar þránd-
ur í götu. En hjörtu þeirra og
hugir sámeinast hjörtum og hug-
um þjóðsy^stkina þeirra hér heima
í þökk og bæn á þessari helgu og
liátíðlegu stundu.
Vissulega leikur bjartur ljómi og
fagur um hátindana í sögu íslands,
og mikill orkugjafi hafa minning-
arnar um afrek forfeðranna, um
forna frelsis- og frægðaröld, hin
sögulega arfleifð vor verið þjóð
vorri á liðnum öldúm og fram til
þessa dags. Ennþá fegurri er samt
morgunroðinn á fjöllum þeirra
vonalanda hinnar íslenzku þjóðar,
sem rísa í hillingum af djúpi fram-
tíðarinnar í djörfum draumum
sona hennar og dætra. Aukið frelsi
og aukinn manndómur lialdast
löngum í hendur, enda ber sagan
því vitni, að sjálfstraust þjóðar
vorrar, djörfung og framsóknar-
hugur hennar hafa vaxið í hlutfalli
við aukið sjálfsforræði hennar.
Þess vegna er það von vor og trú,
barna hennar vestan hafs, að hún
fari svo með fjöregg sins endur-
fengna forna frelsis, að hennar
bíði „gróandi þjóðlíf með þverr-
andi tár“, lielgað framkvæmd
þeirra þjóðfélags og menningar-
liugsjóna, sem verið hafa henni
leiðarstjarnan í sjálfstæðisbaráttu
hennar og hana hefur fegurstar
dreymt. En réttur skilningur á
hlutverki þjóðarinnar, trúnaður
við hið æðsta og göfugasta í arfi
hennar, þjóðhollusta og þegnskap-
ur, er grundvöllur framtíðar hlut-
skiptis hennar og hamingju.
Blessunar og bænarorðum vor
Íslendinga vestan hafs ættjörðinni
og ættþjóðinni til lianda fæ ég svo,
að málslokum, eigi valið hæfari
búning heldur en þessar ljóðlínur
frú Jakobínu Johnson, er ortar
voru nýlega til íslands:
„Gefi láns og gæfu stjarna
gullöld nýja fyrir dyrum.
Leiðin var myrk og langsótt
gegnum hættur.
Lýðveldið — íslands stóri
draumur rættur!“
Guð blessi ísland og íslendinga!
Lengí lifi og blómgist liið endur-
reista íslenzka lýðveldi!
Alþingi gengur endanlega
frá sambandsslitunum
Sögulegur fundur s. I. föstudag

Á fundi í sameinuðu Alþingi fcstudaginn 16. júní, er hófst
kl. 1,30 e. h., voru tvö mál á dagskrá: Tillaga til þingsályktunar
um niðurfelling dansk-íslenzka sambandslagasamningsins frá 1918
og tillaga til þingsályktunar um gildistöku stjórnarskrár lýð-
veldisins íslands.
Var fundurinn hátíðlegur, borðfáni á stöng á borði hvers
þingmanns og ráðherra. Áheyrendur voru margir, þar á meðal
erlendir sendiherrar.
Þegar fyrra málið, tillagan
um sambandsslitin var tekið á
dagskrá, kvaddi forsætisráð-
herra Björn Þórðarson sér
hljóðs og mælti:
Sú tillaga til þingsályktuiiar, sem
hér er til meðferðar,- liljóðar svo:
„Alþingi ályktar að lýsa yfir því,
að niður sé fallinn dansk-íslenzki
sambandslagasamningurinn frá
1918“.
Þessi tillaga cr samhljóða l. Iið
þingsályktunartillögu , er sam-
þykkt var hér á Alþingi 25. febrú-
ar s.I. I þeirri tillögu, sein þá var
samþykkt, var ennfremur ákveð-
ið, að tillagan skyldi borin undir
atkvæði allra kosningabærra
manna í landinu til samþykktar
eða synjunar, og skyldi atkvæða-
greiðslan vera leynileg. Nú fór
þessi atkvæðagrciðsla fram í mai
s.l.
Niðurstaða atkvæðagreiðslunnar
Varð sú, að af 74.091 atkvæða-
bærra kjósenda, greiddu atkvæði
73.056, eða 98.60% allra kjósenda
í landinu. Með tillögunni greiddu
atkvæði 71.120, eða 97.35%, en á
móti 3t7, eða 0.52%. Auðir seðlar
voru-805 og ógildir 754, eða sam-
tals 2-13%.
Þegar tillagan var til meðferðar
á þingi í vctur, var látinn uppi sá
skilningur af einstaka þingmanni,
að setja bæri inn í tillöguna fyrir-
mæti um vissa lágmarksþátttöku í
atkvæðagreiðslunni og áskilja
þann meirihluta með tillögunni,
sem fyrir er mælt í 18, gr. sam-
bandslaganna. Eins og ljóst er, þá
hefur atkvæðatalan farið langt
fram úr ítrustu kröfunum, sem þar
eru settar. Er því ljóst, að það er
eindreginn vilji þjóðarinnar, að
sambandslögin verði fclld úr gildi.
Tillagan er ]iví nú aftur lögð fyrir
Alþingi og lagt til að þetta verði
gert.
Eg hef vissu fyrir því, að allir
hinir sömu þingmenn, er guldu til-
lögunni jákvæði í vetur. gera hið
sama nú. Legg því málið undir
samþykki þingmanna.
Enginn kvaddi sér hljóðs og
hófst atkvæðagreiðsla þegar.
Var tillögugreinin samþykkt
með samhljóða atkvæðum allra
þingmanna (Gíslj Guðmunds-
son fjarverandi). Um tillöguna
í heild var viðhaft nafnakall og
kom í hlut Áka Jakobssonar að
greiða fyrst atkvæði. Sögðu all-
ir viðstaddir þingmenn, 51 að
tölu, já, og var tillagan þannig
endanlega samþykkt með 51
samhljóða atkvæði og afgreidd.
til ríkisstjórnarinnar sem álykt-
un Alþingis;
Þá var tekið fyrir síðará dag-
skrármálið, um gildistöku lýð-
veldisstjórnarskrárinnar.
Aftur kvaddi forsætisráðherra
sér hljóðs og mælti:
I 81. gr. stjórnarskrár þeirrar er
afgreidd var á Alþingi í vetur var
svo fyrir mælt, að hún skyldi bor-
in undir atkvæði allra kosninga-
bærra manna í landinu. Þessi at-
kvæðagreiðsla fór fram samtímis
atkvæðagreiðslunni um tillöguna
um sambandsslitin og allir hinir
sömu menn höfðu atkvæðisrétt.
Niðurstaða atkvæðagreiðslunn-
ar varð þessi: Af 73.056 kjósend-
um, er neyttu atkvæðisréttar,
guldu 69.433 stjórnarskránni já-
kvæði eða 95.04%, en á móti voru
1051, eða 1.44%. Auðir seðlar 2054
og ógildir 518, eða samtals 3.52%.
I 81. gr. stjórnarskrárinnar stóð
ennfremur, að er stjórnarskráin
hefur verið borin undir atkvæði
þjóðarinnar og náð samþykki,
skyldi um það gerð ályktun á Al-
þingi, hvenær stjórnarskráin skyldi
öðl'ast gildi. Á þingi í vetur var
nokkur ágreiningur um þetta og
frestað fullnaðarákvörðun um það.
Nú liggur hér fyrir tillaga um,
að 17. júní verði valinn til gild-
istöku lýðveldisstjórnarskrárinnar,
enda var það höfuðfororð þing-
manna, að þessi dagur yrði valinn.
Ég leyfi mér að leggja til við
liáttvirt Alþingi, að það fallist á
Framhald á 8. síðu.