Þjóðviljinn - 15.05.1952, Qupperneq 3

Fimmtudagur 15. mai 1952 — ÞJÓÐVILJINN — (3
SIÐAST LIÐNA páskadaga var haldin Alþjóðaráðstefna til
verndar börnum í höfuðborg Austurrikis. Þangað höfðu full-
trúar frá öO löndum heims mælt sér mót, til þess að hefja
samstarf um mesta vandamál mannkynssins, líf og velferð
uppvaxandi kynslóðar, framtíð mannkynsins.
ÞESSI ráðstefna hefur þegar vakið heimsathygli, cnda til
hennar hvatt af 90 mikilsmetnum mönnum, konum jafnt
sem körlum, frá 39 löndum heims. Meðal þeirra margir ve'.
þekktir uppeldisfræðingar, sálfræðingar, læknar, rithöfundar,
prestar, listamenn og fjöldi annarra manna, sem áhuga hafa
á velferð og uppeldi barna. Hefur undirbúningsstarfið eitt
orðið til þess að vekja skilning og athyg’ i almennings i hin-
um ýmsu löndum á því, hve hörmulegt ástandið er víða um
heim meðal barna.
í ávarpi undirbúningsnefndar
ráðstefnunnar, segir m. a.:
„Tilgangur ráðstefnunnar er
að hefjast handa um raunhæfar
og vísindalagar aðgerðir til að
koma af stað vinsamlegum um-
ræðum og leggja fram tillögur
til samþykktar um, hvað hægt
sé að gera til þess að leysa
þýðingarmestu vandamál barna
Markmið og hlutverk ráðstefn-
unnar verður, að ræða nauð
synlegar aðgerðir sem þessar:
að vernda líf og heilsu barna
sem ógnað er með nýrri
heimsstyrjöld.
að tryggja þeim það sem nauð-
synlegt er til vænlégs þroska
fæðu, húsnæði og heilsu
vernd.
að skapa hverju barni mögu-
leika til skólanáms og
tryggja þeim sérmenntun í
ýmsum iðngreinum.
að vernda börnin gegn óhollum
áhrifum skaðlegra bóka,
striðsáróðri í útvarpi og
kvikmyndum og tryggja
þeim heilbrigðar skemmt-
anir.
að taka upp baráttu gegn af
brotahneigð meðal barna og
vinna að því að ráða bót á
málefnum vandræðabarna.
að ala upp börn í anda lýð-
ræðis og vináttu þjóða :
milli.
I ávarpi undirbúningsnefndar
ráðstefnunnkr segir ennfremur:
,,I fjölda landa heims er
heilsa barna og vaxandi dánar-
tala svo ískyggileg, að uppvax-
andi kynslóð er í hættu stödd.
Meðan fjárframlög til bygginga
íbúðarhúsa og skóla er skorin
niður, líða börnin skort vegna
stríðsundirbúningsins. Mikill
fjöldi fjölskyldna getur ekki
látið börnum sínum í té nægi-
legan matarskammt til þess að
tryggja heilsu þeirra og eðlileg-
an vöxt. Iljá nýlenduþjóðunum
er þegar svo mikill skortur á
matvælum, að hungursneyð má
kalla og fjöldi barna deyja úr
hungri. Til þess að bjarga börn-
unum, dýrasta fjársjóði mann-
kynsins, skorum við á alla góða
menn og konur, á öll félög og
félagasamtö'r, sem áhuga hafa
á málefnum barna, að taka þátt
í Alþjóðaráðstefnu til verndar
börnum.“
Útdráttur þessi úr ávarpi
undirbúningsnefndar, gefur
nokka hugmynd um hve um-
fángsmikið og háleitt markmið
Alþjóðaráðstefna þessi setur
sér.
Það hörmungarástand sem
börnin eiga við að búa víðs-
vegar um heim, hlýtur að vekja
alla sem nokkuð kynna sér þau
mál, til alvarlegrar umhugsun-
ar um það, hvað hægt sé að
géra til úrbóta.
„Heilsusamlegt umhverfi
skapar heilbrigt fólk. Hver
imaður á kröfu til þess að njóta
fullrar heilsu. „Heilsuvernd
barna fyrir öllu.“ Fögur orð,
töluð til vor nýlega gegnum
íslenzka útvarpið, sem frétta-
flutn. frá (UNESKO) Samein.
þjóðanna. Ekki ýkja löngu síðar
fengum við að skyggnast ofur-
lítið inn í heim þeirrá manna,
sem nú eru í meirihluta á þessu
virðulega þingi. Sú sjón, sem
þar blasti við okkur var ó-
hugnanleg. Árið 1950 voru
opinberlega birtar niðurstöður
rannsókna, sem SÞ. létu fram-
kvæma um ástand það sem ríkir
í heiminum í málefnum barna.
Þessar niðurstöður segja okkur,
að í heiminum séu nú 600 millj-
ónir barna, sem líða neyð.
Hungurdauðinn bíður, að
minnsta kosti, 230 milljóna
þessara barna, en í Evrópu-
löndunum einum segja þessar
upplýsingar SÞ. okkur, að séu
13 milljónir munaðarlausra
barna, sem svipt eru með öllu
þeirri umhyggju sem hvert barn
í heiminum á kröfu til að
njóta.“
Þó við heyrum aðeins óminn
hingað af þeim átökum sem nú
eiga sér stað úti í hinum stóra
heimi, má þó glöggt heyra inn-
an um allt áróðursskvaldrið, að
daglega er verið að limlesta og
myrða saklaus börn. Við fáum
jafnvel fréttir af því í einstaka
málgögnum erlendra blaoa-
kónga, að verið sé að murka
lifið úr börnum í Indlandi, íran,
á Spáni, Grikklandi o. v., með
ómannúðlegustu barnaþrælkun,
úr sulti og allskyns hryllilegum
kvillum, sem alltaf eru tryggir
fylginautar hins löngu úrelta
arðránsskipulags. Slíkar fregnir
af harmleik mannkynsins, hafa
þó oft ekki svo varanleg
áhrif á jafnvægi hugans, að þær
raski að nokkru verulegu leyti
áliti almennings á hinu marg
„BlessaSur vorgróðurinn"
rómaða vestræna lýðræði.
I sæluríkjum Marshalls og
Atlantshafsbandalags er óá-
nægja almennings orðin svo al-
menn og kröfurnar um frið og
betri lífskjör svo háværar, ac
hernaðarspekúlantarnir eru þeg
ar orðnir óttaslegnir. I háborg
vestræna lýðræðisins, brezkí
heimsveldinu, þrengir nú sultar-
ólin æ fastar að — og kemur
það ekki sízt niður á börnunum.
Fjárframlag til uppeldis- og
menningarmála hafa verið slcor-
in geigvænlega niður í Bret-
landi, vegna síhækkandi fjár-
framlags til hernaðarþarfa.
Landssamband brezkra kénnslu
kvenna hefur nýlega sent brezk-
um þingmönnum bréf, þar sem
þær láta í ljósi óánægju sína
yfir þessari miklu skerðingu á
fjárframlögum til uppeldismála
árið 1952—53. 1 þessu bréfi
sínu skýra brezku kennslukon-
urnar frá þvi, hve aðlcallandi
þörf sé fyrir fleiri barnaskóla í
Bretlandi og að fjöldi barna-
skóla, sem á árinu 1925 voru
úrskurðaðir óhæfar vistarverur
fyrir börnin, séu enn í notkun.
1 fjölda barnaskóla segja þær
ástandið í hreinlætismálum svo
slæmt, að það sé stórhættulegt
heilsu barnanna. Ennfremur
segja brezku kennslukonurnar
frá því í bréfi sínu, að opin-
berar skýrslur frá árinu 1951,
sýni, að ' tugþúsundir skóla-
bekkja í landinu séu allt of þétt
setnir, eða yfir 40 börn í hverj-
um bekk — og sé þetta aðferðin
sem notuð sé til þess að spara
kennaralaun. Að lokum kvarta
þær sáran yfir tilfinnanlegri
vöntun á ýmislegum kennslu-
áhöldum, svo sem bókum, papp-
ír o. fl. þessháttar.
I Bretlandi vinna nú 10 millj-
ónir kvenna utan heimilis og
þörfin fyrir barnaheimili, leik-
skóla og leikvelli því mjög að-
kallandi. Brezkar mæður hafa í
mörg ár farið fram á að þessurn
stofnunum verði fjölgað, en þó
að gert sé ráð fyrir fjölgun
þeirra í brezku heilbrigðislög-
gjöfinni, hefur þeim þvert á
móti verið fækkað tilfinnanlega
síðustu árin, þrátt fyrir vaxandi
tölu þeirra mæðra sem vinna
utan heimilisins.
Það er ýmislegt fleira, sem
ekki sýnir neinn fyrirmyndar-
brag á uppeldismálum í heima-
landi brezka heimsveldisins. T.
d. segir brezka íhaldsblaðið
„News Chronicle“ frá því, að í
Bretlandi sé f jöldi barna tekinn
úr skóla árlega, áður en þau
ljúka fullnaðarprófi, „til þess
að hjálpa til að sjá fjölskyld-
unni farborða,“ eins og blaðið
tekur til orða. Börnin eru aðal-
lega sett í verksmiðjurnar, en
þar eru þau eftirsóttur vinnu-
kraftur vegna hins lága kaup-
gjalds.
Þessar upplýsingar um á-
standið í uppeldis- og skóla-
málum Stóra-Bretlands, eru
lítið frábrugðnar þeim dæmum,
sem nú á timum má nefna frá
öðrum þeim löndum, sem lifa á
náðarbrauði Marshalls og stynja
undir þeim byrðum, sem Atl-
antshafsbandalagið leggur þeim
á herðar.
Á síðastl. ári, var framlag til
hernaðarþarfa í Danmörku tvö-
faldað frá því árinu áður. En
fjárframlög til heilbrigðis- og
□
Börnin eru
Uýrmætasti
f jársjóður
mr.nnkyns-
ins.
□
uppeldismála skorin mikið nið-
ur. M. a. var ákveðið í fjárlög-
um, að verja 150 milljónum
króna til þess að byggja loft-
varnarbyrgi — og hafa nú
þegar verið reist eitt þúsund
slík mannvirki í Kaupmanna-
höfn einni.
Þó að við íslendingar getum
að ýmsu leyti verið okkur vold-
ugri og stærri þjóðum til fyrir-
myndar, eins og t. d. í skólamál-
um okkar, getum við tæplega,
að öðru leyti, stært okkur af
þeim uppeldisskilyrðum sem
æska landsins býr nú við.
Árið 1946 var ástandið þann-
ig í húsnæðismálum Reykjavík-
ur, að fjórða hver kjallaraíbúð
var dæmd heilsuspillandi, en í
kjallaraíbúðum bæjarins bjuggu
þá á sjöunda þúsund manns,
þar af 1500 börn. Árið 1929
voru reyndar samþykkt lög á
Alþingi, sem bönnuðu allar
kjallaraíbúðir, en svo gjörsam-
lega hefur Bæjarstjórn Reykja-
víkur brugðizt skyldu sinni í
húsnæðismálum, að hún hefur
aldrei látið lög þessi koma til
framkvæmda og flestar kjallara
íbúðirnar, sem dæmdar voru
heilsuspillandi árið 1946, eru
ennþá í notkun.
Eina ráðið sem bæjaryfirvöld-
in virðast hafa séð, á síðustu
árum, til útbóta í húsnæðis-
vandræðum Reykvíkinga, var
að hirða hermannabragga, sem
hér voru skildir eftir upp um
liolt og hæðir. En þrátt fyrir
þann mikla kostnað, sem lagt
var í að dubba upp á þessar
vistarverur erlendra stríðs-
manna, kom brátt að því, að
bæjaryfirlæknirinn dæmdi meir
en helming allra braggaibúð-
anna heilsuspillandi. I lélegum
hermannaskálum búa nú 2290
manns Iiér í Reykjavík, þar af
eru rúm þúsund börn innan við
15 ára aldur, eða rúnilega finjmt
ánda hvert barn í Reykjavík.
Það liefur sýnt sig, að börn,
sem verða fyrir því óláni að al-
ast upp í þessum óvistlegu her-
skálahverfum, lenda oft í alls-
konar óknyttum og lögbrotum,
börn, sem annars aldrei. áður
höfðu Ient í neinu slíku. Má af
þessu glöggt sjá, hve mikil á-
hrif umhverfið hefur á börn og
unglinga.
Það er vitað mál, að leikskól-
ar og dagheimili fyrir börn,
sem félagið Sumargjöf rektu'
hér í bænum, fullnægja engan
veginn þeirri eftirspurn, sem er
að þessum stofnunum, en auk
þess er vistin á þessum sjálf-
sögðu uppeldisheimilum enn-
þá svo dýr, að öllum fjöldanum
er ókleyft að hafa börn sín þar.
Það hlýtur að vera krafa al-
mennings, að þessum stofnun-
um verði fjölgað svo, að .öll
börn fá notið þess öryggis og
þeirra góðu uppeldisáhrifa sent
slíkar stofnanir geta veitt —
og að ríkið taki allan rektur
þeirra í sínar hendur.
I þeim löndum, sem sósíal-
isminn er i framkvæmd, er þetta
þýðingarmikla vandamál, upp-
eldi og framtíð barnanna, látið
sitja fyrir öllu öðru. Þar er
ekkert barn utangátta. I lönd-
um sósíalismans eru öll börn.
þjóðfélaginu jafn kær og ekkert
þykir þar sjálfsagðara, en að
þjóðfélagið sjái um uppeldi
þeirra sem eiga að erfa landið.
Sumardagurinn fyrsti er ný-
liðinn. Þann dag er eins og allir
vakni hér til meðvitundar um
það, að við eigum mikinn og
dýrmætan f jársjóð, sem við um-
fram allt verðum að vernda og
hlúa vel að. Þá er talað af
andagift um „Blessaðan vor-
gróðurinn“, sem vex upp meðal
vor, þá eru ættjarðarsöngvar
sungnir og fánum veifað. En
hvenær heyrum við þessa sum-
ardagsmenn minnast á, að
fimmtánda hvert barn í Reykja-
vík búi í lélegum hermanna-
hreysum? Hvenær heyrum við
þá láta vandlætingu sína í ljósi
yfir því, að hér vanti ýmsar þær
uppeldisstofnanir, sem nauðsyn-
legar eru til þess að veita
hverju íslenzku barni þá aðbúð
og umhyggju sem þyrfti, svo
sem heimili fyrir fötluð börn og
blind, heimili fyrir fávita og
lömuð börn og samastað fyrir
þau ólánsömu börn, sem lenda
út á glapstigu í þessu fyrír-
myndarþjóðfélagi ?
Þegar landið okkar var her-
numið af Bandaríkjamönnum
árið 1942, hækkaði afbrotatala
unglinga hér í bænum mjög
mikið, eða um 55% — og mi
þegar við erum aftur hernumin.
af sömu aðilum, endurtekur
sagan sig.
Það kemur ekki íslenzkum al-
menningi á óvart þótt afbrot
unglinga og lauslæti aukist svo
mjög við komu erlends herliðs
í landið. Og þeirn mönnum, sem.
ábyrgir eru fyrir því, að selja.
landið í hendur erlendu her-
veldi, kemur það heldur ekki á.
óvart. Þeir vissu fyrirfram um
afleiðingar verka sinna og eng-
inn undrast því algjört tóm-
læti og þögn af þeirra hálfu,
en þegar opinberir aðilar, sem
ábyrgir eru fyrir barnavernd og
uppeldismálum hér á landi, láta.
sig litlu eða engu skipta, að
erlendir hermenn leggi í rústir
líf og framtíð barna okkar bg
Framhald á 7. síðu.
1J
I Ritstjóri: Þóra Vigfúsdóttir 1
V_ - . ^ _ _^iti _ • ^ . / N . t
MESTA YANDAMÁL MANNKYNSINS