Þjóðviljinn - 20.11.1960, Blaðsíða 7

Suimudagur 20. nóvember 1960 — ÞJÓÐVILJINN
(7
Bandaríkjaíorseti aí fírústjofís náö
"J kosningabaxáttunni fyrir
forsetakosningarnar í
Bándaríkjunum var það mjög
haft á orði þegar rætt var
um horfurnar í há’fkæringi
að úrslitin myndu ekki velta
á því hvor frambjóðenda
liefði fleiri kjósendur með
sér, heldur hvor hefði færri
á móti sér. Það þótti áber-
andi hve margir hugðust
kjósa Nixon vegna þess að
þeim fannst óbærilegt að
Kennedy ætti eftir að setjast
að í Hvíta húsinu og öfugt.
Þegar í kjörklefann kom
reyndust ofurlítið fleiri kjós-
endur hafa greitt atkvæði á
móti Nixon en kenpinauti
hans. Meirihluti Kennedys
umfram Nixon 'i atkvæðatöl- ■
um er ekki mældur í hundr-
uðustu hlutum eins og venia
er í kosningum heldur þús-
undustu hlutum. Þrjú at-
kvæði af þúsundi umfram
Nixon nægðu Kennedy til
yfirburðasigurs í kjcrmanna-
samkundunni, þa.r sem meiri-
hluti hans verður á annað
hundrað. Ástæðan er að for-
setaefní þarf ekki nema eins
atkvæðis meirihhita í fylki til
að fá alla kjörmenn þess, og
eru nú uppi í (Randaríkjun-
um raddir um að þessu þurfi
að breyta til að þjóðarvilj-
inn komi skýrar í ljós.
Ojíklegt er að sú breyting
fáist fram ‘i bráð, því
að breytingar á stjórnskip-
unarákvæðum stjómarskrár
Bandaríkjanna hafa löngum
átt erfitt uppdráttar. Hags-
munir öflugra aðila eru ná-
tengdir reglum þeim og venj-
um sem ríkja í bandariskum
stjómmálum, og mun mörg-
um þykja nóg um að kosn-
ing Kennedys hefur lirandið
af stalli hefð sem er orðin
jafrj gömul forsetaembætt-
inu, þeirri að það skuli skipa
maður sem játar mótmæl-
endatrú, að minnsta kosti
með vörunum. Kennedy er
kaþólskur, fyrsti fulltrúi inn-
flytjendastraumsins á síðari
helmingi nítjándu aldar sem
hreppir forsetastólinn. Valda-
taka hans verður mikill sig-
urdagur fyrir afkomendur
þess fátæka fólks sem lagði
leið sína vestur um haf frá
írlandi, Italíu og gyðinga-
Kieliard Nixon
hverfum Austur Evrópu. Saga
Kennedy ættarinnar 'í Boston
er sagan af baráttu fyrirlit-
ins aðkomufólks gegn undir-
okun og arðráni, baráttu sem
í Boston lauk með sigri Ira.
En þótt stjórnmálamenn af
ættum Ira, Itala og gyðinga
hafi áratugum saman stjómað
stórborgunum um norðaustan-
verð Bandaríkin, hefur eng-
inp úr þeirra hópi valizt til
æðstu valda í ríkinu fyrr en
Kennedy. Ofstækisfullir mót-
majlendur gerðu það sem þeir
gátu til að fella hann vegna
trúarskoðana hans en tókst
það ekki.
fAennedy vann sjálfur hin
fjölmennu iðnaðarfylki,
þar sem ekki aðeins Irar, ít-
alir og gyðingar heldur einn-
ig svertingjar fylktu sér um
hann. Hin róttæka stefnuskrá
sem samþykkt var á flokks-
þingi demókrata skírskotar
einkum til þessa fólks, lof-
orðin um félagslegar umbæt-
ur og ráðstafanir til að
trygoja fólki full mannrétt-
indi án tillitis til trúarskoð-
ana eða litarháttar. En ekki
hefði þetta fylgi hrokkið til
sigurs. Þar þurfti einnig að
koma til meirihluti suðurríkj-
anna, og fyrir því sá vara-
forsetaefnið sem Kennedy
valdi, miklum hluta stuðn-
ingsmanna sinna til sárrar
gremju. Frjálslyndir menn
sem studdu Kennedy til sig-
urs á flokksþinginu töldu sig
svikna, þegar hann tilnefndi
Lvndon Johnson varaporseta-
efni. Johnson er suðurríkja-
maður, að v'ísu með þeim
frjálslyndari í þeim hópi, en
engu að síður fulltrúi olíu-
milljónarn og stóriarðeigenda
Texas. Þessir tveir milljón-
arar hiálpuðust að við að
k^ma á laggirnar á ný því
stiórnmálabar dala vi sem
Demókrata.flokkurinn hefur
lengi lifað á, bandalavi iðn-
aðarfvlkianna í norðri og
suðurfylkjanna.
verði Orðnir á sjöttu milljón
á útmánuðum. Kennedy hef-
ur heitið því að horfa ekki
í að setja greiðsluhalla á
fjárlög þurfi þess með til að
ýta undir atvinnulífið. Miklu
mun ráða um stefnu stjórn-
ar hans í utanríkismálum,
hvernig auknum rikisútgjöld-
um verður varið, hvort gerð
verður gangskör að því að
uppfylla almenningsþarfir
heimafyrir með opinberum
framkvæmdum eða hvort doll-
arastraumnum verður veitt til
hergagnaiðnaðarins. Margt
bendir til að Kenneój velji að
verulegu leyti s'iðari leiðina. I
kosningabaráttunni lagði hann
áherzlu á að virðing Banda-
ríkjanna færi meðal annars
þverrandi vegna þess að þau
væru að dragast afturúr Sov-
étríkjunum í vígbúnaðarkapp-
hlaupinu og lofaði að ráða
bót á því. New York Times
segir að flugherinn og eig-
endur fyrirtækja sem fram-
leiða hernaðarflugvélar og
eldflaugar hafi hallazt á sveif
Eisenhower (t.h.) virðist hafa grunað að hvrerju fór þegar
i'undur æðstu manna fór út um þúfur í vor. Forsetinn er æði
niðurdreginn á svipjnn, þeir Macmillan og de Oaulle virðast
vcra að reyna að hugga hann. „
Cjigurvegararnir í banda-
^ rísku kosningunum eru
því jafn ósamstæður hópur
og lörgúm áður. Á þingi hafa
valdahlutföll lítt breytzt og
þó heldur í íhaldsátt. Repú-
blikanar unnu tvö öldunga-
deildarsæti og hálfan þriðja
tug sæta í fulltrúadeildinni,
en demókratar hafa áfram
yf irgnæfr ndi meirihluta í
báðum deildum. Raunveralegt
vald í löggjafarefnum verður
áfram í höndum íhaldssam-
stevnu repúblikana og suður-
ríkiademckrata, sem allt frá
bv'í á öðru kiörtímabili
Franklins Roosevelts hafa
jafnan snúið bökum saman
til að fella, veikja e.ða svæfa
öll frumvörp sem borið hafa
keim af róttækum þióðfélags-
umbótum. Það er hætt við
að lítið verði eftir af öllum
umbótáloforðunum í kosn-
ingastefnuskránui hans
Kennedvs, þegar þingið er
bú'ð að fara höndum um
stiórnarfrumvörmn sem
kunna'að vertV borin fram tii''
að revra að koma einhverj-
um at.riðum hennar í fra.m-
kvæmd Bandarísku verka-
Ivðsfélögin studdu flest
Kennedv vegna loforða hans
um hækkað lágmarkskauo,
auknar trvggingar og afnám
fvlkialaga sem lovp-ia hömlur
á starf verkalvðsfálao-a,. en
lavasetningu biupsins barf til
pð gera þessi loforð að veru-
leika.
Tjriðji samdráttarkippurinn
á átta ára stjómartíma
repúblikana er nú að koma í
bandarískt atvinnulif. Stál-
framleiðslan hefur rétt hang-
ið í helmingi af framleiðslu-
getunni mánuðum saman. I-
■búðabyggingar dragast sam-
an. Þjóðarframleiðslan fer
minnkandi. Tala atvinnuleys-
ingja færist jafnt og þétt
uppeftir fjórðu milljóninni og
spáð er áð átvinnuleysingjar
Iíennedy í blómskrýddum
ræðustól
með Kennedy í von um aukin
hernaðarútgjöld kæmist hann
til valda.
J^rátt fyrir þetta er ekki
óhugsandi að Kennedy
og nánustu samstarfsmenn
hans hafi ýmislegt lært af
þv'í hvernig fyrirrennara hans
gafst valdastefnan í alþjóða-
málum. Ósigrar stjómar Eis-
enhowers á alþjóðavettvangi
síðasta árið og álitshnekkirn-
ir sem Bandaríkin hafa orðið
að þola af þeirra völdum eru
beinar afleiðingar valdstefn-
unnar. Fyrst eftir lát Dull-
esar hafði Eisenhower nokkra
tilburði til að losna úr viðj-
um hins liðna, og gerðu repú-
blikanar sér vonir um að frá-
farandi forseti mvudi auka
sigurmöguleika þeirra í kosn-
ingunum með saímningum við
Sovétrikin sem bættu friðar-
horfur. Þær vonir- fóru út um
þúfur við njósnaflug flugvél-
arinnar IJ-2 vfir Sovétríkin
rétt áður en fundur æðstu
manr.a átti að koma. eaman í
Paris. Þessi angi valdstefn-
unnar ónýtti fundinn. og mici
p.tkvæðamunurinn á Kennedy
og Nixon svnir að með skot-
inu sem felldi niósnaflugvél-
ina til; ia.rðar brast forseta-
embættið úr höndum repú-
blikana. Sovétstjórnin ákvað
að bíða með samninga um
stórmálin þangað til nýr for-
seti væri kominn til valda í
Bandaríkjunum.
CJegja má því að Kennedy
^ sé forseti Bandaríkjanna
af Krústjoffs náð, og hann
gerir sér það sjálfur ljóst.
•Það sýna þau ummæli hans,
að rétt hefði verið af Eisen-
•hower að Iáta í ljós van-
þóknun á njósnaflugi TJ-2
hefði það getað biargað Par-
ísarfundinum. Valdstefnan
hefur leitt Bpndaríkin í
blindgctu, stjórnir sem þau
hafa stutt til valda með fé
og vo-num hrynia hver á
fætur annérri, hlutleysisstefn-
an brelðist svo ört út msð-
al bandamanna Bpndarikj-
anna að meirihluti í löndum;
eíns og Frakklandi og Bret-
la.ndi kvs hlutlevsi í hern-
aðarátökum frekar eu hern-
rðarbandahng við Bandarík-
in, að hví er greint va.r í
einni skoðanakönnur’'nni sem
á góma har í kosningabar-
áttunní Va’dstefnan bvggð-
ist á trúnni á yfirburði
Bandaníkianna sem ekkert
fengi hnekkt, hru gætn hnð
kalda etríðið t.il risnirs ef
hverm sla.kað til. Ekki
getun v^rið um a.ð ræða ár*
angnrö-íka samnjnga eðá
m n in• ,vi meðnn slíkri
elef"” er fvlgt Rrátt mun
komo á dao-inn. hvort Kenne-
dv bnfir»' læri af re^'nshi Dn—
irrennoro sms að Randnrikj-
unum h-"Ni ekki að revna /5
setin ^oyA+rikiunnm kostí,
hoia„„ vor?ia nð koma fnam
V'ð hon ciAm iafnino"ia ef ár-
anvnr ó a3 verða af samn-
jr 0-010 *vooft)lrrl
Oovétstjómin beið ekki boð-
anna að láta nýja forset-
ann vita að hún væri reiðu-
búin til að taka upp þráðinn
þar sem frá var horfið í Par-
is í vor. Krústjoff var einn
fyrst; útlendingurinn sem
óskaði Kennedy með ham-
ingju með sigurinn og lét
fylgri ósk um að sambúð
Bandaríkjanna og Sové.txíkj-
anna megi komast aftúr a
sömu braut cg á stjórnarár'
um Roosevelts. Jafnframt
lýsti hann yfir að sovét-
stjórnin væri sífelit reiðubú-
in t;l að ieggja sitt af mörk-
um til lausnar alþjóðlegum.
vahdamálum. Þessu boði um.
viðræður svarar Kennedvekki
fvrr en eftir að hann tekur
við forsetaemhætiinu í janú-
ar. Undir vorið getur orðið
af fundi æðstu manna, því að
Krústioff hefur lýst yf'r ?ð
'Sovétrfkin geti ekki haldið
að sér höndum í Berlínarmál-
inu öHu lengur en fram )
apríl, ef engar horfur séu þá
á að fram úr því verði ráðið
með samningum f við Vestur,
veldin.
Framhald á 10. síðu