Mánudagsblaðið - 12.01.1970, Síða 4

4
Mánudagsblaðið
Mánudagur 12. janúar 1970
BlaÁ Jyru alla
KAKALI SKRIFAR
Ritstjóri og ábyrgðarmaður: Agnar Bogason.
Simi ritstjómar: 13496- — Auglýsingasími: 13496.
Verð í lausasölu kr. 20.00 — Áskriftir ekki teknar.
Prentsmiðja Þjóðviljans.
Kosningabaráttan hafín
Það fer ekki milli mála, að einskonar kosningaskjálfti
hefur þegar gripið forustumenn stjórnmálaflokkanna, en innan
nokkurra mánaða verður ráðið um hvort Sjálfstæðismenn
missa meirihlutastjórn sina á Reykjavíkurborg, en skammt er
þá til þingkosninga og stjórnarflokkarnir telja stöðu sína langt
frá trygga og vilja gera allt til að halda stjórnarsætum sínum.
Þessi undirbúningur er nú þegar orðinn Ijós í blöðum stjórn-
arflokkana og ekki fer hjá því, að menn taki eftir vissum und-
irbúningi andstöðunnar til að hnekkja sem mest á öllum gerð-
um hins opinbera og færa allt á verri veg.
Allt er þetta ósköp eðlilegt í hita stjórnmálanna, og væri
ekki nema gott um að segja ef ekki fylgdi böggull skammrifi.
Barátta flokkanna um hylli kjósenda hefurtvennt í för með sér.
Næstum taumlausa gagnrýni andstöðunnar og oftast nær al-
veg ábyrgðarlausa, annarsvegar, en hinsvegar, hættuleg og
óábyrg loforð ríkjandi flokka til handa almenningi. Eftirtektar-
vert er, að þarna er Alþýðuflokkurinn fremstur í flokki um
gylliboðin, enda á hann einna mest í vök að verjast af öllum
flokkunum. Nú þegar birtast viðtöl á viðtöl ofan um aukin hag-
ræði til handa almenningi, aukinn skipakost, aukin bygginga-
lán o. s. frv. Er ekki um annað að ræða, en algjörlega ábyrgð-
arlausan þvætting um óraunsæjan hráskinnaleik um getu rík-
issjóðs og hinna ýmsu framkvæmdasjóða til lána og útgjalda
almennt. Hvergi að séð verður er möguleiki að efna þessi lof-
orð og er þá reiknað með hinni venjulegu snilli stjórnarinnar
að slá út lán hjá ýmsum alþjóðasjóðum, sem fást við að rétta
hag þeirra aumustu allra.
Sannleikurinn er sá, að í rauninni ætti ekki að þurfa að lofa
nokkru um aukinn styrk til handa álmenningi. fslendingar búa
enn við tiltölulegar allsnægtir og ætti sízt úr að draga ef J
notuð er skynsemi og ráðdeild með það fé og tekjumöguleika, '
sem fyrir hendi eru, og munu aukast eðlilega eftír því sém
allar horfur benda til.
Andstæðingar mikla jafnan fyrir þjóðinni atvinnuleysi,
slæmar horfur, illa meðferð opinbers fjár og allskyns spill-
ingu. Spilling er að vísu, en vart hættuleg. Atvinnuleysi var
harla lítið þegar „verst' leit út en er nú hverfandi og má heita
eðlilegt. Möguleikar til lands og sjávar hafa aldrei verið meiri
en nú og virðast vaxandi. Ástæðulaust er með öllu að tala um
skort, enda hafa landsmenn, alþýða öll, sýnt það ærið glöggt,
að ekki hefur meira en svo sorfið að fjárhagsgetu hennar, að
henni er enn mögulegt að búa við hreinan lúxus í nær hverju
því, sem til gæða getur talizt.
Taumlausar og óraunhæfar kröfur hvort heldur í atkvæða-
snapsskyni eða til þess eins að ala á óánægju, geta aldrei
leitt til annars en bölvunar og almenns hruns allrar eðlilegrar
uppbyggingar. Staðreyndir sýna, að allir möguleikarnir eru
okkar megin ef sæmilega er á haldið. Ríkisstjórninni verður
það ætíð til bölvunar, að hún hefur sí og æ látið undan öllum
kröfum og þannig látið leiðast í stað þess að vera sjálf leið-
toginn. Eilíft undanhald hefur haldið henni í sessi, en stærri
armur hennar, Sjálfstæðisflokkurinn, hefur goldið þar afhroð
meðal fylgismanna sinna og misst margan öruggan liðsmann,
sem trúði því, að flokkurinn yrði stefnu sinni trúr. Það ástand
er ekki til frambúðar og væri betra að tapa nokkru fylgi nú
þegar en bíða algert hrun þegar komið er í ógöngur vegna
fáránlegrar undanlátssemi.
Alþýðuflokkurinn á engu að tapa. Flokksbrotin litlu eru sí
og æ að draga úr fylgi hans og reyta af honum mannheill.
Kratar hafa ætíð sannað óheillindi sín óeðli og einmuna tæki-
færismennsku. Þeim hefur tekizt að kúga Sjálfstæðismenn til
að fylgja hinum ólklegustu málum og jafnan þakkað sér gott
en kennt hinum um það sem miður fer.
Stjórnarandstaðan er að mestu ein hin ábyrgðarlausasta
sem um getur og sannar bezt þroskaleysi íslenzkra kjósenda,
að henni skuli enn haldast tiltölulega mikið fylgi. Skýringin
er auðvitað hin mikla velsæld, sem jafnan deyfir dómgreind
manna.
Það yrði sanarlega ferskur blær I íslenzkum stjórnmálum,
ef þetta ár myndi verða ár raunsærrar afstöðu hinna ýmsu
flokka um þá möguleika, sem fyrir hendi eru og nýtingu þeirra,
hætta öllu óraunhæfu hjali um Paradís á jörðu — án fyrir-
hafnar.
í HREINSKILNI SAG1

L’affaire Rosinkrans — Gagnrýnendur og söngkona —
Hið mikla samsæri — Rógsherferð hinna hámenntuðu —
Lífshættur óperusöngvara — Eini idiótinn — Óheppilegt
svar — Hverjir geta hvað?
Síðan saga Þjóðleikihússins
hófst, hafði enjgin sýning ver-
ið sett upp undir jafn mikilli
almennri gagnrýni og Brúð-
kaup Figarós. Nær allt skrjáf-
kjólalið frumsýningargesta
kom fyrirfram ákveðið í að
tæta sýninguna í stykki, gagn-
rýnendur voru fyrirfram á-
kveðnir að ná sér niðri og
jafna um hausamótin á jóla-
stykkinu og aðal aðstendum
þess. Vitanlega var aðalskot-
markið á allra vitorði. Frú
Sigurlaug Rósinkranz var ekki
aðeins nýliði, með vafasöm
raddgæði og leikhæfi'leika,
heldur var hún einnig kona
Þjóðleikhússtjóra, en það var
sögð aðalorsökin fyrir því, að
hún fékk að vera með og leika
og syngja eitt af veigameiri
hlutverkunum í þessari oft-
fluttu óperu Mozarts. Hinar
sjálfskipuðu primadonnur
höfuðstaðarins höfðu verið ó-
myrkar í máli um val Sig-
urlaugar, talið framihjá sér
haldið, enda flestar heimskunn
ar a.m.k. í Gullbringu- og
Kjósarsýslu. Músiköntum var
einhvemveginn meinilla við
uppfærzluna og var nálega allt
til tínt bæði satt og logið. —
Fullvíst er, að engin sýning á
íslandi, jafnvel My Fair Lady,
haifi hlotið slíkar hrakspár og
beinan róg áður en tjaldið fór
frá í Brúðkaupinu.
Og ekki stóð á frumsýning-
argastum, þessum alvísu snill-
ingum og smekkverum. For-
leikurinn, sem músdkk menn
voru á einu rnáli um að væri
lélegur hlaut hið venjulega
vandræðaklapp, innkoma
söngvaranna Maut kurteisis-
Mapp — þótt þeir gleymdu
reyndar að klappa fyrir sænisku
stjörnunni, enda þekktu fæst-
ir hana í sjón, skildu fátt af
því sem fram fór og kunmiu
lítil skil á hæfileikum hennar.
Yfir salnum ríkti ein óvenju-
legasta eftirvænting, sem ég
man eftir í leikhúsi. Allt hús-
ið beáð eftir að ein kona, ný-
liði, gerði skandala. Og von-
brigðin urðu þau, að frúin
gerði alls ekki tiltakanlegan
skandala. Þetta var reyndar
öheyrilegur dónaskapur af
frúnni, að svfkja svona vonir
gesta, þótt hún reyndar gerði
sitt til að sýningin var einn
heljarskandali frá upphafi og
ekki einum heldur öllum að
kenna. Frumsýningargestir
gerðu og sitt til að fullkomna
vitleysuna, því þeir ýmist
gleymdu að klappa eða kiöpp-
uðu á vitlausum stað, en aðr-
ir bölvuðu í hljóöi yfir þvi,
að „Figaró, Figaró“ aríunni
hefði verið sleppt. (Hún er
reyndar í annarri óperu).
Þetta urðu meiru vonbrigð-
in. Ég held reyndar, að ég
hafi verið eini idíótinn á
frumsýningumni, sem ekki var
lærður í faginu. Mér leiðist
óperan ákaflega, hvorki sá né
heyrði að einn væri tiltakan-
lega lélegri en annar, nerna
að leikurinn sjálfur var oft
þumbaralegur, viðvanings-
legur, klaufskur og óeðlileg-
ur, ef frá er tekin sænska
dísin, og Sigríður Magnúsdótt-
ir, sem báðar sýndu ágæta
leiktaakni og báru af hinum,
í þeim efnum, en sönginn
dæmi ég ekki.
Þegar óperunmi lank, tveim
og hálfum tíma sáðar, rudd-
ust menn svo í kjallarann,
fullir vonbrigða vegna þesisa
mislukkaða skandala. Skömmu
síðar er stjömur kvöldsins
skiluðu sér í kjallarann, femgu
þær háltfvolgt klapp, jafnvel
Kristimn Hallsson, varð að
koma tvisvar i stigagættina
áður en viðstaddir tækju eftir
honum og sýndu honum þakk-
læti sitt.
Ekki stóð á stórskotaliðinu
næstu daga. Morgunblaðið reið
á vaðið með Þorkel Sigur-
björmssom, sem skammaði
sýningu á þann hátt sem vís-
indamenn bezt kunna, og
reyndar almenningur hafði bú-
izt við, og Vísir greip til Stef-
áns Edelsteins, kumns músik-
garps, sem tætti frú Rósin-
krans, sýninguna, hljómsveit-
arstjórann og aðrar aðalstoð-
imar lið fyrir lið í sundur.
Alþýðulblaðið vildi líka vera
með og náði sér í eina af
þekktustu stjömum óperu-
söngsins, Guðrúnu Á. Símon-
ar, sem reit eina visindaleg-
ustu og rætnustu gagnrýni,
sem enn hefur verið birt.
Tíminm var hógvær, em fór
eittihvað aríuvilt og leiðrétti
það tveim dögum síðar. Gagm-
rýnamdi Þjóðviijams fjasaði
fram og tilbaka, þótt fæstir
skildu hvar dr. Bjami og
hryðjuverk í Viet Nam kæmu
imni flutning á þessari óperu.
En þó gagnrýni blaðanna
vekti sérstaka aibhygli, þá
vöktu skrif Alþýðubl. einna
mest umtalið og sném jafn-
vel sumium aftur á band leik-
húsyfirvaldanna og aðalfóm-
ardýramma. Að sögn Guðrún-
ar var allt vitlaust, ítalskan
illa borin fram og óskiljan-
leg, söngurinn fáfengilegur,
búningar vafasamir, heffðar-
bragur enginn á greifum og
titlafólki, frú Rósinkranz of
mitfcismjó — þrítekið — stíg-
vél Sigríðar ekki rétt sniðim,
danssporin hirá, hamagangur
án kunnáttu. Það var aðeins
sú sænska, sem slapp nokfcum
veginn ósködduð úr skotárás
Guðrúnar, þvi ekfci hlífði Guð
rún sjálfri sér fremur en öðr-
um, en kvaðst í lokin hafa,
að öllum líkindum, sikrifað
sjálfa sig af leikhúsfjölunum
a.m.k. meðan Guðlaugur held
ur þar í stjómartauminn.
Að hætti riddara miðald-
anna greip Guðlaugur Rósin-
i

kranz til vopna að verja stofm
un sina, gerðir sínar og, ekki
sizt konu sána. Satt bezt sagt
hefði verið betira að sleppa
þvi vopnataki. Vopnaburður
riddarans takmarkaðist af
tvennu. Greinin var sýnilega
skrifuð í æsing og reiði, án
nauðsynlegrar þekkingar á
fínni atriðum söngflutnings,
og takmarkaði sig alltof mik-
ið við einkaviöskipti sin og
hinma einstöku gagnrýnenda,
sem Mtt eða ekki komu mál-
inu við. „Apaspil" grein hams
missti þvi næst algjörlega
marks, en varð heldur til þess,
að rnenn þóttust sjá, að per-
sónuleg völd hans hefðu ráð-
ið vali meira en réttlátt mat.
Þögn, eins og þögn hljómsveit-
arstjórans hefði verið öllu
heppilegri.
Eitt varð þó öllum ljóst.
Þegar öllu var á botninn hvolft
var sýnt, að gagnrýninni hafði
í nær öllum tilfellum verið
beint að frú Rósinkranz og
byggðist á sameiginaegri heipt
út í frúnma. Ekki bætti það
skap óperuistijamanna okkar,
sem annað hvort rituðu eða
bara löstu frú Rósinikranz í
þröngum hópi, að frúin er lag-
leg og glæsileg, en primadonm
ur um heim allan hafa að
jafnaði verið yfir 200 pumd
og svo ferlegar í ástarleikj-.
um sínum á sviðunum, að
þær hafa stumdum, sem næst,
-brptið hvert bein í veifcbyggð-^.^^
um tenónsöngvurum eða hálf-
kreist úr þeim liftóruna. Er
það og í dæmi fært, að suður
á Italíu tókst svo hörmulega
til, að mjósieginn og vedmil-
títulegur tenórsöngvarí, lemti
óvænt milli brjósta á príma-
donnu, festist á milli ástiríkra
hrammanna á henni og mátti
þakka lífi sínu það, að kerl-
ing þurfti að reka upp sivo
há og vandsungin hljóð. að
brjóstin þömdust út em ten-
órinn slapp með skrekkinn.
Sýnir þetta glöggt að viss
hætta finnst á sviðinu þegar
syo ójafn er vöxtur söngvar-
anna. Þó mium þetta hafabatm-
að mjög síðrai árin.
Um áfcvörðun Rósimfcranz
varðandi það, að ráða konu
sína í hlutverkið skal lítið
rætt. Eflaust hefúr hann fall-
ið í þá synd, sem við fflestir
föllum í þegar Iagleg kona,
sérstaMega eigimkonam, er
annars vegar og slikt skilja
allir réttsýnir menn. Þá er
alls ekfci loku skotið fyrir, að
frúin kunni enn að komaist í
flokk óparusöngkvenna, þótt
ófimlega tækist til nú. Frá
mínum sjónarhóli er þetta
leiðindaópera, en það skiptir
ekki máli, og svo fákæmrn er
ég. að ég þoli mun betur að
skoða fallega stiúlbu með litila
rödd, sem ekki er nýtt visimda
lega, en eimhvem 200 punda
berserk sem öskrar frá sér
vitið á sviðinu en heymima
úr okfcur f salmum. En svona
vffl oft fara hjá okkur, þeim
hinum mennimgarsnauðu.