Lesbók Morgunblaðsins - 10.04.1938, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 10.04.1938, Blaðsíða 1
bék 14. tölublað. JWorgíimWsiSífiajö Sunnudaginn 10. apríl 1938. XIII. árgangur. 1—fgl<U»yn«*i1l«J« W. r Islendingar fengu alt sitt járn frá rauðablæstrinum TaliíS er, að þjóðir í vestanverðri Asíu hafi 2000 árum f. Kr. lært að framleiða hreint járn úr járnmálmi. Áður en menn fundu aðferð þessa, hafa meuii getað notfært sjer járn, eins og það finst á stöku stað óblandað öðrum efn- um í náttúrunni. Járn þetta hafa menn kaldhamrað og lagað til á þann hátt til þeirra nota, er því var ætlað. Það verður alla tíð hulin gáta, livernig menu fundu aðferðina tíl þess að vinna járn. En telja má alveg víst, að fyrsta efnivaran hafi verið mýrarauði, og eldivið- nrinn var viðarkol alt fram til 18. aldar. Kunnáttan á járnvinsln hefir komið til Norðurlanda nokkrum öldum fyrir Krists burð og breiðst óðfluga út. Þessi mikilsverði þáttur í verklegi-i menningu nor- Einn af háskólafyrirlestrum dr. Niels Nielsen, er hann flutti hjer, var um rauðablásturinn og járn- vinslu yfirleitt frá fyrstu tíð og fram til vorra daga. Hann hefir, sem kunnugt er, rannsakað það mál gaumgæfilega, fyrst rauðablásturinn í Danmörku eins og hann var fyrr á öldum, og síðan rannsakað það mál hjer á landi. Eftirfarandi stutta frásögn um þessi efni hefir dr. Niels Nielsen látið Lesbók í tje. rænna þjóða varð brátt almenn- ingseign um öll Norðurlönd. Járn vinslan varð heimilisiðnaður í hverri sveit, þar sem skilyrði til þess voru fyrir hendi, þar sem til var mýrarauði, og þar sem eldsneytið var fáanlegt. Yíðast virðist járnvinsla hafa verið á hverjum bæ. En snemma á tímum hafa þó verið uppi sjer- stakir j.irngerðarmenn og smiðir. Rnuðublási- nrsgrófin rið Belgsá í Fnjóskudnl. sem höí'ðu rauðablásttir að at- vinnu sinni og járnsmíði. Með ým- iskonar ráðum liertu þeir járnið Og framleiddu bitjárn. Þegar jeg hafði rannsakað menjar rauðablástnrs í Daiv mörku, sem kunnar eru, og gerl athuganir mínar ;i því máli, fór jeg að hugleiða, að í fornritum Jslendinga er víða talað um rauða blástur og járngerðarmenn. Því var ]>að að jeg tók mjer ferð ;i ;i liendur Iiingað til lands sum- arið 1!)2;>. Fór jeg mn Yestur- og Xorðurland Og að nokkru leyti uni Suðurland. En mesta ár koni jeg ;i nokki'a rauðablástursstaði til viðlx'tar. þó aðalerindi mitt til Islands væri annað í það sinn. Á 'pessum ferðalögum mínum komst jeg að raun um, að alstað- BT ]>ar sem sögnr og aðrar forn- ar lieimildir segja frá járngerð- armönnum, þar eru sýnilegar menjar eftir þessa iðju.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.