Mánudagsblaðið - 12.01.1970, Qupperneq 8

úr EINU *
ÍANNAD
„Horfðu augu mér“ — Auglýsingamórall — Hvert fór sjóður-
inn? — Hótelmenn á ferð — Áramótagleði — Flensa og mús-
ík — Eiturlyf og fleira.
AUÐVITAÐ gat ekki farið svo, að hin fræga frumsýning á
,,Brúðkaupinu“ gæfi ekki tilefni til gamansagna. Eftir frum-
sýninguna bauð leikhúsið leikurunum, úrvalsgestum og Gylfa
menntamálaráðherra upp á dálitla hressingu. Ljósmyndarar
voru mættir. Þegar einn þeirra ætlaði að ná mynd af frú Sig-
urlaugu Rósinkranz og dr. Gylfa, greip frúin í handlegg ráð-
herrans, brosti og mælti:
„Horfið þér nú djúpt í augun á mér, meðan hann smellir
af". —
★-------------------------
THULE-AUGLÝSINGARNAR frægu urðu siðanefndum okkar
að ærnu verkefni og vitanlega þurfti að banna þær. Raunar
voru þeta nauðaómerkilegar auglýsingar, eins og bjórinn sjálf-
ur, en samt vel til fundnar. En þessi bann-árátta og hjalið um
hættuleg áhrif á bðrn er út í bláinn. Ef banna á svona atriði á
þessum forsendum mættu bann-meistarar hafa sig meira en
ella við til að koma í veg fyrir birtingu „hættulegs efnis".
★----------------------
EKKERT heyrist af endanlegum afdrifum svonefnds „Félags
sjónvarpsáhugampnna". Var ekki í reglugerð félagsins, gert
ráð fyrir ráðstöfun á eignum eða fé félagsins, ef það leystist
upp? Ekkert orð hefur heyrzt um afdrif peninganna, eða hvort
nokkrir yrðu afgangs. Gaman væri að fá skýringu á þessu.
★----------------------
Endurteknir jólaleikir —
Áramótaskaup —
Að kasta til höndum —
Leikrit Gísla —
Háleitar hugsjónir og
heimsbjörgun —
Listræn mistök —
Þýðingarnar enn —
SJON-
VARP
Það er undarleg ósvífni, að end-
urflytja efni, jafnvel þótt það sé
ársgamalt þau kvöld er flestir sitja
í heimahúsum, en jólakvöldin sitja
flestir þeir sem heimili eiga „í
skauti fjölskyldunnar". Ekki er þó
um efnið sjálft að rasða, heldur
hitt, að sjónvarpið endurflutti um
jólin tvo þætti, sem heita má, að
90—95% áhorfenda höfðu séð.
Báðir þessir þættir áttu vel endur-
sýningu skilið, en hún hefði átt að
vera á öðrum og heppilegri tíma.
★
í heild var sjólasjónvarpið frem
ur lélegt, fábreytilegt og ósköp lit-
Iaust. Helzt voru það barnaþættirn-
Mánudagur 12. janúar 1970
ir, sem fullnægðu sínum ungu að-
dáendum, en fyrir fulorðna var
heldur fátt um feitmeti. Gamlaárs-
þáttur Flosa Ólafssonar vakti einna
mesta eftirtekt, því Flosi hefur sýnt
sig talsverðan kunnátmmann í þess
um efnum hugmyndaríkan og vel
„Iærðan". Nú brá þó svo við, að
efnið var flausturslega unnið og
oft nær óunnið þótt hugmyndir
væru ágætar. Pop-söngs þáttur
Flosa sjálfs var vel unninn og
spaugilegur, svo og „fréttaþáttur-
inn", sem var vel Ieikinn af Pétri
Einarssyni, sem var hinn ágætasti
og sýndi hvaða möguleikar eru til
að vinna úr slíku efni. En kæruleys
ið var of áberandi og skemmdi fyr-
ir mörgum atriðum, sem höfðu
langtum meiri möguleika.
¥
Leikrit Gísla J. Ástþórssonar,
sem var frumraun höfundar, tókst
óvenjulega vel. Efnið var vel unnið,
skorti nokkuð snerpu og spennu,
en heildin spáir mjög góðu. Gísli
er vel kunnur höfundur, þekktur
humoristi og getur brugðið upp
bráðsnjöllum myndum úr þjóðlíf-
inu, sem vakið hafa talsverða at-
hygli. Eki væri úr vegi, að Gísli
spreytti sig á skemmtiefni, því
hann kann margt glöggt að sjá í
þeim efnum.
Spurningaþátturinn Efst í huga
um áramót sýndi enn gleggra en
venjulega þá einkennilegu áráttu
okkar að vera alltaf að reyna að
bjarga heiminum. Hugarraunir
ýmsra þekktra og óþekktra borgara
eru einkum bundnar ástandinu
milli kynþáttanna og raunum í
Biafra svo ekki sé talað um morðin
í Viet Nam. Þessar göfugu hug-
sjónir verka fremur kátlega á hlust
endur, flestar ekki annað en al-
vanalegar „cliches", sem eru álíka
útþynntar og veizlugrautar hótel-
anna hér á stórhátíðum. Eðlilegust
voru börnin, sem hugsuðu urn
brennurnar sínar, en fæstir þeirra
fullorðnu þorðu ekki annað en að
apa, oftast, hver eftir öðrum
hryggð sína yfir ástandinu í henni
veröld.
¥
Flateyjarmyndin hefði getað orð-
ið góð ef kvikmyndarinn hefði
bundið vél sína fremur við að
sína ástandið í eynni í réttu ljósi
en minna af tilburðum um „list-
ræna kvikmyndun". Margar mynd-
irnar köfnuðu í skuggum og villu-
Ijósum og varð miklu minna gagn
af efninu en ella hefði orðið.
★
Það er tími til komin, að yfir-
Framhald á 3. síðu
UM 40 LEIÐANDI menn í hótelmálum landsins læddust til út-
landa í síðustu viku. Tilefni ferðarinnar er að skoða hótelsýn-
ingu í Englandi. Það er næsta furðulegt hve mörg tilefni
menn hafa til að bregða sér til útlanda, einkum í svona ferðir,
algjörlega gagnslausar. Hótelrekstur og hótel-byggingar lær-
ast ekki á svona sýningum. Vera mætti að betur reyndist, að
hótelstjórar gerðu einhverjar aðrar og meiri kröfur en að
þvæíast á tækniíegar sýningár eins og þessa, sem enn eru
engin tækifæri að nýta.
★--------------------------
MIKIL ÁNÆGJA ríkir hjá þeim er sóttu áramótafagnað á Hó-
tel Sögu. Telja þeir þar allt hafa hjálpast að, matur, þjónusta
og skemmtiatriði. Prúðmennska var áberandi, öll framkoma
til sóma í hvívetna. Einkum og sér í lagi eru gestir hrifnir af
söng Sigurðar Björnssonar og konu hans þýzkrar. Var hrifn-
ing nálega með eindæmum.
★--------------------------
SKÖMMU EFTIR frumsýningu á Brúðkaupi Fígaros lögðust
sýningar niður um stund og leiddu menn ýmsum getum að or-
sökinni. Kristinn Hallsson, einn af söngvurunum í óperunni
var viðstaddur er menn ræddu stöðvunina og hlýddi á um-
ræður. Er hann var inntur eftir ástæðunni fyrir því, að sýn-
ingar lægju niðri, þagði Kristinn um stund, en svaraði síðan:
„Aldrei kom mér til hugar, að influenzan í Reykjavík ætti
eftir ,að bjarga svo miklu í músíklífi höfuðstaðarins" —-
'★--------*----------—
YFIRLÝSINGAR einstaklinga í hljómsveitinni Trúbrot, en þeir
játa á sig eiturlyfjanotkun, hafa vakið mikla athygli og nokk-
urn óhug. Þessir ungu menn hafa mikil áhrif meðal æsku-
fólks og mun margt af þvi vilja „vera eins og þeir“, og prófa
slíka neyzlu í forvitnisskyni. Hér er alvarlegt mál á ferðum, og
þar sem aðal-draumastjarna popsöngvaranna er orðin að at-
hlægi fyrir fáránlegar yfirlýsingar sínar á mönnum og málefn-
um, virðist sálarástand þessa ungviðis komið á hættulega,
vanþroska braut.
★--------------------------
f ÖNNUM jóla- og auglýsingaflóðs var skottið skorið af þess-
um dálki í síðasta tölublaði fyrir jólin og þar með jóla- og
nýársóskir hans. Um leið og við leiðréttum það og óskum ykk-
ur árs og friðár, þá væntum við, að þið sendið okkur línu á
árinu, gamansögu eða létta frétt, en aílt slíkt er þegið með
þokkum.
STAÐREYNDIR — SEM EKKI MEGA GLEYM AST: (42)
Yfirmafía íslendinga leigir sér-
30 blaiamerði frá áramótum!
Sundurleitur lýður — En samtaka — Arðbær þjóðarlöstur —
Ríkið gefur, borgin gefur — Glaumur í Kaupmannahöfn —
„Lögbirtingarblaðið“ minnir á smáfuglana — Þurfa allir endi-
lega að lifa?
„Á þingsamkundunum endur-
holdgast frumeinkenni múgs-
ins: hugmyndafátækt, ístöðu-
leysi, áhrifagirni, tilfinninga-
öfgar, yfirgnæfandi umsvif
forsprakkanna. En sökum
hinnar sérstæðu samsetning-
ar sinnar, leiðir hinn þing-
bundni lýður ýmsan mun í
Ijós. Við skulum sannreyna
hann nú þegar.
Þröngsýni í skoðunum er á
meðal hinna greinilegustu ein-
kenna þessara samkundna.“
— Gustave Le Bon (1841 —
1931), franskur þjóðfélags-
fræðingur og rithöfundur:
„PSYCHOLOGIE DES FOU-
LES“, París 1895; III. hluti, 5.
kafli.
UNDIR STAFLIÐ A,
TÖLULIÐ 2
Fáir hafa krufið „sálarlíf lýðs-
ins" rækilegar til mergleysis síns
heldur en Le Bon, ef yfirleitt
nokkur. Nálægt honum, e. t. v.
jafnfætis, en tæplega framar,
komast William McDougall (1871
—1938) í „The Group Mind",
Adolf Hitler (1889—1945) í
„Mein Kampf", og nú síðast próf.
dr. med. Horst Geyer í „Uber die
Dummheit" (Göttingen 1954).
Hinar eggskörpu, hispurslausu og
nístandi Iýsingar þessara gagn-
merku og samvizkusömu lærdóms-
og gáfumanna, og hinar óhrekj-
andi, vísindalega rökstuddu nið-
urstöður þeirra, opna sérhverri
hugsandi manneskju ógleymanlega
unaðslega yfirsýn yfir þá enda-
lausu, andlegu örbirgðarinar eyði-
mörk, sem lýðræðið sækir lífsþrótt
sinn í. Slíkar bækur nemur mað-
ur ekki aðeins sér til gagns og
ánægju, heldur einnig af ástríðu,
jafnvel fýsnarákefð.
Atvinnulýðræðismönnum þeim
sem í daglegu tali nefnast „stjórn-
málamenn" (þingmenn, blaðabar-
ónar, stéttaforkólfar), eru gerð
ítarleg skil í nefndum bókmennta-
verkum, eins og af eðli málsins
Ieiðir og óhjákvæmilegt væri. Ie
Bon tegundar þingara í flokk
foules hétéro-génes" (sundurleitur
lýður) undir staflið A, „ekki nafn-
Ieysingjar", tölulið 2, ásamt t. d.
kviðdómendum. Undir staflið A,
tölulið I, telur hann „t.d. þátttak-
endur í götufundum", og verður
ekki benir séð en að þessi niður-
skipun hins heimsfræga vísinda-
manns sé gerð af vandvirkni og
beri m.a. vott um ákaflega víðtæka
þekkingu á viðfangsefninu.
BALZAC ÞEKKTI AT-
VINNULÝÐRÆÐISMENN
Ætlun mín er ekki sú að end-
ursegja hér „Sálarástand lýðsins"
eftir Le Bon, og því síður gera til-
raun til gagnrýni. Á hinn bóginn
finnst mér engin goðgá að vekja
athygli á því, að fjárgræðgi og
mútuþægni atvinnulýðræðismanna,
bæði sér sjálfum og skjólstæðing-
um sínum til handa, eru gerð sáta-
lítil skil, svo og hinum fjölbreyti-
legu, oft frábærlega slægbrugguðu
fjárplógsaðferðum. En í því sam-
bandi verður að hafa í huga, áð
þingin voru yfirleitt ekki komin
niður á jafn Iýðræðislegt stig um
daga Le Bon og þau síðar sukku,
einkanlega eftir að lýðræðið
„tryggði sér heiminn" — í hið
síðara sinnið. Samt sem áður virð-
ist þó einn frægur samlandi I.e
Bon, er var honum nokkru eldri,
rithöfundurinn Honoré de Balzac
(1799—1850) hafa haft dágóða
nasasjón af nefndu háttalagi, þeg-
ar hann komst svo að orði:
„Hylli kvenna ávinnur maður
sér með orðum. Hylli karlmanna
með próvisionum og prósentum."
Og Balzac þekkti persónulega
mikinn fjölda atvinnulýðræðis-
manna mjög vel.
ALKUNNA
Ég ljóstra ekki upp neinu leynd-
armáli þótt ég láti þess lauslega
Framhald á 7. síðu.