Frjáls þjóð - 01.12.1956, Page 3

s
LáugaraagWin i. öesembér 19'S'6
FRJÁJLS ÞJÓÐ
og saga
^eAtkma al %eíta- tfeJi
i bökkum Þverár í Staf- j við skulum ætla, að það hafi á dalnum. Og svo var sjálft
holtstungiim, skammt það- j legið dável á honum, þegar1 kryddið — hórdómssakirnar,
an sem hún fellur í Hvítá, • tíðin lék svo við hann. Vetur- j sem aldrei brugðust.
stendur bær, sem lieitir Neðra- j inn áður var líka snjóléttur. i Það hefur því verið nóg um
Nes. | Varla var föl á jörðu degi leng- I stórmæli, sem íólk gat rætt
Upp úr aldamótunum 1800
.gerðist þar bóndi maður sá, er
Guðmundur hét Guðmundsson,
aettaður af VestfjörðUm, þá
rösklega þrítugur að aldri.
Kona hans hét Margrét Jóns-
idóttir, sex árurri yngri en
ur frá nýári og langt fram á j sér til dægrastyttingar.
góu. Hver veit, nema hann hafi! ^
átt fyrningar auk sumarfengs- j
ins. Fiskafli haíði líka verið J~Jag einn laust fyrir miðjan
góður, og þó einkum undir
Jökli, svo að minna hefur verið
um beiningalýð, sem sótti
bóndinn og mun hafa þótt!a bjargálna bændur, heldur en
valkvendi. Segir svo í prests-
þjónustubók Stafholtspresta-
kalls, að merkiskonan Margrét
Jónsdóttir í Neðra-Nesi hafi
andazt úr brjóstveiki 15. ágúst
1812 39 ára gömul. Áttu Mar-
grét og Guðmundur ekkert
barn, að rriinnsta kosti ekki
svo, að neinum aldri næði.
Um Guðmund segir svo í
kirkjubókum, að hann hafi
stundum átti sér stað á þessum
hungurárum.
«
k þessum árum bar sitthvað
til tíðinda á íslandi. —
Sjöundármorðin voru nýlega
um garð gengin. Morðingjarnir
sátu í haldi í Reykjavík og biðu
hæstarétturdóms og aftöku.
Öll þau atvik hafa sjálfsagt Þessi náungi var enginn annar
septembermánuð árið 1804
bar gest að garði i Neðra-Nesi.
Það var maður á fimmtugs-
aldri, frekiega meðalmaður á
hæð, allþrekinn, en beinaber
stórskorinn í andliti, svipmikill,
en illa til reika, vanbúinn að
klæðum og bólginn um fætur.
Ekki fer sögum af því, hvort j
Guðmundur bóndi bar kennsl! \
á komumann, en hjá hinu >»■:,
ekki, að hann hafi kannazt vibjj
gestinn, er hann sagði til sín.
Safn kjarnyrða og snjallra setninga-úr ræðum og
ritum hinna vitrustu og málsnjöllustu manna, allt frá
tímum forngrískra spekinga og fram á vora daga.
Valið hefur séra Gunnar Ámason frá Skútustöðum.
verið fólki ærið umræðuefni.
verið einfaldur, en Margfét er Þórður Helgason, verzlunar-
kölluð skýr kona. j stjóri á Akureyri, hafði fals-
Segir nú ekki um sinn meira j a5 bókhald verzlunar sinnar og
af þéini Neðra-Neshjónum. j fiúiff undan armi réttvísinnar
• I um nótt og kömizt í skip. Grím-
j^eðra-Nes er engjajörð mikil. ur Ólafsson frá Kvíabekk var
Meðfram Þverá eru slétt-
ar fitjar, sem áin frjóvgar með
framburði sínum, er hún flæð-
ir yfir bakka sína í leysingum.
Þar er því grasgefið á greið-
færu landi.
Sumarið 1804 var spretta
góð á Suðurlandi og heyskap-
artíð sæmiieg. Guðmundur
bóndi í NeSra-Nesi hefúr því
sennilega verið orðinn allvel
hey.jaður, er kom fram í sept-
ember-mánuð þetta sumar, og
uppvís orðinn að margs konar
glæpum, gripdeildum, eitur-
byrlun, tilraunum til fóstur-
eyðingar og tilraunum til þess
að brenna tengdaforeldra sína
inni, og meðsekar honum
reyndust bæði kona og mág-
kona.
Þessu til viðbótar kvað svo
þessi ár eins og. önnur dálítið
að dulsmálum og útburði barna.
Gripdeildir og þjófnaður voru
daglegt brauð, þegar harðnaði
frá húsraædismálasfióm
Samkvæmt iogum um húsnæðismálastjöra o.
fl. er í ráði að koma á fót almennri leiðbeiningar-
starfsemi fyrir Kúsbyggjendur.
Húsnæðismálastjórn hefur með það fynr aug-
um haíizt handa um að safna upplýsingum um þær
byggmgarvörur, sem hér eru á boðstólum, og hefur
skrifað framleiðendum og innflytjendum þeirra í
þessu skyni.
En þar eð ætlá má að upplýsingar húsnæðis-
málastjórnar um þessa aðila hafi ekki verið tæm-
andi, eru þeir framleiðendur og innflytjendur bygg-
íngarefna, sem ekki hafa fengið bréf, beðnn- að
snúa sér til sknfstofu húsnæðismálastjórnar, Lauga-
veg 24, (sími 82807) og verða þeim þá sendar
frekan upplýsingar.
Sömuleiðis eru þeir, sem bafa fengið umrætt
bréf, en ekki hafa svarað því ennþá, beðnir að
senda svar sitt við fyrsta hentugleika.
en morðinginn Bjarni Bjarna-
son írá Sjöundá, er í heilt ár
hafði setið í fangahúsinu á
Arnarhóli í Reykjavík, dæmd-
ur til þess að klípast fimm
sinnum með glóandi töngurn,
flytjast úr fangelsi með bert
höfuð, snöru um háls og sam-
anbundnar hendur, handhöggv-
■ast lifandi og hálshöggvast
sið&n. Hér stóð hann, þessi
margumtalaði voðamaður,
strokinn undan handarjaðri
Waldboms fangavarðar; burt
frá sinni grönnu, ljóshærðu og
hárprúðu Steinunni Sveins-
dóttur.
Ekki er ólíklegt, að Guð-
muridi hafi orðið nokkuð felrnt
við, er hann þekkti komumann
og heyrði sögu hans. Hér var
þá kominn gamall kunningi
hans. Bjarni frá Sjöundá hafði
nefnilega kennt Guðmundi sjó
vestur á fjörðum, er þeir voru
þar samskipa.
Fœst hjá bóksölum
FÉLAGSMENN í BÓKAÚTGÁFU
-MENNINGARSJÓÐS OG ÞJÓÐVINA-.
FÉLAGSINS:
Minnizt þess, að þér fáið aukabækur útgáfunnar
með aíslætti. Eflið yðar eigið bókmenntaféiag
með því að kaupa Menningarsjóðsbækur til
jólagjafa. — Vitjið félagsbókanna að
Hverfisgötu 21.
BQKABÚÐ
MENNINGARSJOÐS OG WÓSViNAFÉLAGSINS
m
að biðja um fararskjóta, eins og
í pottínn var búið.
| i þessum bæ vissi Bjarni frá
i Sjöundá sér he'zt von fvrir-
[greiðslu í þessu ókunna htraði.
j Sennilega hefur hann sagt Guð-
j mundi af hörmungum sínum,
j hungurvistinni í fangahúsinu á
: Arnarhóli, útilegu sinni í heila
/^uðmundi bónda mun hafa
þótt sér mikill vandi að
höndum færður, er kunningi
hans, sem sekur var um hina
ofboðslegustu glæpi, krafði
hann fyrirgreiðslu á strokinu.
Er það ekki nema að líkindum,
þótt honum yrði hugsað til þess,
hvaða eftirköst það gæti haft
fyrir bónda, sem engan hafði
styrk valdamanna. Sú varð og
raunin, að hann varff lítt við
viku í Sogamýrinni við Reykja- j bon Bjarna, en sendi í þess stað
| vík, meðan bólgan var að renna j a næstu bæi að safna mönnum.
j af iótum hans, svo aff hann | Hinn laiigþreytti strokumaður
yrði gangfær að kalla, flóttan- j varg þess og skjótt var, hvers
um upp í Kjós og þvert um bann átti að vænta á þessum
BorgarfjartSarsýslu, þeim von- j stað Hann hafði sig því á brott
um sínum að komast í útlent j 0g j10jt vestur yfir Þverá, á-
i skip á Vestfjörðum, þar sem
: hann var öllu kunnugur, og
sleppa þannig undan þeirri
hræðilegu refsingu, sem hon-
um var búin.
Nú var sú bæn Bjarna, að
Guðmundur virti við sig gaml-
an vinskap og legði sér til
hest, því að hann treysti lítt
sjúkum fótum sínum til svo
langrar ferðar. Hefði þó sýnzt
sem syndabaggi Bjarná frá
Sjöundá hefði Jitið þyngzt, þótt
hann stæli sér hesti, svo mikið
sem hann var búinn að gera
fyrir sér. Einhvern veginn
finnst manni það íurðuleg sam-
vizkusemi og heiðarleiki af
honum að gera sér það ómak
fram í áttina vestur á fjörðu.
Hefur eftirleitin eitthvað taf-
izt, því að Bjaima bar nokkuð
undan. Á hálsinum fyrir iram-
styrkja hann ek’ki til undan-
komu, heldur fara að honum
með mannsafnað! Eru til gögn
um það úr héraðinu, þar sem
eru annálar Daniels Jónssonar
á Fróðástöðum, að fólk hafi
jafnvel talið, að’ bölbænir
Bjarna á Sjöundá ha.fi komið
fram á einkasyni Guðmundar.
Er þetta þó frekar gefið í slcyn
en það sé sagt berum orffum.
Segir svo, að Guðmundur hafi
búið góðu búi i Neðra-Nesi til
dauðadags. Kvæntist hann í
annað sinn að Margréti lá.tinni
og átti að seinni konu Hróð-
nýju Helgadóttur smiffs á
Steinum og með henni einn
son. er Helgi hét. Helgi þessi.
var hjáræna. Hann tók allan
arf eftir foreldra sína, en hélzt
ekki á fjármunum og flæktist
milli skyldmenna móður sinn-
ar. Urðu þau endalok hans, að
hann varð bráðlwaddur í ves-
öld, og, hafði þá „ekki alllítinn
tíma“ dregið fram! lífið á illa
an Stafholtsveggi lagðist hann , verkuSÍim háfi.
til hvíldar á þúfu. Þar fundu, Þannig hefur þá þjófftrúin
eftirleitarmenn hann og tóku j botnað þessa sögu.
höndum.
Þá segir sagan, að Bjarna frá I _----4--------
Sjöundá hrytu þung orð af.
munni og bæði hann Guðmundi
i Neðra-Nesi verstu bölbæna.
Atfmsgascimil
* j Skarphéðinn Magnússon ósk-
'vo mjög sem Bjarni á | ar þess getiö að faðir hans,
* Sjöundá hafði af sér brot- j „skáldið á Þröm“ hafi heitið
ið, hlaut Guðmundur í Neðra-
Nesi ámæli almennings í
Magnús Hjaltason, en Magnús
Hj. Magnússon hafi verið rit-
byggðarlagi sínu fyrir það að höfundarnafn hans.