Ísafold - 16.09.1891, Side 3

295
Pjetursborg.- A stærsta torginu í Pjet-,
ursborg liggur stór klettur. Hann hefir ver-
ið fluttur þangað frá Finnlandi. Uppi á
þessurn kletti stendur, ótaminn hestur og
prjónar upp í loptið. A hestsbaki situr ung-
ur kappi, fimlegur og fjörlegur, og rjettir út
hendina. það er Pjetur mikli, alvaldur yfir
öllum Eússúm og höfundur Pjetursborgar.
Allt það sem er mikilfenglegast í Pjeturs-
borg, á hans mikilfenglega anda að þakka
uppruna sinn.
Borgin er öll mikilfengleg. Hallir og önn-
ur stórhýsi rammbyggilégri og stórhreinlegri
en annarsstaðar gerist; stræti breiðari miklu;
torg öll víðáttumeiri.
Hugsun Pjeturs mikla var að koma sjer
upp höfuðstað, er sómdi því landi, sem er
sjöttungur alis þurriendis á jörðunni. Enda
er allt mikið í því landi. Landsbúar eru um
100 miljónir (en ekki nema rúmar 60 milj.
í Bandaríkjunum í Norður-Ameríku); fjöilin
í Kaukasuslöndum eru hærri en Mundía-
fjöll; Ladoga, Onega og Kaspíhaf eru hin
stærstu stöðuvötn í heimi; Volga er stærsta
á í Norðurálfu. það er í stuttu máli allt
mikið þar frá náttvirunnar hendi, og því vildi
keisannn reisa þar hina mestu borg í heimi,
og til þess að geta haft hana við sjó, horfði
hann ekki í að reisa hana í miðri mýrar-
flákaveitu.
Arin 1712—16 unnu 150,000 manna að
því að framkvæma þessa hugmynd Bússa-
drottins. Til þess að kiiga alla rússneska
steinsmiði til að vinna að borgargerðinni,
bannaði hann að reisa steinhús annarsstað-
ar í öllu ríkinu, rueðan verið væri að koma
Pjetursborg upp. Borgin þaut því upp í
snatri, á örskömmum tíma, eins og borgir
gera í Ameríku á þessari öld, en engin dæmi
eru til ella.
Gamlaheims-úrkast- Svo kaiia Vest-
urheimsmenn rusl það af mannfólki, er slæð-
ist með hinum miklu mannflutningum aust-
an um haf, til Ameríku, á ári hverju, og
þeim þykir síður en eigi fengur í, heldur
senda aptur til átthaga sinna, ef við verður
komið. Segir svo í norsku Vesturheimsblaði,
»Skandinaven«:
þrátt fyrir hið stranga eptirlit, er haft
er með innfiutningum í New-York, tekst
samt að lauma þar á land mörgum manni,
er ekkert hefur fyrir sig að leggja og er
allsendis ófær til að vinna sjer brauð, og
lendir innan skamms í ómagaklaustrum og
vitfirringaspítölum Vesturheimsmanna.
Olmusustjórnarnefndin (Board af Charities)
í ríkinu New-York hefur gefið út nýlega
skýrslu, því máli viðvíkjandi, er nær yfir 7
árin síðustu, 1884—1890, yfir fólk, er var
alls ófært til að hafa ofan af fyrir sjer, er
það kom hingað til lands, og var sent apt-
ur til átthaga sinna í hinum gamla heimi,
á kostnað New-York-ríkis.
Tala þessa fólks var um tjeð 7 ára tíma-
hil 1374. f>ar af voru 97 fullkomnir vitfirr-
ingar, en 129 minna vitskertir. Fábjánar
og skynskiptingar voru 333. Viðbjóðsleg
veikindi höfðu 223. Bæklaðir voru 87,
blindir 25, mál- og heyrnarlausir 4, floga-
veikir 40, magnlausir 17, og 244 höfðu ýmsa
aðra kvilla, er gerðu þá allsendis ófæra til
að hafa ofan af fyrir sjer.
Eins og þegar er á vikið, felast í þessari
tölu ekki aðrir en þeir, sem lent hafa bein-
línis á sveit í ríkinu New-York, þ. e. opin-
berar fátækrastofnanir þar hafa skotið skjóls-
htlsi yfir. Otaldir eru allir þeir, er notið
hafa hjálpar einstakra manna og þess kyns
stofnana, og sömuleiðis allir þeir, er komizt
hafa út yfir endimörk New-York-ríkis og
lagzt upp á menn í öðrum ríkjum. Mest
kemur af bjargarlausum innflytjendum norð-
an yfir Kanadalandamæri, einkum frá Bret-
landi hinu mikla og Irlandi. Ef þetta væri
allt talið með, mundi það verða býsna hóp-
ur.
Yfirvöld í New-York hafa gert þá áætlun,
að byrðarauki sá, er ríkinu hafi verið forð-
að við með því að senda aptur þessa 1374
aumingja, nemi 2,427,360 dollurum, eða nær
9 milj. króna, þó að ríkissjóður kostaði ferð
þeirra heim aptur.
Af þessum 1374 höfðu 332 verið sendir
vestur af sveit sinni, 337 af góðgjörðafjelög-
um og 654 af vinum þeirra, ættingjum og
fjárhaldsmönnum. Frá þýzkalandi voru
395, frá Englandi 330 og frá Irlandi 314.
Tala »forboðinna innflytjenda« kvað fara
vaxandi ár frá ári. þeim, sem lauma þess-
ari forboðnu vöru vestur um haf, þykir sem
það svari vel kostnaði, með því að varla
verði nema 10. hver aumingi fyrir því, að
vera sendur heim aptur; hinum 9 fleytist
að jafnaði inn yfir landamærin, með ein-
hverju móti, og »Samúel föðurbróðir« (auk-
nefni Ameríkumanna) hafi nógu breitt bak-
ið til að bera þá ómegð.
Leiðarvisir ísafoldar.
791. Bóndi vistar sjer vinnuraann, með þeim'
skilmálum, að fóðra fyrir hann tilteknar kindur.
Nú deyr vinnumaðurinn á miðju ári, en er samt
búinn að vinna um helzta bjargræðistimann, t.
d. sláttinn. Er bóndiun ekki skyldur að fóðra
kindurnar allan veturinn, eða borga kindafóðrin?
Sv.: Hann á að eins að borga tiltölulegan
part af umsömdu árskaupi vinnumannsins og-
kindafóðrinu samanlögðu, þ. e. í hlútfalli við tím-
ann, sem vinnumaðurin hefir unnið í vistinnir
nema öðruvísi hafi verið um samið, sjá 23. gr..
hjúalaganna.
792. Hreppstjóri og aunar virðingarmaður ti],.
sem hafa verið skipaðir af viðkomandi sýslu-
mauni til þess að virða til peningaverðs hálla.
heimajörð og svo alla hjáleigu sömu jarðar, og
sem tveir eru ábúendur á, og allar slægjur skiptar
á milli býlanna, voru við virðinguna í 12 klukkust.
að meðtöldum þeim tíma, sem þurfti til að ferð-
ast frá og til staðarins, hvar virðingin fram fór.
Hvað eiga þessir menn mikla þóknun fyrir starfa
sinn að virða nefndar jarðir, sína í hvoru lagi,.
að lrádregnum mílupeningum?
Sv.: Sje „sína í hvoru lagi“ svo að skilja, að
virðingargjörðirnar hafi verið tvær, ber að borga
hreppstjóranum (er ritar virðiugargjörðirnar) 6 kr.
og hinum virðingarmanninum 4 kr.
793. Jeg hleð garð í mörkum, sem er þó eigi
ætlaður til varnar, og vil láta ábúanda þeirrar
jarðar, sem á land öðrumegin að honum, hjálpa
mjer að helming til garðhleðslunnar, en hann
neitar algjörlnga. Er nú áðurnefudur ábúandi
skyldugur til að hjálpa mjer? eða að hverju leyti
er hann skyldur til þess?
Sv,- Hann er skyldur að vinna að garðinum
að helmingi, sje garður nauðsynlegur til að gjöra
merkin glögg, sjá lög 17/s 1882.
794. Á niðurjöínunarfundi er mjer gjört út-
svar, og mjer jafnframt tilkynnt, að jeg skuli halda
ómaga, sem eyði útsvarinu. þegar jeg ætla svo
að taka þenna tiluefnda ómaga, neitar hann að
koma til mín ástæðulaust og er vel ferðafær
milli bæja; hvernig skal jeg nú að fara, eðahvort
á jeg að greiða sveitartillagið?
Sv.: Spyrjandi getur eigi fyrir það komizt
hjá að greiða sveitarútsvar sitt.
795. Get jeg ekki sótt eiginkonu mína til sekta
fyrir að hafa án minnar vitundar farið í kistu;.
132
ar, frá Hæli í Flóbadal. En móðir Snorra prests, kona Bjarn-
ar, var Guðrún þorbjarnardóttir, Einarssonar í Birtingsholti,
en móðir Guðrúnar, kona þorbjarnar, var Steinunn skálda
Finnsdóttir, Jónssonar prests á Melum, Finnssonar, S'tein-
dórssonar áOkrum, Finnssonar, Arnórssonar, AkraF-innssonar,
Pjeturssonar. En þau voru börn Bjarnar þorsteinssonar og
Guðrúnar þorbjarnardóttur : 1., Guðríður, átti Sigurð Hann-
esson ; 2., Guðmundur skáldi Björnsson á Horni í Skorradal,
sá er kveðið hefir rímur af Sýrusi Persakonungi; hann átti
Gró, ekkju Helga Bjarnasonar í Vogatungu, Jónssonar gulls,
Bjarnasonar; þeirra son Hálfdán ; 3., þorsteinn Björnsson 1
Höfn, átti Ingveldi Magnúsdóttur frá Efra-Skarði, var þeirra
son þorgeir smiður á Eyri í Svínadal; 4., Magnús Björnsson
á Akranesi; og 5., Snorri prestur, er áður var talinn.
Hann var hinn hraustasti maður, íþróttamaður mikill,
syndur sem selur og skáld gott.
4. kap. Snorri prestur tekur galdrabók að sögn.
Allmjög lá orð á því, að lítt færist Aðalvíkingum og fleir-
um vestra við presta sína, og veitti þeim mein eigi alllítið
optsinnis með fjölkynngi, og sumir þeirra hefði eigi langgæðir
orðið. Voru þá kallaðir verstu galdramenn á Ströndum Hall-
ur á Horni og sá Jón hjet, kallaður gamli.
það var eitt sinn, er Snorri prestur var nýkominn í Að-
alvík, að hann fór sjóleið, telja surnir það væri að Hælavík
(Heljarvík), gekk til bæjarins, en flutningsmenn hans biðuvið
sjó niður; skyldi prestur skíra barn bónda. Prestur gekk til
baðstofu og fann þar engan mann. þar voru myrk bæjar-
Jpáttur af
Halli á Horni5 Snorra presti og
Hallvarði Hallssyni.
Eptir Gísla Konbádsson.
1. kap. Frá Halli og sonum hans.
Hallur hjet maður, er bjó á Hornströndum, á þeim
bæ, er á Horni heitir; telja margir hann Jónsson verið hafa.
Guðrún hjet kona hans, og voru þeirra synir Jón og Hall-
varður.
Hallur var ærið forn í skapi og kallaður hinn fjölkunn-
ugasti maður. Líktist Hallvarður mjög föður sínum um vit
og ýmsa forneskju. Afarhraustir voru þeir feðgar allir, og er
sumra sögn, að Jón væri þeirra sterkastur; en allt skorti
hann annað við Hallvarð.
Hallur reri jafnan á sæ og fór í bjarg einn með sonu
sína eina og það þegar þeir voru 11 og 12 vetra, nema ef
hann hjelt seka menu, er struku á fund hans úr öðrum lands-
fjórðungum; ljet hann þá vinna hjá sjer svo árum skipti; kom
hann og mörgum þeirra í útlendar þjóðir.
Hallur var íþróttamaður um glímur og slönguvarp, svo
nálega mátti hann allt hæfa, er hann slangraði til. Skutlari