Atuagagdliutit - 22.06.1988, Side 10

10
ATUAGAGDLI UTIT/GRØNLANDSPOSTEN
NR. 54 1988

•V-VAW-V-V

Karsi amitsukujooq
Edgar Allen Poe-mit
Uulikullannartuliaq
nangeqattaartoq
AG-p ullumimiit aasallu
ingerlanerani oqaluttuaaqqiat
uulikullannartut arlallit
ilannguttalermarpai. Danskip
atuakkiortup
uulikullannartunillu
paasisimasaqarluartup Dan
Turellip AG tamakkuninnga
ujarliussimavaa. Siulliupparput
Edgar Allan Poe-p - nunarsuarmi
uulikullannartuliortartut
tusaamasaanerit ilaata -
oqaluttuaaraliaa.
Oqaluttuaaraliaq AG-p normuani
tullermi nangissaaq.
Ukiualuit maanna qaangi-
upput Syd Carolinami Char-
lestonimiit New Yorkiliara-
ma umiarsuaq pajuttaat »IJ-
afhængigheden« ilaaffigalu-
gu kaptajn Hardy naalagaa-
soq. Sila ajussanngippat ju-
nip 15-i aallartussaagatta
14-i umiarsuarmi inissara
takusarpara.
Ilaasussat sunaafTa arla-
lissuussalluta, qaqutigoor-
tumillu amartaqangaatsiar-
tussaalluta. Ilaasussat allat-
torsimaifiat misissorakku
paasivara ilisamartoqartoq,
nuannaajallanneruvungalu
ikinngutivissuara eqqumiit-
suliortoq Cornelius Wyatt
aamma ilaaqatigisussaagak-
ku. C-universitetimi ilinni-
artooqatigiissimavugut
akuttunngitsumillu naapit-
tarluta. Wyatt silassorissus-
silluni ilaatigut eqqumiiku-
juttumik pissusilersortar-
tuuvoq isumaalu eqqorumi-
naassinnaasarluni: - inoqa-
tini nakkorinngerujussuar-
sinnaasarpai kinguninngua-
li nalligilersinnaasarlugit,
ilami allaat malitsiinnarlu-
gu nersualaagassarpassua-
qalersarpoq. Qamuunali
inutsialassuuvoq, qaqutigo-
ortumik ajunngisaallaqqil-
luinnartut ilaat.
Maluginiarpara init aki-
sunerit pingasut matuini
aqqa nivinngameqarsima-
soq. Ilaasussallu allassimaf-
fii misissoriarakkit paasiva-
ra nulii qatanngutinilu ar-
nat marluk ingerlaqatigi-
sussaasimagai. Akisuner-
miittut init initungaatsiar-
tuupput tamarmik quleriin-
nik siniffeqarlutik. SinifTiili
aminnermik kisimiikkalu-
arluniluunniit ninniginaru-
narput - arlaliu fiigis sagaan -
nilu tattorliuunnartorujus-
suussallutik. Taamaakkalu-
artoq paasisinnaanngilara
suna pillugu inuit sisamaan-
naat inini pingasuni ineqas-
sanersut. Nangarsimanerlu
ajornartumik alapernaa-
jummerpunga, soorlu ar-
laannik pasitsapajullunga.
Nassuiinnartariaqarpunga-
li inissanik amerlanaarisi-
maneq perorsarsimanngip-
paluppalaartumik alaper-
naasersimagiga. Aammami
sussagakkik - tamanna na-
lunngeriivikkaluarlugu ala-
pernaannera nangarsima-
neq ajuliinnaqaara. Kingor-
nali paasilersoraara alaper-
naasertariaqanngilluinna-
raluartoq: Ininuna ilaat ar-
nartassaata inissaa isuma-
liorpunga. . »Uangapalaar-
suaq, asulersuaraasiit pasil-
lileraluars imaqaanga!«.
Ilaasulli allassimaffiat mis-
issoqqeriarakku arnarta-
qameranik takusassaqan-
ngilanga Kisianni tassa al-
lamik ilaqamiarsimagamik
inissaanik inniminneereer-
simassapput. Takussavam-
mi: »amartaq« allassigalu-
arpoq titameqarsimallunili.
Aarit! isumaliulerpunga:
Ikinngutiga arlaannik nas-
satassaqarsimassaaq lasti-
miitissallugu nuannarinngi-
saminik. Alaatsinaattuagas-
saminik-! Tassa! Kiisami
paasilerpara: Immaqa qali-
pagaq allaluunniit taamatut
nalitutigisoq. Allaasin-
naanngUaq italiamiu qali-
paasoq juuteq Nicolino. Al-
laasinnaanngim mat alaper-
naanniarunnaarpunga. -
Wyattip qatanngutai ar-
nat ilisarisimalluartuuakka,
inequnaannaratik silassoril-
luinnartut. Qanittukkulli
aatsaat nuliarsim ammat
nuliartaava suli takusi-
manngilara, naak nersua-
laavillugu perruumataaru-
tigalugulu eqqartortaralua-
raa. Unnia inequnartoq,
pikkorissoq sorpassuarnillu
sapigaatsoq. Taamaammat
qilanaareqaara taannattaaq
ilisarisimalerumallugu.
Ulloq taanna umiarsuar-
mut takusaagama naalagaa-
ta oqarfigaanga Wyatt anga-
laqatissanilu ulloq taannat-
taaq takusaaniartunngooq,
unittaginnarpungalumi
Wyattip nuliartaavata taku-
nissaa piinnavinnerullugu.
Utaqqilussinnarpungali na-
lunaarmata aggersinnaana-
tik Wyattinngooq nulia peq-
qippianngimmat, aatsaallu-
gooq aqagu allariartuutiga-
lutik ikiartorumaarput.
Aqagu ani ullaakkut hotel-
imiit umiarsuarmut ikiar-
torpunga. Umiarsuulli naa-
lagaata Hardyp (oqassaller-
simarpaloqaluni) illsimatip-
paanga peqquteqavillutik
uninngaanar allas sallutik
immaqalugooq aatsaat aqa-
gu aqaguaguluunniit aallar-
sinnaassaagut, piareeriaru-
nilli ilisimatikkumallunga
neriorsorpaanga. Aallan-
ngitsoornissarput assorsu-
aq tupigutsaappara kigann-
gamik anorsaarluni tissia-
taarfissaqqikkaluaqimmat.
»Peqquteqavinnermut« su-
na pissutaasimanersoq umi-
arsuup naalagaanut paasi-
niamisaaraluarakku
soqutigerpasinngippallaa-
qimmanga niuinnarpunga
angerlarlungalu.
Sapaatip akunnera utaq-
qereersunga kiisami umiar-
suup naalagaata kalerritim-
manga ikiartupallappunga
Ilaasussarpassuit issora-
reersimapput, umiarsuullu
qaaneerrammata aammalu
tingerlaasersortut ulappu-
seruttorsimammata umiar-
suup qaava periarflssake-
qaaq. Wyatt ilassaalu uan-
niit minutsinik qulinik ki-
ngulliullutik ikipput. Aa-
rimmi nukariit, nuliaq
inuusuttoq qalipaasorlu
soqqusaakkunavissumik
isikkulik. Wyattilli kinaa-
nersunga nuliaminulluun-
niit ilisaritinngilaanga, tak-
ummaasutuaavorlu najaa
Marian, niviarsiannguaq
inequnavissoq silassoril-
luinnartorlu, nukingerner-
milli kikkuunertik taagu-
pallaannarlugu.
Wyattip nuliata niaqquni
kiinnanilu assersimagaluar-
lugit ilassiganni assaqunni
qullarmagu assortornan-
ngitsumik takusaqarpunga:
Ikinngutiga eqqumiitsulior-
tuugamimi arnamingaasiit
ujarlerluarsimavoq, soorlu-
mi assiliaannaq. Imaam-
mallumiaasiit ajortaassuti-
gisarpaa.
nr-mi tull. nangissaaq.
Uinnaq
Oqaluttualiaq kalaallisooq
Allattoq Hans Lynge
Ukiorpassuit siomatigut
pisimasut takorluulerlu-
git soorluluunniit seqi-
neq qaamaqqalaartoq
qilallu taamanna qutsit-
siginani. Inuillu kiinaa-
sa perusersuutaat ilisar-
narsiainneq ajornanga-
japput, nipaasalu akisu-
anerat imanngasilluni.
Oqaaserisimasaasa ila-
mininngui kisimik tu-
saqqoornarput, unnit
immaqa kukkusumik,
taamaappullu puiguutip
iseriattutut ilersimma-
git.
Inuilli ilaat takorloor-
nikkut takusaqartitaa-
8 arput eqqummarmik
sinnattukkulluunniit.
Aatsaallu taamaalinik-
kut pisimasut qaangiut-
tut uippallernaannan-
ngorlutik pivittut taku-
neqarsinnaalersarput.
Usomaqaallu inuit
saqqummersitsivigine-
qarlutik takusaminnik
aalqjangiussisinnaasut.
Aninngivaq, angakkoq.
Utoqqaat oqaluttuartut
tusarnaaleraangakkit nuan-
naringaaraangakkit mee-
raallunga isumaliortarpu-
nga inuuninni pisut sissuer-
niarumaUugit utoqqanngo-
ruma oqaluttuassaqarnia-
rumaarama. Taamanik-
kummi nalulluinnarpara
utoqqalilluni qanoq puigut-
tornartigisoq. Inuunerullu
pissutsillu allanngoriartor-
sinnaanerat meeraallunga
eqqaaneq ajuvippara. Mas-
sakkulli oqaluttuamialissal-
lungalu oqaluttuaSsakka al-
laanerungaarmata upperi-
neq ajornarsinnaasut.
Ataatsimik ukioqalersu-
nga ataataga qaannakkut ti-
kinngitsoormat Uuamil-
luunniit paasinngilara, ki-
ngornalu takuj uartarpara a-
naanaga qiasoq, angisuun-
ngoramalu paasivara qianis-
samut pissutissaqarsima-
soq.
Meeraasimavunga uteriit-
soq inerterlugulu inertema-
gulu assigiissoq. Aqqutigiu-
manerusakka tassa innaar-
suit masattullu nakkutigi-
neqanngituaraangamalu
ilakka qimallugit aallartar-
punga. Suaartartumillu a-
ngerlaqqusisussamik naa-
lakkaluarlunga paasigaan-
gakku sianigineqamanga
ungas ili ar niartarpunga.
Ungasissoq, imaappoq killi-
geqqusap ungataa kajunge-
riuarpara, ilaannilumi pi-
sassaara pisarpara, soorlu
ulloq taanna.
Aarimmi aqqutigerusuta-
ra atuarlugu ingerlaniar-
lunga taamak imarsunnial-
laannaavoq quaallunga im-
mamut n akkar ama Asulu
aamma kussanngarma tus-
simagama taanna uippallis-
sutigaara, paatsiveerunnin-
nilu imingaatsiars imaqaa-
nga Tamannguat pikillun-
ga ilimaginagu taavaana nil-
likartunga.
Isumaqarama ikkattun-
nguusoq massillunga naqqa
tummaiWaluarpara nate-
qanngitsoorluguli. Aasiilli
kivilertorpunga. Soorlu uja-
rak.
Pilerpara naqqa ersin-
ngitsumut nakkarsimallun-
ga inigalu nigungaatsiareer-
lugu, sarfap ingerlattorujus-
suummanga.
Eqqaralu qineraluarlugu
inussinngeriarama tatamil-
lunga nillialersimavunga,
nillerujussuarnikkalu ta-
maasa morsuttarpunga si-
laannaq puanniittoq tamaat
anittarakku.
Silattuaqilerama eqqar-
sarsinnaalerlungalu eqqaa-
vara nunaqarfitsinnut u-
ngasissumiillunga, akkaa
qamalluni aallarsimammat
qanittumilu inoqarnani su-
aartamera tusaaneqarsi-
manngilaq. Taamaakkalu-
artoq suaartarunnaanngi-
langa isumaliorama suul-
luunniit inuunngikkaluup
tusaruninga naakkigisin-
naagaanga annaakkiartor-
sinnaallungalu. Taama isu-
malio rsinnaagama nalu-
nanngilaq eqqarsaatikka
paatsiveerutilereersimasut,
tassami nalulluinnarakku
kina taamaaliorsinnaassa-
soq.
Suli nukeqalaartillunga
eertartuarpunga, kisianni
nukillalertoqaanga, sivit-
sunngitsorlu taama sianiga-
luanngilanga.
Sunaaffa toqu ersigisaria-
qanngilaq, allamummi asse-
qartinngilara soorlu uerna-
rululluni illermut nallarluni
qiviulisanik qipittorluni si-
nileriartorneq.
Massaa inuit ilaasa taama
isumaliorama sianilluan-
ngitsuutikkaluaraannga
takorloorsinnaavara taa-
maalisungalu kiannguuner-
sup pakku tar ileraanga nu-
namullu qaqillunga ta-
maanga nunaannarmut qa-
jassuarluni pallorlunga
innartillunga. Kinannguu-
nerujoq-una ajunngissuar-
mik ulikkaarlunilu inunnit
sapiuinnerusoq. Tassmi
ukorsii-aa, misigilerpunga
nunap qaani pallungallun-
ga, aali nalunagu immami
toqullunga.
Eqqaalerakku qeqertap
nunagisatta kangiatungaa
nakkarfiga qutaarluinnar-
susoq tulariarfeqarnani, so-
omgunalumi meeqqani qa-
qiffigineqarsinnaanani, paa-
sivara annaanneqamera ta-
manna imaannaanngitsoru-
jussuusoq, puigoraluarpara
oqaatigissaUugu nukappia-
raallunga arfmeq pingasu-
nikukiulik.
Aatsaat taama tupinnar-
tigisumik!
Inuullunga paasilerama
eyunngilluinnartumik nale-
ritsappunga. Qulinni qilas-
suaq tungutsorik, kisianni
qaamanennik inngianarlu-
ni. Avammullu qiviarama
alla takunngilara imarsuaq
tungujualaahnnguarluni.
Upperiumanngikkaluarus-
singaluunniit taamani isik-
kama toqusunga - tassami
eqqaariataarpara tatamil-
lunga nillianerujussuara -
sissuersinnaavassinnga
namminerlu takusinnaallu-
gu siornagornit allanngor-
luinnarsimasunga, taamaa-
lininnullu siullermik nalu-
naaqutaatippara qilak nu-
nalu imarlu takuj uakkakka
takullugit nuannaameru-
jussuara
Ueqqaarama imunga su-
miinnera paasinngilertorpa-
ra. Eqqarali misissorakku
qilallu isigilerlugu silaan-
narmiittunga paasillugu
ajallu gu mas6itserama - so-
orlu inuit silami sinilersoor-
simallutik iteraangamik pi-
sartut - avammut qiviarlu-
nga misigisara qiimmattar-
nerujussuaq inuutillunga
puigornavianngilara. Nikut-
serama taamaallaat paama-
qutit saggarakkit, tassalu
paasillugu tamaqarnanga.
Tamanna eqqara ujaasif-
figigaluarpara ikiortinnut
atisakka ittujaarlugit eq-
qannut ilisimasoralugit, ki-
sianni naamik takussaaso-
qanngilaq. Eqqanni nuna
mallorsimavoq paamaquti-
nik nutsuttoqarsimalluni,
taakkuninngalu qipittoqqis-
saarsimavaayiga tamaanga
salliartannguamut issuatsi-
aarissumut pallorteriarlu-
nga saqqami seqinermit kis-
salaartumi.
+ + +
Nunaqarfipput qeqertar-
suaq nalornisiginnguan-
nginnakku, ikallutami ma-
lersuullutalu tamanna kan-
giata innarissortaa inortu-
ameq ajoratsigu, suna qaqi-
sassaajunnartunnguaq aq-
qarfissaajunnartunnguaq
tamaasa ilikkarsimallugit
itivillunga angerlariartor-
lunga aallarpunga.
+ + +
Inuit qanoq pisimanera
tusaramikku soomgunami
salluioraluaqilinnga Ak-
kaakkut angajulu qaanna-
mik tam aam kangitsinni
sissap eqqaani ujaasigaluar-
put atisama ilaanik nassaa-
rumaarsoralu tik, malun-
nartorsinatilli.
Aatsat sivitsullartoq a-
naanap ariinnarsimallunga
allanngorsimaninnik ma-
lukkoomiarfigilermanga aa-
naa oqartoq tusaavara aam-
ma atisama ilaat arlaatakka
imaanut igeqqullugit, mas-
sakkunngooq inuttut alla-
tut inuulissagama, taama-
gooq annaassisima kinaa-
nersup peqqummanga. Taa-
va anaanakkut aanaallu ati-
sassannik tamaginnik mer-
suuppaannga ilissemeri al-
lalersomerilu allaasunik.
+ + +
(Tulliani pingasunngorpat
nangissaaq)