Lesbók Morgunblaðsins - 18.08.2001, Síða 5

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ˜ MENNING/LISTIR 18. ÁGÚST 2001 5
T
HE Crib heitir þáttur sem
sýndur er á tónlistarstöðinni
MTV. Þar sýna kvikmynda-
og poppstjörnur heimili sín og
er þar fátt sem minnir í fljótu
bragði á Espigerði eða Unu-
fell. Þrátt fyrir ríkidæmi hús-
ráðenda er furðulíkt heima
hjá þeim. Til dæmis eru heimili stjarnanna
yfirleitt svo sneisafull af gestum að helst
minnir á fermingarveislu hjá betra fólki.
Þar virðist vera samankomið vinafólk hús-
ráðanda og er það oftast að horfa á sjón-
varpið þegar MTV á leið um. Billjarðborð
er jafnalgengur hlutur á heimili stjarnanna
og Billy-bókaskáparnir frá IKEA hér á
landi, skiptir þá engu hvort þar býr barn-
ung fyrirsæta eða stútungsrappari. Ein-
staka maður býr meira að segja svo vel að
eiga súlu ef einhver daman skyldi nú vilja
dilla sér. Eitthvað verður hirðin þaulsetna
jú að hafa fyrir stafni.
Þegar stjarnan leiðir tökufólk í gegnum
eldhúsið er hún beðin um að opna ísskáp-
inn til að hægt sé að bregða ljósi á mat-
arvenjur hennar. Um leið og ísskápsbirtan
skellur á fílabeinshúðaða eldhúsinnrétt-
inguna með krókódílahöldunum rekur
stjarnan oftar en ekki upp stór augu yfir
ríkulegu innihaldinu. Lítið verður um svör
þegar hún er beðin um að nefna hvaða
matartegundir þetta eru. Greinilegt að
svona fyrirmenni kaupa ekki inn sjálf. Við-
brögð þeirra við svefnherberginu eru líka
hálfhjákátleg. Aldrei hefur nokkrum
þeirra tekist að segja frá því eins og full-
orðinni manneskju sæmir. Iðulega lætur
húsráðandi falla orð eins og: „Ef þessir
veggir gætu nú talað!“ eða „Þið ættuð bara
að vita hvað gengið hefur á hér!“ Eins og
það sé nú í grófum dráttum eitthvað annað
en í Espigerði eða Unufelli. Oftast endar
þátturinn á því að áhorfendur fá að berja
sundlaugina augum en hún er, eins og allir
vita, jafnmikil skyldueign ríkra og vondur
smekkur. Laugunum virðist líka fylgja
vondur húmor því ekkert finnst fólkinu
jafnskemmtilegt og að fleygja sér út í laug-
ina í öllum fötunum. Hafa margar stór-
stjörnur kosið að enda þáttinn á þá vegu.
Fyrir skömmu bankaði Crib-fólk upp á
hjá Tommy Lee, trommuleikaranum góð-
kunna úr Mötley Crue sem nú er for-
sprakki Methods of Mayhem. Og sá hafði
nú aldeilis komið ár sinni vel fyrir borð og
ekki að sjá að vandræðin á Wall Street hafi
snert hann hið minnsta. Tommy hafði
greinilega hlakkað lengi til komu tökuliðs-
ins og hljóp spenntur með það um húsið
sitt á meðan hann lét dæluna ganga.
Marga furðuna bar þar fyrir augu sem Ei-
ríkur frá Brúnum hefði eflaust getað lýst
af meiri myndarskap en ég sem finnst allt
framandi einhvern veginn bara asnalegt.
Gifsafsteypan af þungaðri vömb Pamelu
Anderson í glerkassa fannst mér asnaleg,
leikfangahljóðfæri sonanna voru asnaleg
og sömuleiðis stóra styttan af indverska
frjósemisguðinum. Eitthvað svipað fannst
mér líka um róluna sem hékk niður úr loft-
inu í svefnherberginu. Þegar þangað var
komið var Tómas orðinn svo æstur að ég
hélt um tíma að hann ætlaði að fugla fram-
an í vélarnar en svo langt gekk hann aldr-
ei. Þess í stað vingsaði hann í kringum sig
frægri myndbandsspólu með heimaleikfimi
sinni og téðrar Pamelu. En þar fuglar
hann líka svo ærlega að frægt er orðið um
alla heimsbyggðina!
Auðvitað var Crib-fólkið ekki fyrstu
gestirnir heima hjá Tommy því þar höfðu
þrír vinir hans komið sér notalega fyrir,
einn karl og tvær konur. Öll nokkuð yngri
en Tommy sem kominn er af alléttasta
skeiði og orðinn nokkuð tekinn í kringum
augun. Þegar Tommy sýndi sjónvarpstæk-
in sín sátu þremenningarnir þar og fylgd-
ust, að því er virtist, með 12 stöðvum í
einu. Næst lá leiðin í upptökuver hússins
og ekki voru gestirnir langt undan þá held-
ur. Þar sat þéttholda náungi og var að
vinna nýtt efni með Methods of Mayhem. Í
gegnum dynjandi taktinn heyrðist Tommy
loksins segja nokkuð sem var ekki bara
asnalegt heldur líka pínulítið áhugavert:
„Sjáiði, stelpunum finnst þetta svalt“ og
átti við tónlistina. Hann benti á táturnar
tvær sem skóku sig. Ekki gat Tommy
hamið sig heldur og tók nokkur skref þeim
til samlætis.
Bíðum nú við, þessi maður hefur verið
poppstjarna með öllum þeim fríðindum og
lífsreynslu sem því fylgir hálfa ævina og
notið aðdáunar kvenna í beinu samræmi
við það en samt finnst honum það eitt heið-
ur að tvær stúlkur dilli sér eftir lagi með
honum. Athugið að Tommy trommaði
„Girls, Girls, Girls“ fyrir svo löngu að
fyrstu aðdáendur hans voru stretsbuxna-
klæddir skólakrakkar í taflborðsmunstr-
uðum peysum sem héldu að þeir kæmust
lífs úr kjarnorkustyrjöld ef þeir bara
myndu eftir því að skríða undir skólaborð-
ið. Þarna sannaðist það enn og aftur sem
Stefáni frá Hvítadal varð að orði fyrir
löngu í ljóðinu Þér konur:
Hver dáð, sem maðurinn drýgir,
er draumur um konuást.
Engar línur jafnsannar! En Tommy veit
ekkert um ljóð Stefáns frekar en Stefán
hafði nokkurn tíma spurnir af því að eitt
sinn myndi drengurinn Tommy líta dags-
ins ljós.
Þátturinn endaði á því að Tommy stakk
sér í laugina í öllum herklæðum. Stelp-
urnar voru þá þegar komnar út í og hvíuðu
þær mjög yfir tiltækinu. Í sömu laug
drukknaði fimm ára drengur í barnaaf-
mæli litlu síðar og því er heppilegt að til sé
upptaka af húsakynnum Tommys. Hann
getur gamnað sér við að horfa á hana þeg-
ar fjölskylda drengsins hefur hirt af hon-
um reyturnar fyrir dómstólum. Nokkuð
sem aldrei myndi gerast í Espigerði eða
Unufelli.
DRAUMUR
UM
KONUÁST
E F T I R G E R Ð I K R I S T N Ý J U
„Bíðum nú við, þessi maður hefur verið
poppstjarna með öllum þeim fríðindum og
lífsreynslu sem því fylgir hálfa ævina og notið
aðdáunar kvenna í beinu samræmi við það
en samt finnst honum það eitt heiður að
tvær stúlkur dilli sér eftir lagi með honum.“
Höfundur er skáld og ritstjóri.
heimsótt: Þarna var merkilegar menningar-
sögulegar rætur að finna. Ísland var í tísku.
Flestir sem á annað borð höfðu farið eitthvað
höfðu þegar farið til Grikklands og Rómar.
Menn höfðu farið þangað, séð allt sem var að
sjá og keypt alla minjagripina. En Þingvellir,
Bergþórshvoll og Hlíðarendi voru nýir og
spennandi áfangastaðir.“
Áhrifa fornsagnanna gætti
í öllu menningarlífi Breta
Íslandsfararnir skrifuðu bréf, dagbækur og
ferðabækur sem sumar hverjar komu út. Í
þessum skrifum birtist sýn Breta á Ísland. Í
byrjun nítjándu aldarinnar er þar lítið sem
ekkert minnst á fornsögurnar. Einkum er
fjallað um náttúruna, klæðaburð Íslendinga og
stundum minnst á sérkennilega lifnaðarhætti.
Í skrifum Íslandsfara frá því í lok aldarinnar
og byrjun þeirrar tuttugustu eru áhrif forn-
sagnanna aftur á móti augljós, að sögn Wawns.
„Ferðalangarnir komu greinilega í öðrum
tilgangi í lok aldarinnar en í byrjun hennar. Í
lok aldarinnar hópuðust Bretar hingað til þess
að fara á söguslóðir Njálu, þetta voru menn-
ingarferðir þess tíma. Njála var enda ekki að-
eins orðin hluti af námsefni skólanna heldur
voru gerðar leikgerðir af henni og lagt út af
henni í skáldskap. Skáldkonan Disney Leith
orti níu kvæði út frá Njálu en Grímur Thomsen
og Einar Benediktsson þýddu tvö þeirra á ís-
lensku (sjá ramma hér að ofan). Leith kunni ís-
lensku og þýddi Gunnarshólma Jónasar á
ensku fyrst manna. Þaðan hefur hún hugsan-
lega fengið hugmyndina um að leggja út af
Njálu í ljóði. Það fóru ekki margir í fótspor
hennar en þetta þótti vissulega góð tilbreyting
frá Herkúlesarkvæðunum og kristnisöguvís-
ununum. Gerðar voru leikgerðir eftir Njálu,
Gíslasögu, Friðþjófssögu og fleiri sögum þótt
það hafi aldrei tekist almennilega að færa þær
upp á svið – sennilega hafa leikhúsmenn þessa
tíma lent í sömu vandamálunum og kvik-
myndagerðarmenn okkar tíma, það hefur verið
erfitt að brúa bilin milli kjarnyrtra samtal-
anna. Enska tónskáldið Edward Elgar samdi
óratóríu byggða á Ólafs sögu Tryggvasonar
eftir Snorra Sturluson. Einnig eru til fjölmörg
málverk frá þessum tíma sem fjalla um minni
úr fornsögunum. Áhrifin voru því mikil og
þeirra gætti í öllu menningarlífi Breta.“
Öldin önnur
Wawn segir að fornsögurnar standi sig
bærilega í harðri samkeppni um athygli Breta
nú í byrjun 21. aldarinnar. Hann segist finna
fyrir stöðugt auknum áhuga á meðal háskóla-
nemenda.
„En það ríkir líka hörð samkeppni um at-
hygli nemenda í enskudeildum eins og þeirri í
Leeds,“ bætir hann við, „fornsögurnar keppa
við námskeið um endurgerð Shakespeares á
hvíta tjaldinu, afrískar nútímabókmenntir og
svo framvegis og svo framvegis. Ísland hefur
hins vegar afar jákvæða ímynd í hugum nem-
enda en þeir hafa kannski fyrst heyrt á það
minnst í popptónlistarþætti. Það eru breyttir
tímar. Tungumálið er þó alltaf sami vegartálm-
inn. Við höfum auðvitað þýðingar en það er
æskilegt að rannsakendur fornsagnanna geti
lesið sögurnar á frummálinu, að þeir séu sjálfir
þýðendur þeirra. Vissulega er boðið upp á ís-
lenskunámskeið í sumum skólum á Bretlandi
þar sem nemendur öðlast næga kunnáttu til
þess að geta stautað sig fram úr stöku texta-
brotum. En vandinn er að mínu viti sá að nám-
skeiðin eru alltof stutt, of stutt til þess að kenn-
arar komist til að mynda yfir að lesa einhverja
fornsagnanna frá upphafi til enda með nem-
endum sínum. Þegar Eiríkur Magnússon
kenndi íslensku við Cambridge á nítjándu öld
stóðu námskeiðin í tvö ár. Nú standa þau í þrjá
mánuði. En það þýðir ekki að gráta gamla
tíma. Það var stigið mikið framfaraskref með
nýrri heildarútgáfu á Íslendingasögum og
-þáttum. Penguin-útgáfur þessara þýðinga
munu og vafalaust vekja aukinn áhuga á sög-
unum. Það verður því afar forvitnilegt að fylgj-
ast með því hvernig sögunum reiðir af á næstu
árum.“
trhe@mbl.is
Leppa tvo af ljósum haddi
– Langt og silkibleikt var hár –
„Snúðu mér í streng á bogann!“
– Stóðu’ á honum eggjar blár. –
„Liggur þér á lokkum ærið?“
– Langt og silkibleikt var hár –
„Sjálft við því mitt lífið liggur.“
– Leiftruðu’ um hann eggjar blár. –
„Meðan unnt er boga’ að benda“
– Bleikt og silkimjúkt var hár –
„Fá mig aldrei fjendur unnið.“
– Feigan vildu’ ann eggjar blár. –
„Hvort skemur eða lengur lifir,“
– Langt og silkibleikt var hár –
„Liggur mér í léttu rúmi.“
– Leiftruðu’ um hann eggjar blár. –
„Kinnhestinn ég má þér muna“
–Mjúkt og silkibleikt var hár –
„Af mínu færðu’ eitt hár ei höfði.“
– Hjuggu nærri eggjar blár. –
„Lengi skal ei lítils biðja.“
– Langt og silkibleikt var hár –
Fyrir synjun fljóðs á haddi
Felldu kappann eggjar blár.
DISNEY LEITH
GRÍMUR THOMSEN ÞÝDDI
Þýðingin birtist í Kvennablaðinu, júlí 1896, en er hér fengin af margmiðlunardiskinum Vefi
Darraðar sem fylgir bókinni Höfundar Njálu. Þræðir úr vestrænni bókmenntasögu (Heims-
kringla. Háskólaforlag Máls og menningar, 2001).
HÁR
HALLGERÐAR