Lesbók Morgunblaðsins - 09.09.1989, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 09.09.1989, Blaðsíða 3
rrmmffinmim limrfwniifitj N (IIUIII ii Ll xi:'» Sl 1S11 GuO E H B H ffi B ffl H H Útgefandi: Hf. Árvakur, Reykjavík. Framkvstj.: Haraldur Sveinsson. Ritstjórar: Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Aðstoð- orritstjóri: Björn Bjarnason. Ritstjórnarfulitr.: Gisli Sigurðsson. Auglýsingar: Baldvin Jóns- son. Ritstjórn: Aðalstræti 6. Simi 691100. Vídeó- skúBptúr telst til hinna nýrri listgreina. Yfiriitssýning á verkum 45 listamanna í greininni er nú í Köln í Vestur-Þýska- landi. V*' ¦ Ferdabladid Björn Ólafsson lýsir reynslu sinni og félaga síns í fjall- göngu eða klifurferð upp á MacKinley-tind í Alaska. Forsídan Forsíðumyndin er af verki Errós, „Tyrkneska baðhús- ið", en hún er meðal verka á sýningu hans sem verður opnuð áKjarvalsstöðum 16. september. Börkur Arnar- son tók myndina. Hávamál Handan við Hávamál er fyrsta grein Hermanns Pálsson- ar af þremur um efnið. Hér er meðal annars vikið að áhrifum Óvíðs ekki síst Manvéla þar sem mönnum eru lögð til heilræði við að gilja konur. tl J't> STEFÁN HÖRÐUR GRÍMSSON ,««,, Endurskin jGetur það verið að við lifum einungis hádag ellegar blánótt sem við gleymum? að allt hitt sem við Hfum sé bara aðdragandi og endurskin? Ymsir fullyrða að tunglsljós sé heillandi og hér verður engum haUmælt fyrir þá skoðun. B B Finnst ykkur þetta ekki fínt orð í fyrirsögninni? Það er haft um algengt fyrirbrigði í sálarlífi manna, þ.e. þeg- ar menn verja of miklum tíma til þess að bera sjálfa sig saman við aðra og hafa nagandi grun um, að niðurstaðan verði hin- um í hag. Hæfilegur samanburður á að verka hvetjandi, en óhæfilegur letjandi eða jafnvel lamandi. Auðvitað er eðlilegt, að menn mæli sig að einhverju leyti við aðra, en þegar það er gert í óhófí, á það að valda hinni frægu minnimáttarkennd. Eða orsakar upphafleg minnimáttarkennd ef til vill sífellda samanburðaráráttu? Hvað er orsök, og hvað er afleiðing? Samanburðurinn er svo sagður valda öf- und og afbryðisemi. Einstaklingum og hóp- um, jafnvel heilum þjóðum, finnst, að þeir séu jafnvel af guði gerðir (eða betur) en aðrir. Samt gengur allt svo bölvanlega hjá þeim, en vel hjá hinum. Þá er farið að leita orsaka, og þægilegastar þeirra eru fordóm- ar. Þá þarf ekki einu sinni áð rökstyðja (annars væru þeir ekki fordómar). Öfund er áreiðanlega máttugt afl í stjórn- málum, því að margur hyggur auð í annars garði. Þýzkur þjóðfélagsfræðingur hefur skrifað bók um öfund („Der Neid"), þar sem hann fullyrðir, að hún sé mestur og verstur áhrifavaldur í innanlandsstjórnmálum hvers ríkis og stundum líka í utanríkisstjórn- málum. Margir stjórnmálamenn, lýðskrum- arar og þjóðskrumarar (demagógar og póp- úlistar) hafi komizt til valda með því að leika á strengi hennar hjá öllum, sem ímyndi sér, að þeir séu settir hjá í þjóðfélaginu, séu „litli maðurinn", hvort sem það er vegna uppruna, menntunar(leysis), stéttar, búsetu eða annars. Öðrum líði vel á kostnað þeirra, Samanburðar- sálarkreppa og því þurfi að breyta. Hið svokallaða „þjóð- félag" eða „samfélag", — þessi afmarkaða hrúga af einstaklingum — , er þá gert að lifandi, hugsandi skepnu, sem ráðast þarf gegn, drepa eða breyta verulega. Mér datt þetta í hug, af því að í sumar hef ég orðið var við nýtt vandamál í íslenzka þjóðfélaginu. Reyndar virðist það vera tvíþætt, og myndu Kínverjar sjálfsagt kalla það „tvöfalda óhamingju". Einn þeirra, sem skrifar dálka Víkverja í kjallaranum hjá Velvakanda á höfuðbóli Lesbókar, Morgunblaðinu, hefur skrifað a.m.k. tvívegis um áhyggjur sínar af því, að gamla rúgbrauðsgerðin við Skúlagötu skuli enn vera kölluð gamla rúgbrauðs- gerðin. Finnst honum það ekki nógu fínt nafn lengur á húshjalli þessum, eftir að hann var dubbaður upp í það að vera „Stat- ens Festlokaler", eins og það heitir á skandínavísku, en þetta fyrirbæri þekkist líka hjá frændunum góðu á Norðurlöndum, að helztu vinnumenn á þjóðarbúinu þurfi að hafa sérstakt hús til þess að halda sjálf- um sér og öðrum veizlur á kostnað almenn- ings. (Lesandinn tekur væntanlega eftir því, að í niðurlagi síðustu setningar hef ég tileinkað mér orðalag þjóðskrumara, eða hvað?). Reyndar minnir mig, að samsvar- andi smáhöll við Parkveien í Ósló sé enn kennd við olíuhreinsunarkompaní nokkurt, Petrofina, sem þar hafði kontóra sína fyrr á árum, og hefur það ekki komið að sök, svo að mér sé kunnugt um. A.m.k. virðast gestir í þessari „palazzina" norska ríkisins koma ríkisgreiddum mat og drykk vel nið- ur, þrátt fyrir hina óvirðulegu fortíð húss- ins, sem geymist í nafni þess. Hyað sem því líður, þá var húsið mikla við Skúlagötu byggt til þess að baka þar rúgbrauð, og því skyldi það ekki mega halda sínu gamla og merkingarþrungna nafni, þótt það gegni öðru (og æðra?) hlutverki um stundarsakir? Menn ganga í' samtök til að vernda hús, en þarf ekki alveg eins að vernda nðfn þeirra? Annars ættu ríkisbústjórar okkar að geta haldið veizlur sínar á venjulegum veitinga- stöðum, sem nóg er af í bænum. Þetta ríkis- rekna samkomuhús, þar sem vinnufólk skattþegna heldur hóf sín á kostnað vinnu- veitenda sinna óaðspurðra, er því með öllu óþarft. Raunar þykir það ekki nógu fínt undir allrafínustu boðin, svo sem kónga- veizlur, en nokkurs taugatitrings hefur gætt hjá íslenzka lágaðlinum, eftir að blöð- in tóku upp á þeim skolla að birta lista yfir boðsgesti þá, sem fá að sitja til borðs með konungbornu fólki suðrænu — eða jafnvel bara norrænum ráðherrum. Mörgum mak- legum mun þykja, að ýmsum alls ómakleg- um sé boðið, en slíkt veldur sem kunnugt er innibyrgðum harmi í heimahúsum („sál- rænni samanburðarkreppu"), sem ekki er hægt að bera á torg til þess að fá útrás. Því var í sumar sorg í mörgu húsi, af því að pabbi var ekki boðinn. Ömurleg reynsla sannar, að bezt er að halda slíkum listum vandlega leyndum, sbr. skrif ýmissa í Þjóð- viljanum um árið, þegar flokkssystkin þeirra sáust óvart á myndum úr partíum í banda- ríska sendiráðinu og sættu aðkasti fyrir bragðið. Sum höfðu nefnilega sézt áður á öðrum myndum, sem teknar voru utan dyra sendiráðsins af mótmælahópum. Þetta var allt mjög raunalegt. Forsætisráðuneytið hefur nú neyðzt til þess að senda frá sér opinbera yfirlýsingu um „gildandi megin- reglur" við val helztu höfðingja í eftirsótt- ustu matarboðin, en mér hefur skilizt, að sízt hafi dregið úr sviða utanþröskuldafólks við það, og sannast hér enn, að saman- burður veldur öfund. Með þessum nafnbirt- ingum og „gildandi meginreglum" er kannske að myndast hér vísir að aðals- mannatali (Gotha og Debrett) eða a.m.k. skipting eftir „Rang", eins og í gamla daga. Fáum við þá ekki aftur kammerráð og kanz- ellíráð, jafnvel geheime-etazráð? Nú, nú, sleppum því, en minnumst hins, að fyrr- greindur Víkverji óskar eftir tillögum um nafn yið hæfi handa gömlu rúgbrauðsgerð- inni. í samræmi við nafngiftir á hvers kon- ar skrallhúsum og félagsheimilum, þegar tíguleg fornyrði, heiti á bústöðum Ása og Vana, fornkonunga og sækonunga, eru dregin nauðug viljug út úr Eddurökkri Sæmundar og Snorra og fram í glannalega rafljósabirtu nútímans, finnst mér aðeins eitt nafn koma til greina: Glæsivellir. Með tilvísun til kvæðis Gríms Thomsens gæti veizlustjóri (magister eða rex bibendi; drykkjukonungur eða skálasjóli) hverju sinni nefnzt Goðmundur kóngur, og væri þá allt mjög við hæfi. > MAGNÚS þórðarson LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 9. SEPTEMBER 1989 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.