Mánudagsblaðið - 13.12.1948, Síða 4

T4
MÁBfUBM35BL3æi£B-
' : 'fcfc-rTHntjg'ii i'i Afe: ftoárwnÍMÉy-
rrz—
Prófessor Guðforumámr Sémssomz.
ARGURER SÁ, S
EKKIVERST
Erindi flutt á fullveldissamkomu Stúdentafélags Akr&ness 30*név. Í94S
Eg sá og, að ef slíkur und-
irbúuingur hefði verið hafð-
ur í tæka tíð af hálfu okkar,
þá mundi landgangan með
þessu liði ekki hafa tekizt;
við hefðum haft í fullu tré
vlð það, og innrás hér að
minnsta kosti frestast. Bret-
ar báru það fyrir sig til rétt-
lætingar innrásinni, að þeir
væru að bjarga okkur undan
þýzkri innrás. Frá íslenzk-
um 'bæjardyrum séð var
,þetta auðvirðilegur yfir-
drepsskapur, en yfirdreps-
skapur er talinn þjóðar ein-
kenni Englendinga, og hefur
hann sjaldan tekið á sig eins
auðvirðilega mynd, eins og
þegar þeir hröktu Járvarð
konung áttunda frá völdum.
Innrás í land vort og brot á
hlutieysi þess hlaut að véra
sama óhæfuvérkið, hver sem
'framdi, og hlaut því1 einnig
.að standa á sama :, hvor-t það
framdi þessi eða hinn, :en1 ef
vfð hefðum haft uppi skyn
samlegar varnir, hefðu Eng
lendingar orðið áð vera sér
úti um annað ýfirskyn í það
Hitt er jafnvíst, að Þjóð-
verjar gátu ekki í alvöru ætl-
að sér að ráðast inn í land
vort, ekki fyrst og fremst- af
því, að þeir hefðu ekki hug
á því, heldur af hinu, að þeir
gátu ekki framkvæmt það,
svo að til frambúðar væri og
tjónlaust fyrir þá sjálfa. Eg
efast ekki um að það sé rétt,
að til kunni að hafa verið á-
ætiun í fórum hermálaráðu-
neytisins þýzka um slíka inn-
rás, því að í hermálaráðu-
neytum allra stórveldanna
rnunu vera til áætlanir um þá
ótrúlegustu og jafnvel ó-
mögulegustu hluti, enda er
það beiniínis skilyrðið fyrir
því, að gengið verði úr
skugga um, hvort þessi eða
■hin hernaðaraðgerðin sé nyt-
samleg og framkvæmanleg
eða ekki, að slíkar áætlanir
séu gerðar af kunnáttumönn
urn.
Ástæðurnar fyrir þvi, að
Þjóðverjar gátu ekki gert inn-
æás hér eru auðsæar. Hvað sem
hernaðarstyrk Þjóðverja á
tandi leið, var það augljóst, að
þeir höfðu engan veginn þann
ílotastyrk, að þeir gætu sæmi-
lega tryggt sér umfcrð um höf-
in, n það gátu Bretar með hin-
um mikla flota sínum ótvírætt.
Þýzk innrás hér var því aðeins
möguieg úr lofti, og því mjög
takroarkað hvað mikíu lioi ýröi
-hingað komið um syo langa
-leið. Skotfæri og vigvciar hefði
oroið að flytja eftir sömu Jeið-
*im, og er því hætt við, að Jiðið
Yiyndi hafa oróið haria ilia bú-
ið, því margt hefði farið í súg-
inn. Ólíklegt er að h'ægt hefði
verið að koma hingað meiru
en lítilli herdeild (1500
manns) og líklega varla það.
Matvælaflutningar hefðu orðið
að sitja á hakanum fyrir öðr-
um flutningi, og hefði þetta
herlið því orðið að setjast að
bústofni landsmanna og éta
hann upp. Ef okkur hefði um
leið verið miðlað af okkar eigin
borðum, mundi bústofn okkar
ekki hafa enzt innrásarliðinu
og okkur mikið lengur en 6
mánuði, og þá hefði tekið við
sulutur fyrir öllum, er æfin-
týrið hafði verið á enda, þvi
Þjóðverjar hér hefðu orðið að
gefast upp. Það kynni einhver
að segja, að við hefðum getað
veitt í soðið handa þeim og
.okkur,:én' þáð er misskilningur,
því okkur hefði á svipstundu
skort koi í togarana og ölíu.í
vélbátana, en lítið mundi hafa
tekizt að fiska undir seglum.
Allt þetta hljóta Þjóðverjar
auðVithð að hafa séð, og því er
óhugsandi. að þeir hafi í' alvöru
liaft neina innrás í ísland í
huga. Hitt er jafnvíst, að með
sæmilega forsjálum undir-
búningi hefðum við getao varn-
að Þióðverjum að ráðast inn i
land vort úr lofti. Það ber því
að sama brunni, að okkur Ji:fði
verið fyrir beztu að hafa við-
búnað fyrir ófriðinn við siíku,
ef við vildum lialda sjálfstæði.
Enn er agasamt í heiminum.
Hinum svo nefnda frioi hefur
verið tyllt upp á það lausan
snaga, að fyrirsjáanlegt er að
hann hlýtur að bila, og það
jafnvel þá og þegar.
Við höfum nú næga reynslu
og auk þess orð margra cr-
lendra valdamanna fyrir því,
að ísland hljóti að liggja ná-
iér aumt líf að' hjara á hlífð kjörum. setn nú er allt komið
annarra einhi- og efeki nema að
nafninu ijil, en mega, hvað
vel sem tekst, alltaf eiga von
á því að verða að njóta ,,vernd
ar“ einhvers stórhákarlsins.
Að búa við slíkt sjálfstæði er
að vera tóm flaska.
Nú er spurningin: Getum við
haldið hervörnum uppi hér?
Víst getum við það! Við höfum
fordæmið Ijóst fyrir augunum,
þar sem er konungsríkið Monte-
negro, sem leið undir lok 1918.
Þar var hver vopnfær maður
án tillits til aldurs skyldur til
herþjónustu. íbúar landsins
undir har.dfiýe-i annarra, og
jafnvel áskilið okkur yfirstjcrn
þese herafia, er færi með hina
endanlegu vörn landslns. Er
slíkt ekki lítils virði. Hitt væri
vitaskuld útilokað, að nota
þennan lier til anrars en
varna, það útilokar lega Janas
ins sem betur fer, enda er hún
í bcild sinni sterkur liður í
vörn þess.
Einhver kyani að segja, að
kjarnorkusprengjan garði
þetta allt ómöguiegt. Þar er
því til að svara, að kjarnorku-
rprengja gætír gsrt hér tnikinn.

Síðari hkiti
lUiittHUHmimmiimitmiimiiiiiiiiiiiimiuiiainimiiiiiammutimmuitttit
voru’ röskar 200.000 og hérstyrk
urinn var' frá 36.000 -— 50.000
manns. Méð þéss'uní hérstyrk
fóru Montenegrobúar hváð eft
ir annað í ófrið á öldinni sem
leið og fyrri hluta þesSarar
aldar, meira að. segja í árás-
arstríð við sér miklu sterkari
ríki, og báru sigur úr býtum,
unz ríkið l?nti í.liringiðu næst
síðasca heimsófriCar, yé.ðjaði
þar á ranga aðilann og leið urid-
ir lok.
Ef við hervæddumst með
sama hætti, ættum við að geta
haft uppi 24.000 til 33.000
rnanna her, eóa sem s^.'arar
tveim herfylkjiim vopnfærra
manna, en önnur störf hernum
samfara svo sem birgðastörf,
hjúkrunar- og spítaiastörf,
skrifstofustörf og annað slíkt
gætu óvopnfærir menn og kon
ur unnið. Þessi her mimdi eins
og ég sagði nema um tvcim
usla, en að drréifbýli landsins
og væntanleg dreifing hers okk
ar myndi hindta’ það', að allt
yrði gert að engu í einu höggi.
En það má télja öruggt, að
kjarnorkuspreng: u rnun aldrei
verca varpáð á ístand, méðan
mögulegir hernaðaraoilar erii
að r:ýna áð ná undir sig land-
inu, því meo Jrenni mimdu þeir
spiila svo miklu fyrir sjálfum
sér, að þó að þeir loks næðu
lándinu, nýttist þeim ekki að
Því. Þá fyrst vari kjarnorku
sprengjuhættr.n, er cihhvcr að-
ila væri búinn áð ná landinu, og
þao yroi strax, ef við hefðum
engan viðbúnað. Allar líkur
benda þó til þess, að kjarnorku
sprmgjur verci aidrei notaðar,
til þess er eftirleikurinn of
ægilgeur, en jafnframt má
ganga að því vísu, að a.llar
hendur, sem nú vinna að smiði
kjarnorkusprengja, scu sam-
tímis að vinna að vornum gegn
þ:im. og rauni vafalau3t fyrr
lægt miðdepli atburðanna, þeg-! btlum herdeildum, en honum til
ar friðarsnae-inn bilar Eftir! Stuðnmgs, þyrfti að véra Örlítill , .
ar moarsnaginn rniar. loiari & „ eða semna takast að finna þær,
floti, aðallega fær um að 1
, . , , . t , , ef ekki skyldi v:ra búið að því.
leggja tundurdufl og taka þau^ ^
upp, en þessi skip mættu á frið
ófriðinn hefur innan- og ut-
anríkispólitík okkar verið rek-
in miðað við það, að við vær-
um þess ekki megnugir að hafa
uppi varnir, og veit ég að það
er gert í góðri trú og af góðum
hug. En cf það væri rétt, þá hef
ur pólitík ökkar einnig verið
rétt. En það er ekki rétt, því
að við gætum hæglega haft
uppi varnir, er okkur mættu
duga um allmarga daga og
við það gæti opnazt pólitísk
gata, er okkur væri óhætt sjálf
stæðisins Vegna að þræða nokk
uð hættulítið. Utanríldspólitík-
in, sem við rekum pú, er alltaf
áhættusöm, og það iivað lag-
Einliver kaiin að segja, að
artímum koma að notum við þetta verði dýrt, en menn verða
strandgæzlu. Slík skip fást nú liér á landi að gera upp við sig,
keypt við litlu verði bæði í hvort menn vilja aðeins lifa og
Amerlku og á Bretlandi, og er ^ hafa í sig, iifa og vera að form-
þar ekki átt vio skip eins og' inu tii í sjálfstæðu ríki, en í
þau, sem í misgripum voru | rauninni i l.'pþrílci, eoa hvort
keypt 'til straudgæzlu hcr um1 memi vilja lifa í alvcg sjálf-
árið. Flugvélar þær er við eig-
um mundu og geta fullnægt
þörfum landvarnanna
loftþjónustu.
stæðu landi. Ef menn kjósa hið
síðarnefnda, verða menn líka
fyrirj að vera reiðuhúnir til þess að
i borga siöferðilegan og' fjár-
Með þessu liði, sæmilega út-1 hagslegaa kosínað, er af þvi
búnu, mætti veriast land-l leiðir. Menn v>:rða að mu'na
göngu af sjó og úr lofti, um Þ»ð, að vist okkar'1 ftíiagsskap
nokkura daga skeið, svo au'þeim, sem nefndur er „Sam-
ícrn sem á er haldið, því .að í | öðrum • ríkjum, er hagsmuna j einuðu þjóðit‘nar“, er þegar
bozta falli getur hún kitt ti’. j hefðu að gæta, gæfist svigrúm búin að skerða ’oæði hið form-
þes'3. að sjálfstæði okkar haJd-, til að grípa inn í. Vió gætum
ist ekki aema að forminu til ] m:ira að segja þá að líkindum
og að ísland verði í rauninn'j valið við hverja vlð vilduir
leitpríki aanars. ríkia. Qg það j/ heait.
lega og raunverulega.sjáifetæði
• loadsins, svo að. skki er á þa.
.■bataadi. hyí þar. ráða scóívidd
aJ .heaðsJ. La öliu.; a3 ava miklu-leyti,! sesx
þau geta komió sér saman, ea
ömáríkin eru algildings peð.
Sá félagsskapur líður að vísu
undir lok áður en varir; hið al-
ræmda neitunarvald fimm stór-
velda verður honum að f jörlesti.
Gildir þá, er svo fer, að v:ra
eklii búinn að missa það sjálf-
stæði, er nú stendur eftir, því
einhver nýr fclagsskapur, sem
er.ginn veit hvernig verður, mira
: efalaust setjast að leifunutn.
Þá er uppeldisiega hliðin á
þessu máli ekki einskis virði.
Vegna aldalangrar byggðar ís
lendinga í dreifbýíi eru þeir
orðnir einir hinir mestu eigin-
hyggjumenn, srvo að hver og
einn hugsar aðeins um sinn
hag ; og lætur sig: annað litlu
skipta. Á þessu þarf að vcrð'a
brej’ting.. Við þurfum að læra
að lifa í sambýli og skilja, að
til eru þau mál allra, sem eru
öilum borgaralegum hagsmun-
uiú hvers einstaklings ofar.
Hver einstaklingur þarf og að
læra, að alltaf kemur máður í
manns stað, og að líf og hagur
hvein: einstaklings er ekki for-
áttulaust æðsta mál þjóðarinr.-
ar, heldur séu til málefni, s::n
líf cg hagur einstakiingsins
iúta skilmálalaust undir. Þetta
ætti mönnum að sJciljact nokk
u5 af því, hve þjóÓféíagið ney-5
Í3t nú til þess að ganga nærri
rétti einstaklinganna. ÆTðsta
málefni rikisinc er að sjálf-
stæci þess haldi’t, enda bygg-
ist sjálfstæði ein3taklingsins
á sjálfstæði ríkisins, og jafnvel
einsiaklingshygg'jan kennir
manni því, að fyrst og frenist'
v:rði að leggja allt í söjurr.ar
fyrir sjálfstæði þess.
Þetta, máiefni þurfum við að
athuga undirhyggjulaust cg
megum ekki vísa því óhugsað
og háðsiega á bug'. Við þurf-
um að ræða það heiftar-, og
aðailega áróðurslaust og taka
afstöðu til bess flokksbanda-
lauct, en afráða síðan á venju-
legan lýðræðishátt hvað gera
beri, og sætta okkur þá vio
niðurstöpuna.
Víst er þaó, að allir menn
óbriálaðir kjósa heldur frið en
ófrið og á þar við það, setn
gríski sagnrUarinn Herodotos
segir einhversslaðar: „Hver
mundi ckki heldur en ófriðinn
þegar feður heygja syni, kjósa
friðinn, þegar börn heygja for-
eldra sína.“ Sá sem á :r ráðist
er þó aldrei sjálfráður um val-
ið. Jafnvel þótt hann verjist
ekki, }úi er ófríðurinn samt
skpllinn á hann, en er þá ein-
hliða. Argur er sá sem ekki
verst, og bæði guðiegt og ranr.u.
leg: lögmál. hýður vnijar.um. a/)
Fnunhald á S. -kiðui