Vísbending


Vísbending - 24.09.1999, Blaðsíða 1

Vísbending - 24.09.1999, Blaðsíða 1
ISBENDING rit um viðskipti og efnahagsmál 24. september 1999 38. tölublað 17.árgangur Frelsi Frelsi virðist stundum vanmetið í umræðu um viðskipti og efna- hagsmál. Engu að síður er frelsi lykilorð í efnahagsþróun og hagsæld. Þróun til frjálsræðis Heimshagkerfið hefur verið að þróast í átt til frjálsræðis og lýðræðis alla þessa öld. I byrjun aldarinnar voru lýðræðisríki færri en tuttugu, um miðja öldina voru þau um þrjátíu en undir lok aldarinnar eru þau um og yfir áttatíu talsins. Frelsi í alþjóðaviðskiptum hefur einnig aukist, sérstaklega síðasta ára- tuginn þegar markaðir hafa í auknum mæli verið opnaðirfyrirerlendri fjárfest- ingu. í sjálfu sér hafa alþjóðaviðskipti sem hlutfall af vergri landsframleiðslu (VLF) ekki aukist verulega frá því sem þau voru árið 1914 ef tveir stærstu útflytjendurnir, Bandaríkin og Japan, eru skoðaðir. Þá eru þó ekki tekin með í reikninginn áhrif þjónustuviðskipta sem hafa margfaldast á þessu tímabili. Innri markaðir hafa einnig verið frelsaðir með því að dregið hefur úr ríkis- afskiptum, t.d. með einkavæðingu, færri ríkishöftum og betra viðskiptaumhverfi fyrir einkarekstur. Frelsi eða fátækt Efnahagslegt frjálsræði felur í sér að fólk hefur val, ræður hvað það gerir við þær eignir sem það hefur lagalega eignast, svo lengi sem réttur annarra er ekki fótum troðinn. í rannsóknum sem gerðar eru af The Fraser Institute (Hagfræðistofnun Háskóla íslands vinnur upplýsingar fyrir Island) kemur greinilega fram að frjálsræði, ríkidæmi og hagvöxtur þjóða fer nokkuð saman. Meðaltal VLF á mann hjá þeim þjóðum sem fóstra frelsið hvað best var um 17 þúsund Bandaríkjadalir árið 1997 á meðan meðaltal þeirra landa sem eru um miðjan listann er um 10 þúsund Bandaríkjadalir. Þau lönd sem reka lestina hvað frjálst efnahagskerfi varðar hafa VLF undir fimm jbúsund Bandaríkjadölum að meðaltali. I öðrum rannsóknum hefur verið sýnt fram á að líkurnar á lýðræði aukast nokkuð jafnt og þétt eftir því sem tekjur fólks aukast. Þessar upplýsingar styðja það að efnahagsgerð skiptir verulegu máli fyrir hagsæld þjóðar. Frelsi er vítt hugtak sem felur í sér menntun, viðskipti og stjórnmál. Það þarf þó í sjálfu sér ekki að þýða „laizzer-faire" hugmyndafræði sem miðar að litlum sem engum ríkis- afskiptum í efnahagslífinu. Mynd 1. Verg landsframleiðsla (milljarðar króna á verðlagi 1995) og frjálsrœði (einkunn sem Fraser-stofnunin gefur frá 1-10, mœlikvarði I og II) á íslandi 500 400 300 200 100 0 1980 1985 1990 1995 Tafla 1. Röðun landa eftir efnahagslegu frjálsrœði 1 Hong Kong 21 Finnland 2 Singapúr 22 Tafland 3 Bretland 23 Spánn 4 Nýja-Sjáland 24 Barein 5 Sviss 25 Mexíkó 6 Astralía 26 Trínidad & Tóbagó 7 Holland 27 El Salvador 8 Bandaríkin 28 Noregur 9 Argentína 29 Austurríki 10 Kanada 30 Frakkland 11 Panama 31 Svíþjóð 12 Belgía 32 Oman 13 Kostarika 33 Ekvador 14 Perú 34 Fillippseyjar 15 írland 35 Hondúras 16 Bólivía 36 ísland 17 Lúxemborg 37 Sameinuðu íurstad. 18 Danmörk 38 Jamaíka 19 Síle (Chile) 39 Þýskaland 20 Japan 40 Paragvæ Rök gegn regluveldi Hröð þróun í lýðræðisátt sýnir að frjálsræðið er að bera regluveldið ofurliði. Rússland, vagga miðstýringar- innar, er efnahagslegt vandræðabarn. Og erfiðleikar í Asíu gefa vísbendingu um að það sé ekki jafnauðvelt og haldið var fram að ryðja burtu þeim hindrunum og höftum í efnahagsgerðinni sem áratugalöng miðstýring hefur valdið. Jafnvel þó að ríki hafi tekið frjálsum markaðsöflum opnum örmum hefur tilhneiging þeirra oft verið til þess að koma böndum á frelsið með reglum og höftum í nafni þjóðarhagsmuna þó að hagsmunirnir hafi oftar en ekki verið sérhagsmunir. Þannig freistuðust Bandaríkjamenn til þess að pota í markaðsöflin um fjörutíu ára skeið, frá miðjum fjórða áratugnum fram undir miðjan áttunda áratuginn, án þess að það hefði önnur áhrif en að skapa góðar tekjur fyrir lögfræðinga. Farsælli hagfræði er að nýta kraftana til þess að draga úr reglum og höftum en að búa til nýjar, minnka innflutnings- höft og höft á frelsi í fjárfestingum. I skýrslunni „Frjálsræði í efnahags- (Framhald á síðu 4) 1 Frjálsræði í efnahags- málum getur haft veruleg áhrif á hagsæld og framþróun samfélaga. 2 Jón Erlendsson, yfirverk- fræðingur hjá Háskóla Islands, fjallar um sívirka þróun í menntun. 3 Bjami Bragi Jónsson hagfræðingur fjallar um tenginguna á milli lífeyris- skuldbindinga og ríkis- 4 hallans og hvernig hlut- deild ríkissjóðs í góðæri síðasta árs féll opinberum starfsmönnum í skaut.

x

Vísbending

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísbending
https://timarit.is/publication/281

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.