Atuagagdliutit - 09.07.1986, Page 11

N^ 28 1986
ATUAGAGDLIUTIT/GRØNLANDSPOSTEN
II
Qqallinneq • Debat
Nakorsat
iluameemerusumik
sulisariaqarput
AH- Themothæus Petersen, Alluitsup-Paa
Qqallinneq
Oqaasersiat —
nutserisarnerlu
Taamatut qulequtserlugu allaaseri-
saqarninnut pissutaavoq ulloq
manna tikillugu nakorsiarfikka na-
aorsat sisamat tamarmik assigiin-
ngitsunik oqalummata.
1984-imi qatanngutinnut kuja-
taaniittumut tikeraarpunga. Okto-
bar'm' tikikkama januarimi aalisa-
qataasalerpunga akuttusuunillu
kommunemi sulisarlunga. Suli aali-
saqataasarlunga aprilimi nunami
arsarujuulerpungut inuusuttut a-
merlanata. Arsaq uannut tunniun-
neQarmat isummeriarpara — taa-
maaleriarninni niukkut saamerlik-
kut qasillaallattoqarpoq — sunaaf-
a ujalua kittorartoq.
Aallaqqaammut annernarpian-
ngikkaluarluni ajorsiartuinnaler-
mat nakorsiarpunga. Nakorsallu i-
matut oqarfigaanga:
. Aa, ujalua atunnginnermut
n>ut amiliartorpoq. Nukkassartas-
savat eqaarsaatillugulu — ullaak-
kut unnukkullu. Naalallugu taa-
maaliortalerpunga. Annernarta-
?aa_q. kisianni iluarsiartuleraluar-
jUnilu sulissutigisaleranni ajorsiar-
|°qqilermat nakorsiaqqippunga il-
uttut ajaappiarlunga. Nakorsaq o-
qarpoq niora tarrarsortikkiartor-
Ungu Qaqortumukassasunga.
Jeg har valgt denne overskrift, da
mine erfaringer er, at 4 forskellige
®ger kommer med hver sin forkla-
r,ng på min situation.
.J 1984 tog jeg sydpå fra Uperna-
^k for at besøge min søskende i
Alluitsup-Paa. Det var i oktober,
•mg blev og i januar måned begynd-
e Jeg at være med til at fiske — indi-
mellem tog jeg arbejde hos kommu-
nen- Henne i april måned skete der
uheld med mit ben under et fod-
boldspil. Det var så en muskel-
krængning.
I starten var smerterne ikke vold-
somme, men blev værre og værre.
Jeg opsøgte lægen, der sagde føl-
gende:
., ~~ Dit ben bliver tyndere af, at du
'kke bruger dine muskler. Begynd
at træne dine muskler i benet.
Jeg fulgte hans råd. I første om-
®an8 skete der forbedringer, men
?a jeg begyndte at arbejde igen,
lev det værre igen med benet. Jeg
opsøgte lægen på ny, der sagde, at
Jeg skal tage til Qaqortoq for at få
enet røntgentfotograferet. Jeg lå
sa på sygehuset næsten en hel må-
f!ed. Jeg fik da besked om, at der
'kke var noget i vejen med benet,
bortset fra vand i knæleddet, som
sa blev tømt. Jeg blev sendt tilbage
hl Alluitsup-Paa.
Da benet blev lidt bedre, begynd-
Junimi qaammatingajak nappar-
simavimmi uninngavunga. Taava
oqarfigineqarpunga niora ajoqute-
qanngitsoq taamaallaat seeqqora
immassimasoq imaajarneqarpoq
Alluitsup-Paa-nullu utertitaaqqip-
punga.
Iluarsiartorujulermat suli tusial-
lunga aalisartunut ilannguppunga.
Aalisaqqileriarama ajorsiartoqqi-
lerpoq unnuakkullu sininneq aju-
lissutigisalerpara. Iisartagartorta-
raluarpunga.
Nakorsamiit suleqqusaananga u-
ninngalerama Nanortallip kommu-
neanut qinnuteqarpunga sulisin-
naannginni sapaatip akunnikkaar-
tumik aningaasannguanik pisarta-
gaqalerumallunga, illumi aningaa-
sartuutaannginniassagama tike-
raarsimaffikka meeqqanik pilersu-
gaqarmata. Akissutisinissara sivi-
sunaalermat paasiniaatitsigama o-
qarfigineqarpunga qinnuteqaatigi-
galuara itigartinneqarsimasoq. Al-
latut ajornarmat Upernaviup kom-
muneanut saaffiginnippunga. Taa-
vanngaanit akineqarpunga Nanor-
tallip kommune-aniikkama ikior-
neqarsinnaanngitsunga.
Nakorsaq tikimmat nammineer-
lunga ornissinnaannginnakku ka-
lerritsillugu ornitsippunga. Alla-
te jeg at fiske igen. Jeg fik smerter,
så jeg ikke kunne sove om natten —
jeg fik ellers smertestillende piller.
Da jeg blev erklæret for arbejds-
udygtig fra lægen, sendte jeg en an-
søgning til Nanortalik Kommune
om at få socialhjælp. Jeg boede jo
hos nogen, der også forsørgede
børn. Svaret lod vente på sig, men
ansøgningen var afslået. Da der
ikke var andet at gøre, henvendte
jeg mig til Upernavik kommune,
men fik det svar, at man ikke kunne
hjælpe mig, da jeg var i Nanortalik
kommune. En anden læge lovede at
gøre noget ved mit ben. Jeg ventede
og da fik besked om at møde op den
17 juni i år. Det var en anden læge
igen, der gav den besked, at jeg skal
begynde at træne musklerne i benet
igen — det var ikke andet at gøre.
Jeg tog hjem igen selvfølgelig noget
nedtrykt over min situation.
Efter min mening bør jeg få er-
statning. Hvis lægen ikke havde ta-
get fejl i første omgang, har jeg jo
ikke behøvet at nå så langt.
Nu sidder jeg tilbage uden at kun-
ne arbejde og uden at man kan gøre
noget ved mit ben. Derfor vil jeg
bede myndighederne om at gøre
sundhedsvæsenet opmærksom på
min situation — hvis man ikke gør
det, bliver lægernes arbejde aldrig
effektiv nok.
gartat misissoreerlugit oqarfigaa-
nga ujallukka kittorarsimammata
nukkassartarnikkuilu inuutilersi-
mallutik suliarineqarsinnaanngit-
soq. Neriorsorpaanga kikiassallu-
gu, sulissutigissallugulu.
Nalunaarfigineqarnissannut u-
taqqereerlunga nakorsamit qaaq-
quneqarpunga. Junillu 17-iani or-
nikkakku oqarfigineqarpunga nio-
ra eqaarsaartittassagiga nukkassar-
tarlugulu — tassagooq allatut sulia-
rineqarsinnaanngimmat. Sooruna-
mi pakatsisimaqalunga angerlar-
punga.
Uanga nammineq eqqarsartaase-
ra malillugu isumaqarpunga taarsi-
iffigineqartariaqarlunga, nakorsap
kukkulluni nukkassaatitsineratigut
niora kikiattariaqalersimammat,
taamatullu sivisutigisumik unin-
ngassanngikkaluarama suliarine-
qajaarsimasuuppat.
Massakkut uninngavunga suli-
sinnaananga suliariumaneqarna-
ngalu. Taamaattumik pisortat qin-
nuigaakka nakorsaqarfiup tungaa-
nut qanoq iliuuseqaqqullugit —
aatsaat taamaaliortoqarpat ilua-
meersumik sulisinnaalissammata.
Qangali tusartarpara ilaasut nassa-
taminnik qerititanik tammaasar-
tut. Tamakku kamanaatsuliat ter-
linganik eqqartorusaaginnarnagit
uanga pineqarnera eqqartulaar-
niarpara.
Ilulissanit ikivunga Sisimiunut
erngutarput qeqarniartoq ilagiar-
torlugu. Panivut marluk Sisimiu-
niikkamik noqqaaffigeriarmatigut
mattannguamik pisissuteqqullutik
500 kruuninut pisivugut, immikkut
Nuummiittumut nassarluta atsior-
lugit immikkut poorlugit aammalu
Ilulissani saarullinnguit panertut
pisiakka taakku tamaasa plastikki-
mik puumut ikillugit ilaasut qeritit-
sivii marluk umiarsuup qaavani il-
lugiillutik inississimapput.
Ilulissanit Qasigiannguit aqqu-
saarlugit Aasiannut ingerlaqqilluta
unnukkut Aasiannut tikeriaratta
poortugaatikka tigoqinammatigik
allagartaqaraluartut illua’tungaa-
nut nuuppakka. Taava unnuakkut
takusarpakka aalariarneqanngit-
sut. Ajornaqaaq qujagama.
Ullaakkut tallimanut qiteqqut-
All. Bent Petersen, Ilulissat
Otto Steenholdt-ip Nordisk Råd-ip
kultureqarnikkut udvalgiani tul-
linngortup AG-iminr. 13,25 marts-
imi saqqummertumi allangarisima-
saa taperserluinnarpara.
Siullermik oqaatigerusuppara u-
kiarmi decembarimi 1985 Nordisk
Råd-imiik allangaqarsimanera pil-
lugu Sverigemi angalatitaasima-
ngama Kalaallit-Nunaaniit mar-
luulluta.
Inuusuttorpassuit nunanit avan-
narlerneersut tamarmik aallartita-
qarput marlunnik. Tassalu nunanit
ukuusunit: KalaallitNunaat, Is-
Jens Piitaq, Aasiaat
Isornartorsiorusuppakka oqaatsit
kalaallisuumiit qallunaatuumut
nutserneqartarneri. Tassani
ordbog-ip imarisai oqaasertaalu i-
lanngullugit isorerusuppakka. Ka-
laaliugutta oqaatsivut piginiartigit.
Assersuutigalugu ordbog-imi
qupperaariaraanni quppernermut
siullerpaamut tassani atuagassar-
put siullerpaaq tassaavoq angisuu-
nik allanneqarsimalluni »ORD-
BOG1«, aamma »aaqqissuisimasut
— redaktion« immaqa kalaallisut
allaannaraanni imatut: »Atua-
gaaqqiortut«.
Naluneqanngilaq taanna atua-
gaq kikkunnilluunniit — meeqqa-
nit minnerniit allannialerlaajusunit
qummut ukioqqortunerusunut a-
torneqartartoq.
Siunnersorumavassi aallaqqaa-
toq Jaakulu qerititsivik takusarpar-
put uninngatitavullu kingorarlugit.
Umiarsuaq pigaartoqarmat nalin-
nginnarlu ikisoqarnavianngimmat
paasivara umiarsuup inuisa taman-
na piliarigaat.
Taava politeeqarfimmukarpu-
nga ikiortissarsiorniarlunga kama-
qigamami matoqqammalli ullaaga-
luaqisoq politeeq nalunngisara or-
nippara, taassumalu oqarfigaanga
Sisimiuni politik saaffigeqqullugit.
Sisimiuni Højskolimi ilinniartiti-
soq oqalutilisaatigalugu umiarsuup
naalagaa ornippara oqaluttuullu-
gulu qanoq pisoqarsimaneranik a-
peraaralu sooq umiarsuup qeritit-
sivii parnaarneqarneq ajortut. Tas-
salu paasivara umiarsuup nalagaa
tamakkuninnga tusarlerneqarneq
ajorsimasoq. Umiarsuup naalagaa
oqaluutereerlugu initsinnut isersi-
malersunga arnartaasa ilaat iser-
poq tammartut taakku eqqullugit,
kisianni taakku Nuummut nassa-
tannguagut ilaanngillat saarulliillu.
Sisimiunut nassatakka aamma ilaa-
natik.
land, Savalimmiut, Qallunaat-Nu-
naat, Norge, Sverige, Åland, Fin-
land aammalu Samet nunaanneer-
soq ataaseq.
Inuusuttorpassuit avannaamio-
qatigiit naapisimaarlugit oqaloqa-
tigalugillu nuannerluinnarpoq, al-
laat ima nuannertigaluni taaman-
nak nunani avannarlerni inuusutto-
qatikka angalaqatigalugit oqaloqa-
tigisarlugillu pissarsiaqarfigerujus-
simallugit. Nassuerutigisinnaava-
ralu inuutillunga Nordisk Råd-imi
angalasimanera puigunngisaannas-
sagakku. »Nordisk Råd qujarnar-
taanit oqaatsip ataatsip isumaa ta-
maat allattortarlusigit, tullianullu
ingerlasarlusi kiisalu oqaasersi-
aanngitsunik allattarlusi.
Oqaatsivut oqaasersianik akoor-
pallaarlugit oqaluleraangatta oqaa-
tiginiagarput isumaaruttarpoq.
Uanga qallunaatut paasinnittaralu-
arpunga, kisianni nammineq qallu-
naatut oqarnissara nuannarineq a-
jorpara, pissutigalugu uanga nam-
mineq pisussaagama akisussaassu-
seqarlungalu kalaallisut oqaatsikka
iluamik atussallugit.
Maannangaaq isummasi isertua-
rasi kalaaleqatissinnut anninniarsi-
gik. Misigisarpunga matoqqaner-
mut iluamik qanoq iliuuseqarsin-
naananga, pissutigalugu kalaaleqa-
tima isumaannik tusagaqarneq a-
jungajakkøma.
Aasiammioq oqaluttuarpoq sior-
nagooq ilaalluni qerititaatini pinia-
lersimavai peqanngitsut. Pasitsal-
luni ujarlugit siumulersimavai umi-
arsuarmi sulisut tigullugit nererut-
tuleraat. Arsaarsimavai. Ilaasoq
alla oqaluttuarpoq Sisimunut i-
ngerlatilluni qerititaassuani tam-
martut, mattaat allarpassuillu. Alla
aamma oqaluttuarpoq aningaasivi-
ni 1500 kruuninik imalik tammaa-
gini.
Tamakku pissutsit ajortut aaq-
qittariaqarput. Qerititsiviit eqqar-
tukkakka umiarsuarmi ilaasut kisi-
mik atorparpaat, taakkulo par-
naartartunikatortoqartariaqarput.
Neriuppunga tapersersorneqaru-
maarlunga, allagarami sallunngim-
mat, takusakka tusakkakkalu na-
joqqutarigakkit.
Qutsavigaakkalu Jakob Mikkel-
sen Ilulissani kommunip allaffiani
sulisoq aamma Adam Nielsen Høj-
skolimi ilinniartitsisoq Sisimuni
najugalik. Tatig^qalugit eqqaavak-
ka taakku ilisimannilluartut.
Emil Geisler, Qeqertarsuaq.
suaq«.
Nunani avannarlerni Danmark,
Sverige Finlandimilu inuusuttunut
26-inik ukioqalereersimanngitsu-
nut angalaniarneq ima ajornan-
ngitsingaaq allaat 800 kr-imut
qaammassuaq ataaseq qimutsuittu-
nut ilaalluni angalasinnaalluni,
Danmarkip, Sverigep Finlandillu a-
kornanni. tassa Norgemi najuga-
qarsimangaanni, imaluunniit paar-
lattuanik Danmarkimi najugaqar-
simangaanni.
Kalaallit-Nunaannili ima akisuti-
gaaq allaat Danmarkimukarniarut-
ta 8000 kr-inik akiliisariaqarluta,
uffali København-iinnarmiit Mal-
momut flybåd-imik 125 kr-iinnar-
mik akeqartoq.
Aamma inuusuttut akornanni
kalaallini ima iliortoqartarput.
Danmarkimut angalasinnaanngin-
nami takorusullugulu taava ilinni-
arnissaminut tunngatillugu Dan-
markimut qinnuteqarput, taamaat-
tunik inunnik nalunngilanga. Qa-
nortormi KalaallitNunatsinniit i-
nuusuttunut angalaneq akikilliliivi-
gisiuk ilissi naalakkersuisut.
Lægernes arbejdsgang
bør effektiviseres
Themothæus Petersen, Alluitsup-Paa
M/S Kunuunnguamut ilaaneq
Aap! Inuusuttortavut
avammut ammaan-
neqartariaqarput