Ísafold - 05.12.1896, Blaðsíða 1

Kemurútýmisteinusinnieða
tvisv.í viku. Yerð árg.(90arka
minnst) 4kr.,erlendis5 kr.eða
l'/a doll; borgist fyrir miðjan
júlí (erlendis fyrir fram).
ISAFOLD
Uppsögn (skrifleg)bundin við
áramót, ógild nema komin sje
til útgefanda fyrir 1. október.
Afgreiðslustofa blaðsins er í
Austurstrœti 8.
XXIII. árg.
Reykjavík, laugardaginn 5. des. 1896.
84. blað.
Húsabætur á landsk,jálfta-
svæðinu.
Tillögur ísafoldar í haust um að láta skaða-
bætur handa þeim, er beSið hafa tjón af
landslcjálftunum 1 sumar, koma meSal annars
fram í góðum hásabótum, mannahýb/lum af
viði og járni, hafa fengiö góðan byr alstaðar,
sem kunnugt er um, bæði utan lands og inn-
an; það hefir verið minnzt á málið í dönsk-
um blöðum og tekiS eindregið undir þaS, þar
á meSal hugmyndina um að fá hingaS útlend-
an (norskan) hásgerðarfræðing, arkítekt, oss
til leiðbeiningar og aðstoðar í því, aS finna þá
hýbýlagerS, er oss hagar bezt, og eigi væri
fátækum almága ofvaxin fyrir kostnaSar sakir,
en þó siSaSri þjóð samboSin.
En af því þessi hugmynd um vitlendan
hásgerðarfræSing — af því vjer eigum engan
innlendan — er nýtilkomin, þarf hán sjálf-
sagt ítrekaðrar átlistunar við, áður en hán
getur orðið almenningi svo töm og skapfeld,
sem skyldi.
Hugsunin er eigi sá, aS vjer þörfnumst át-
lendra smiða. Hin fyrirhuguðu sveitamanna-
hýbýli af timbri og járni m. m. eiga ekki að
vera nein völundarsmíSi. SmíSin á, sem nærri
má geta, að vera mjög blátt áfram og óbrot-
in, og eigi hvað sízt mjög ódýr. ÞaS er því
að eins, að svo mikið þyrfti aS smíSa af hás-
um á einu sumri, aS innlendir smiðir kæmust
eigi yfir það, — þaS er því aS eins, að ástæSa
gæti verið til að fá átlenda hjálp til þess, og
þá helzt með því laginu, sem og hefir við-
gengizt hjer áður, að fá hásin að mildu leyti
smíðuð erlendis; að eins sett saman hjer, m.m.
ESa þá, ef menn sæju sjer mikinn hag, mik-
inn sparnað í því, að fá þó ekki væri nema
nokkuð af smíSinu unnið erlendis, t. d. hurðir
og glugga.
ÞaS er allt annaS, sem hjer er um að tefla.
Hásabætur á sveitabæjum hafa mjög lengi
veriS á dagskrá hjá oss. ÞaS hefir verið sam-
inn um það mál mikill fjöldi blaðagreina og
tímaritskapítula. En litlu erum vjer nær,
sem vonlegt er, meS því að hjer hefir enginn
getaS iagt þar orð í belg öSru vísi en af van-
þekkingu um mörg og mikilvæg atriði, er þar
hljóta að koma til greina.
Vjer getum haldið áfram heilan mannsaldur
enn meS þess konar bollaleggingar og verið
þó litlu nœr.
ÞaS væri líkt og að ætla sjer aS lækna sják-
dóma, ekki með aðstoð almennilegra, lærðra
lækna, og ekki einu sinni með því aS hagnýta
góðar lækningabækur eptir slika menn, heldur
meS ritgerðum eptir skottulækna.
Ejöldi manna hjer, bæði myndarbænda eg
annarra, sem ráðizt hafa í að gera hjá sjer
verulegar hýbýlabætur, hafa verið í miklum
vanda staddir að skera ár, hvernig þær ættu
að vera sem haganlegastar, og þó sem kostn-
aðarminnstar, með því að hjer þurfa allir að
spara.
Þeir hafa orðið að fara mest eptir sínu eig-
in, mjög ófullkomna hyggjuviti í þeim efn-
um. En með því að taka sig margir saman
og átvega sjer mann meS svo fullkominni
þekkingu á slíkum hlutum sem frekast er
kostur á, reglulegan hásgerðarfræSing, og
bera ráð sín saman við hann, hefSu þeir ekki
einungis getaS fengiS miklu hagfeldara snið
og fyrirkomulag á hýbýlum sínum, heldur þar
aS auki, ef til vill, sparað sjer margfalt meiri,
óþarfan kostnað, heldur en numiö hefði kaupi
hans. Það er eSlilegt, þótt þetta hafi samt
ekki veriö gert, meðal annars vegna þess, að
þeir, sem hásabæturnar hafa gert — breytt
moldarkofum í timburhás •—, hafa að eins veriS
menn á stangli hingaS og þangað og á ýms-
um tímum. Samlög til slíkra hluta eru því
aS eins hugsanleg, að nokkuS margir menn í
sama bygðarlagi geti haft gagn af þeim í
einu.
Því er einmitt tækifæri til þess nána, er
fjöldi bæja í einu hjeraöi eða bygðarlagi ligg-
ur niðri eða sama sem niöri, og þar hafa allir
á því þreifað og sannfærzt um, af nýafstöSn-
um voða, aS það er ekki einungis æskilegt,
heldur beinlínis nauSsynlegt, að breyta mold-
arkofum í timburhás, að minnsta kosti að því
er mannahýbýli snertir. Enda er fullltunn-
ugt, að á því er mikill og almennur áhugi
þar. FyrirstaSan er eðlilega efnaleysið. En
menn munu sannfærast um það, því betur
sem menn hugsa þaS mál, að svo framarlega
sem tækist að gera kostnaöarmuninn á mold-
arbæjum og timburhásum töluvert minni en
tekizt hefir hingaS til, án þess aS neinu væri
til spillt að öSru leyti, þá getur ekki veriS
nema stakasta vanhyggja, að vilja ekki verja
því fje,sem annars fer til torfbæjargerSa, frem-
ur til slíkra hásabóta, ef þeim stæði til boða
aS fá kostnaðarmuninn annaShvort aS gjöf eSa
þá að láni meS mjög vægum kjörum.
Það er þess vegna, að þetta tvennt veröur
aS fara saman, timburhásagerö í staS moldar-
bæja og átvegun hvisgerðarfræSings. ÞaS er
vegna þess, að almenn timburhásagerð í staS
moldarbæja er naumast takandi í mál öðru-
vísi en svo, aS kostnaðarmunurinn verði svo
og svo lítill. En þaS á að takast því betur,
sem rækilegar er fyrir sjer leitað um sem
fullkomnasta þekkingu á öllu, sem þar til
heyrir.
Hjer er ekki og hefir aldrei verið stungið
upp á neinni nauðung eða nokkru valdboði,
eSa að gera nokkurn mann ómyndugan að
meðferð fjár þess, er hann kann að eignast,
hvort heldur er að gjöf eða öðruvísi, heldur
er gengið aS því vísu, að menn muni yfirleitt
kjósa þetta sjálfir, og að þá ætti vel viS að
þeim væri hjálpaS og leiðbeint til aS koma
sem bezt ár sinni fyrir borS í þessu efni í
samlögum.
Svo vjer minnumst beinlínis á hagnýting
landskjálfta-samskotanna, sem nokkrar líkur
eru til að muni komast hátt upp í það, sem
hið beina tjón hefir verið lauslega metið, þá
mun og öðrum þræði vera borin nokkuð al-
mennt meiri eða minni kvíðbogi fyrir því, að
því fje kynni að verða miður forsjállega var-
ið, er átbýtt yrði skilyrðislaust í peningum
og að hreinni og beinni gjöf. Fyrir því hefir
t. d. einn mikilsvirtur, hygginn og góS-
viljaSur maSur einmitt af sjálfu landskjálfta-
svæðinu stungiS upp á því (munnlega), að
nokkru, t. d. helming, af samskotunum væri
ekki átbýtt aS gjöf, heldur aS láni leigulaust
gegn árlegri endurborgun á löngum fresti,
t. d. 20 árum, og skyldi því láni einmitt
varið til timburhásagerðar. Þá gerSu sam-
skotin tvöfalt gagn, er af þeim yrði jöfnum
höndum stofnaður sjóSur til hjálpar í land-
skjálftum síðar meir; að 20 árum liðnum gæti
hann þessu samkvæmt fariS að aukast af
vöxtum. En því miSur mun varla þykja full
heimild til þeirrar meðferðar á samskotafjenu,
svo girnileg og álitleg sem hán annars er.
En annaS mætti gera. ÞaS mætti verja Kol-
lektusjóSnum einmitt á þennan hátt. Vildi
alþingi gera skyldu sína og bæta fyrir eldri
afbrot og afglöp í meðferð þess sjóðs, þá ætti
þaS að svara honum át, ár viðlagasjóði, segj-
um 100,000 kr., og gera lög um það, aS hann
skyldi vera landskjálfta- og eldgosasjóSur ept-
irleiSis og ávaxtast um aldur og æfi, nema
þann tíma, sem hann þurfti að vera í leigu-
lausum lánum eptir eitthvert stór-áfall, líkt
og þaS f sumar. Þá væri líka meira ár aS
spila en ná fyrir landskjálftasveitirnar, hægra
fyrir þá, er fyrir tjóninu hafa orðið, að líta í
þau tvö horn: að skipta um hásakynni til
batnaöar og bæta sjer þó skaSann að öðru
leyti.
En að vjer minnumst aptur á hás-
gerðarfræðinginn, þá er það eitt af mörgum
vandamálum, sem hann þarf ár að leysa,
hvernig á aS fá hita í timburhás til sveita
með ekki ókleyfum kostnaði, hvort t. d. engin
viðunanleg leiS er að því, aS láta sama elds-
neytið sjóða matinn og ylja mannahýbýlin,
sem aS öðru leytinu þarf aS gera svo hlý af
sjálfum sjer, aS litlu þurfi við að bæta meS
eldsneyti. Þetta, að gera mannahýbýlin hlý
af sjálfum sjer, án moldarveggja, hefir ná verið
reynt talsvert til við hin síSari árin og nokk-
uð lánazt. En allar líkur eru til, að betur
mætti takast með frekari leiðbeining hásgerð-
arfræöings.
ÞaS er um þaS nýmæli að segja, aS hvorki
hásgeröarfræðingurinn einn síns liðs, hversu
vel sem heppnast kynni að velja hann, nje
vjer einir mcð því liði, er vjer höfum á að
skipa, erum færir um að hugsa upp fyrir-
myndarsnið á hýbýlum handa almenningi, þ.
e. nógu hentugum og nógu ódýrum, heldur
er sá leiðin lang-líklegust, að hvorirtveggju
vinni að því í sameiningu, landsmenn með
þeirri litlu þekkingu, er reynslan hefir veitt
þeim ásamt kunnugleika á því, hvers þeir
þarfnast, og hinn átlendi hásgerðarfræSingur
með þeim fjölbreytta fróöleik, sem hann hefir
til brunns aö bera, og hafandi fyrir augum
sjer allt ásigkomulag lands og lýðs hjer.
Yitanlega ríður mikið á því, að átlendingur