Þjóðviljinn - 08.07.1953, Page 11

Páttm úr Rússiandsferð
Framh. a£ 7. síðu.
Komum Iþangað J)ann 11. maí
og tókum okkur upp enn á ný
og nú tilAlma-Ata í Kasakstan,
eins og ég gat um áðan. Þeim
túr öllum og þeirri dásamlegu
skógarbopg ■ á sléttunni við
fjöllin verð ég einni'g að sleppa.
En einhvern tíma og einhvers
staðar langar mig þó til -'að
minnast hennar. Það var þar
sem við skoðuðuni samyrkju-
búgarðinn. Alma-Ata er Það
undur um grósku jarðarinnar
og náttúrufegurð að rnér, fá-
vísum sveitamanni,. má það
ekki úr minni líða.
En einhvers staðar verður að
koma amen í hverri ræðu og
áður en ég hætti verð ég að
segja ykkur hvað það var fyrst
og fremst sem ég vildi sjá. En
Það var fólkið, fólkið, sem bygg-
ir þetta umdeilda land, .fólkið.
sem kollvarpaði í blóðugri
byltingu, aldagömlu þjóðskipu-
lagi og freistar þess að ‘hyggja
upp iannað nýtt, undir reiddum
sverðum og gínandi byssu-
kjöftum framandi þjóða, sem
óttast jþétta skipulag. — Ég
vildi finna shertinguna við
þetta fólk,' gera tiiraun til að
sjá hverju hafði vferið logið að
mér um það og hverju ekki,-
því þó ég kunni ekki mál þess
og sé í það heila tekið enginn
málagarpur, þá- hefur aldrei
komið yfir mig það lítillæti að
reikna athugunargáfu mína
undir meðallagi.
Og ég -gat ekkj annað f.undið
en þetta væri 'gott fólk o-g
elskulegt, eins og fólk yfirleitt
er að minni trú, ef morðvörg-
um og stríðsóðum glæpamönn-
um tekst ekki að æsa það til
hryðjuverka. Hvað það var
.laust við tortryggni gagnvart
okkur, útlendum mönnum,
geroi mig stundum steinhissa.
Mér er í minni meðal annars,
þegar við Einar félagi minn
vorum ,að snudda einir sér úti
í Moskvu einn góðan veður-
dag, mállausir menn og öllum
og öliu ókunnir. Og þá upp-
götvuðum við allt í einu að
við vorum tóbakslausir og
vantaði sígarettur. Við vékum
til gamallar konu sem seldi
slíkar vörur og fleiri, á götu-
horni. Við vorum svo ríkir þá
stundina að við áttum ekki
nema hundrað rúblna seðla, en
þetta var snemma morguns og
þessi gamla, .góða Babúska ekki
búin að selja nema lítið eitt.
Hún gat því ekki skipt seðlin-
um. En hún fékk okkur sígar-
etturnar og gefði okkur skilj-
■anlegt ,að ekkert lægi á með
borgumina, við gætum komið
seinna og borgað. Auðvitað
þágum við hennar góða boð og
•trausti hennar brugðumst við
ekki, sem og ekki var heldur
þakkandi.
Ég hafði heyrt það, úr fleiri
en einni átt, að hin rússneska
æska væri alin upp til hinna
hremmilegustu hernaðarverka.
Að minni hyggju getur ekki
meitri fjarstæðu. Ætli hitt sé
ekki sanni nær að fáir eða
engir vandi meira uppeldið á
æsku þjóðarinnar en þeir.
Skólahaldi er þar þann veg
'háttað að það skiptir engu
mál; hvort nemandinn er ríkur
eða fátækur. Og í þeim skól-
um sem við komum í, varð það
á engan hátt greint á klæða-
burði nemenda eða öðru að
einn stæði þar öðrum betur að
vígi. Ég gat heldur ekki betur
fundið en aðaláhugamál þessa
un.ga fólks væri það að friður
mætti ríkja í heiminum. 'Hinir
yndislegu dansar þess og söngv-
ar rninntu sannarlega ekki á
manndráp og blóðsúthellingar.
Ég man ekki hvað marga
barnagarða við skoðuðum, en
í hvert skipti sem við komum
í einhverja slíka stofnun, hvort
sem það hét barnagarður,
menningargarður eða . almenn-
íngsgarður, þá setti ég mig út
til þess að snuðra upp, þó ekki
væri nema eitt leikfang sem
minn.ti á byssu, herskip eða
skriðdreka. Við vitum hvernig
þetta er hjá okkur, og við sá-
'um á ferð okkar hvernig það
er í nágrannalöndunum. En ég
get svarið það við minningu
móður minnar, að ég sá aldrei
bera fyrir mín augu neitt slíkt,
hvorki í neinum þeirra garða
sem ég áðan nefndi, né heldur
í öllum þeim aragrúa leikfanga
sem ég sá bar í búðum, og
höfðum við landarnir þó vart
meiri áhuga fyrir öðrum vör-
um rússneskum. Ef þetta ekki
talar sínu máli um siðrænt
uppeldi, hvað gerir það þá?
Nei, ég þori að fullyrða, eftir
mína stuttu viðkynningu við
rússneskt æskufólk, að það er
hvorki ,alið upp í tortryggni til
útlendinga né sundurtætandi
stríðsótta, og allra sízt í sefjun
drápsfýsnarinnar. Það er glatt
æskufólk og heilbrigt Það er
svo fallegt að það er unun að
horfa á það. Margt ljóshært
Og þá er það hið eldra fólk-
ið, fólkið sem lifað hefur ótta
og þjáningar eyðandi styria’d'i,
þar sem engu var þyrmt fólk-
ið sem framkvæmdi byltinguna
og barðist þá v;ð innrásarheri
af sjö þjóðernum fyrir utan
Hvíta 'herinn, fólkið sern enn
ber hita og þunga dagsins, —
fólkið, sem k'.ælst undir hæl
kúgaranna, ef trúa má þvi sem
manni hefur stundum verið
sagt. — Hvers vegna í ósköp-
unum er annars verið að Ijúga
■í mann þessum ógrynnum af
slúðri um þessa stóru menning-
arþjóð? Hvers vegna er verið
að segja manni að fólki.ð gangi
í tötrum og hafi vart tii hnifs
eoa skeiðar, og það af mönn-
um sem vita að þeir eru að
ljúga. Hvað skyldi ’engi vera
hægt að telia fólki annarra
landa trú um að sú þióð, sem
fyrir tiltöluJega stuttu siðan
br.aut af sér L’jötra kúgarans,
uni því nú, hlýðið og þögult.
að vera þræikað, svelt og öll
um réttindum svipt? Ég hygg
að um það geti engum bland-
azt hugur, sem dvelst nokkrar
vikur meðal þessa fólks, að það
veit einmitt önu betur hvaða
réttindi það ávann sér með
byltingunni og að það ætli sér
að halda þeim og verja þau ef
með þarf, eins og það iika
hefur sýnt öllum heimi, — eða
hvar voru kvislingarnir sem
Þjóðverjar treystu á þegar þeir
ætluðu að sigra Rússland á
sex vikum? — O, það var víst
búið að drepa þá, blessaða
memnina, — mundi nú kann-
ski einhver andvarpa í leyn-
um hjartans. Ja, það var nú
það. En ef svo hefur verið,
ætli það hafi þá ekki verið
fólkið sjálft sem kom í tíma
undir. lás og slá þessum leif-
um ,af aðli og lénsherrum, sem
•ekki 'gátu gleymt hinum gullnu
tímum sérréttindanna. Enda
ólíkt hyggilegra að fjarlægja
sína' kvislinga áður en þeir
fengju tækifæri til að vinna
óþurftarverk, heldur en að
standa í að hengja þá eftir á,
þegar yfir var gengin öll sú
bölvun sem ,af þeim gat leitt,
eins og sumar . aðrar ‘ þjóðir
máttu hafa.
Þetta eldra fólk fannst mér
rólegt fólk og æðrulaust, bera
með sér mikið öryggi, enda
ekki sjáanlegt annað en af-
koma þess sé öll hin tryggasta.
Okkur fannst að vöruverð
myndi vera nokkuð hátt, þang-
að til við fengum hugmynd um
launagreiðslur. Atvinnuleysi
þarf það ekki að kvíða, þvi að
þó fjöldi risavaxinna viðfangs-
efna hafi þegar verið leyst, þá
eru þó verkefinin óteljandi sem
fyrir liggja enn um sinn.
Hvar sem við komum í búð-
ir virtist vera gnægð af öllum
hugsanlegum vörutegundum. og
bað bar ekki vott um litla
lcaupgetu að ösin í búðunnm
var ákaflega mikil. Selnas+a
daginn sem við dvöldum í
Moskvu, þá nýkomnir frá Kas-
akstan, var frídagur fyrir
verkamenn, en opnai allar
búðir. Vildum við þá kaupa
ýmislegt til minia um ferðina
°g eyða upp rúbJunum ckkar,
en mannþröngin í hinum stórU
magasínum í miðborginni var
slík, að við leitv'ðuTr. á h:na
fjarlægari staði þar sem held-
ur var minna um manninn
Búnaður fólksins var með
ágætum. Þó. má ég segja að
meðal kvenfólksins er öllu
minna af pjattrófum og bíó-
geddum heldur en hjá okkur.
(Má og vera að ungum tízku-
mönnum hér heima þyki gjaf-
vaxta meyjar í Rússíá helsti
holdugar, en ekki er það minn
smekkur). Uti á landinu mátti
víða sjá eldra fólk í hinum
jgamla vetrarbúningi Rússanna,
enda snemma vors, og hafði
vorað kalt, en það eru hinir
Miðvikudagur 8. júlí 1953 — ÞJÓÐVILJINN
stoppuðu jakkar úr dökkbláu
bómullarefni. Efalaust eru
þetta hlýir jakkar í vetrar-
frostunum, en þeir fara svona
hvorki betur né ver en vað-
málsúlpurnar á okkur sveita-
bændunum hér heima. — En
fótabúnaður fólksins var áber-
andi góður; sokkar eins og bezt
gerist hér og í nágrannalönd-
unum og snyrtileg leðurstigvél.
alltaf sérlega vel hirt, en
gúmmiskófatnað get ég var’a
sagt að ég sæi.
Ég held að ég verð; að segja
ykkur það að í þessu landi
vodka og margra annarra vína
sterkra og léttra, var okkur
það slíkur viðburður að sjá
mann sem sýnilega hafði neytt
áfengis, að það vakti í okkar
hópi umtal eins og æsifrétt.
Kunna þeir sýnilega vel með
vín að fara og Hafnarstræti
Moskvubprgar gátum við aldre.i
fundið. Enga rússneska konu
sá ég reykja.
JEinu sinni sá. ég bera fyrir
augu min hryggilegar leifar
■hins gamla tíma. Fjörgömul og
hræðilega fötluð kona ók sér
áfram í hiólakassa og betlaði.
Mér datt þá í hug það sem
varaformaður Voks hafði fyrir
stuttu sagt í ræðu: — Látið
ykkur ekki detta í hug að við
eigum ekki ennþá við margs-
konar erfiðleika að stríða.
Meðal annars eigum við okkar
gamla fólk, senj sumt hv.ert
vill umfram allt halda sínum
fornu venjum, þó okkur þyki
þær ekki æskilegar, og fæst
ekki til að nota sér þau rétt-
indi sem það á tilkall til.
Nú slæ ég botnina í þetta
rabb, iþó ég hafi sleppt úr og
hlaupið yfir ýmislegt sem í
hugann kemur þegar farið er
að rifja upp. Ég hef t. d. ekk-
ert minnzt á fiarvíddarbíóið
Rússanna, ekkert á neðanjarð-
arbrautina 1 Moskvu, sem er þó
stærsta og fegursta mannvrki
sinnar teg. í heimi. Ekkerí á ball-
ettinn þeirra né dásamlega söng-
list, yfirleitt ekkert á það sem Við
sáum og heyrðum í leikhúsum
þeirra og er okkur með öllu
ógleymanlegt. Ég hef ekkert
minnzt á barnajárnbrautirnar
né brúðuleikina, ekki heldur á
sumarleikhúsin og svo margt
og margt. Samt man ég allt
þetta og mun engu gleyma. En
lengst af öllu mun ég þó minn-
ast barnanna sem „gáfu okkur
'blóm og réttu okkur, ókunnum
mönnum, hendur sínar í ástúð
og gleði“. Megi íriðurinn varð-
veita hina yndislegu æsku
Rússlands og framtíð hennar.
sem og framtíð allra annarra
mannanna barna.
Hiif álþjóðssémibémds-
ÍBS
Framhald af 4. síðu.
þær tillögur er þið vilji'ð 'koma
á framfæri.
Lengi lifi Alþjóðasambaad'
verkalýðsfélaganna.
Lengi lifi einingai’þ'ng
verkalýðsins.
Framkvæmd a nef ikI A! þ.isb.
(11
18 ára kosninga- j
*éttnr j
Framh. af 6. síðu.
kippa stoðum undan heim3
þeirra og himni? Að sönnuj.
segjast allir vera með bless--
uðum æskulýðnum og vilia allt
fyrir hann gera. Þeir vilia bara.
ekki láta hann hafa nein þaut
réttindi sem hann gæti notað?
sér til framdráttar; þeir 'vilja
hafa pólitískt óharðnaðan æsku.,
lýð, svo vilialausan að hana.
fáist til að dýrk.a einhverjas..
sjálfskipaða foringja í blindrl.:
hlýðni. Þetta er afstaða PéturPv
Þríhross til Ólafs Kárasonar.
Ef til vill væri rétt að setj.3fc
strax fram kx'öfu um 16' ára.
aldurstakmark, og það væri í
bili rökréttast. En hitt er líkax
skynsamlegt að berjast fyrir 1S
ára aldurstakmark-i. Þgð ,er ák
valdi æskulýðsins að tryggjiör-
það að engin breyting séj gerö
á stjómarskráhni nema' 'þessl
réttai'bót fáist um leið.
; 4.: júní 1953.
(Úr Landneinanuíix).
Lofsamleg tim- j
mæli om tónsmíð*
ar Ilallgríms j
Helgasonar ;
Þann 5. júní söng konurng--
legur óperusöngvari, Eskcldl
Rask Nielsen, lagaflokk eftiÞ
Hallgrím Helgason ásamt lög-*-
um eftir Bernhard LeV'-kov:ccli.
í útvarp Svisslendinga, Bero*
múnster.
Forstjóri tónlistarskólans E
Basel, Walter Múller von Kulmi..
skrifar grs'n í „Svissneskt tímay
rit um tónlistaruppeldi", apríii-
heftið og segir m.a.; ,.Hið unga.
íslenzka tónskáld. Hallgrím'ar ‘
Helgason, gefur með fjórradda.
mótettu sinni I Jesú nafni fyi'id'
blandaðan kór a cappella fagurts
fyrirheit. Hann skrifar vel fyrirj-
kórinn, me'ð kröftugum laglín-*-
um og strangri raddfleyguní.
(polyfoni), sem sumpart Iag-
ast eft'r fornri íslenzkri fjöl-
röddun og sumpart byggist á(.
öflugri hermiröddun (imitati--
on). Góðum kórum skal ein-
dregið ráðið til þess að talia.
mótettuna til meðferðar-.
Syngm-an Rhee !
Framh. af 1.. síðu.
oftast hefur verið heldur í hljóðí
Rhees, sagði í gær- að suður-i-
kcreski forsetinn væri að leikái
sér að tundri, sem hleypt gæt|
öllum hnettinum í bál. Frétta*-
riiarar í Washington segja að(
Bandaríkjamönnum sé nú loká'
að verða það Ijóst að Rhee eE"
ekkí að fiska eftir hagstæðumfa
samnihgum við Bandaríkin held--
ur er honum fúlast-a alvara a®
tberjást áíram í rauðan dauðanm.