Ísafold - 07.08.1909, Síða 2

202
ISAFOLD
Samgöngusamningur.
Svofelt símskeyti um samgöngu-
samning hefir landritari fengið í dag —
7. ág. 1909, frá ráðgjafa:
Tlu ára samningur er
gerður við Thorefélagið og
Sameinaða gufuskipafólag-
ið um þvi nær vikulegar,
reglubundnar millilanda-
ferðir, 48 alls, 2 kæli-
rúmaskip. — Thore heflr
Hamborgarferðir og þing-
áskildar strandferðir á ný-
jum aðalstrandbátum, báð-
um með kælirumum.
Ing-ólfs-vitnin.
Ingólfur leiðir ekki færri en fjögur
vitni nú í vikunni, og hygst að fá
því nú slegið föstu eitt skifti fyrir
öll, að áýengið sé ekki eitur, heldur
saklaus og hollur drykkur.
Og það eru engin smámenni, vitn-
in þau: einn læknir, einn doktor og
tveir prófessorar; enda tekur Ingólf-
ur það fram, að vitnisburðir þeirra
muni ekki verða vefengdir.
Hvað bera svo þessi vitni?
Nr. 1. Norskur læknir, A. Krey-
berg: — »AJengi er eitur«, segir hann
. . . en »pað er ekki ncerri alt aj eit-
ur« — bætir hann við.
Nr. 2. Doktor Specht, Tubingen:
»Það skal Júslega játað, að ájengi,
jajnvel pó í smáskömtum sé, dregur úr
starjspreki sálarinnar, sérstaklega að
pvi er skilning snertir«.
Nr. ). Pófessor dr. Hans Meyer:
(Takið nú vel eftir, þetta er náungi,
sem Ingólfur segir að »einna mest
mark beri að taka á«). Hann kemst
svo að orði: »Viðvönum (sic) verður
léttara að vinna pegar ájengis er neytt,
og pað hefir mikla práktiska pýðingu«!
— Heyr!
Nr. 4. Hugo Múnsterberg, sálar-
fræðingur og prófessor við Harward-
háskóla: »Þúsundir mannslíja tapast,
og enn Jleiri púsundir heimila komast á
vonarvöl Jyrir drykkjuskap. Því verð-
ur ekki neitað, pað kennir læknisjræðin,
hagjræbin og glæpajrœðin oss«.
Þannig hljóðar þá vitnisburður þess-
ara manna um eðli og áhrif áfengis.
Og það er víst öllum ljúft að trúa
því, að þetta séu merkir menn. En
séu þeir hinsvegar bornir fyrir ein-
hverju því, er kemur í bága við þessi
ummæii þeirra, hlýtur það að eins
að leiða til þess, að vitnisburður þeirra
missir sönnunargildi sitt á báða
bóga. Og vafalaust gætu Ingólfs-
menn sjálfir vitnað í móti H. Meyer,
— ef þeir vildu.
A. J.
Gudsþjdnnstur i dómkirkjunni á
morgnn:
Á hádegi sira Fr. Friðriksson.
SiOdegis sira Haraldnr Nielsson.
Báðgjaflnn
kemur úr utanför sinni 24. þ. m.
á Thorefélags-skipinu Ingólfi, beina
leið frá Björgvin, ásamt sonum sínum
báðum og tengdadóttur.
Heilsuhælisgjöf.
Heílsuhælinu á Vífilsstöðum hefir
hr. Guðmundur Þorsteinsson frá Heið-
arbjp í Þingvallasveit gefið 200 kr.
Sundskalinn vígður.
Kœðt* H. Hafsteius bnnkastjóra.
Háttvirta samkoma!
Stjórn sundfélagsins »Grettir«hefir
falið mér að segja nokkur orð
til að lýsa vígslu hins nýja sund-
skála, sem nú stendur hér fullger,
og í dag verður opnaður til almenn-
ings afnota, á þann veg, að sund-
flokkur Ungmennafélags Reykjavik-
ur, ásamt fleiri syndum mönnum,
þreytir fyrsta sundleikinn héðan í
augsýn þess mannfjölda, sem hér er
saman kominn. Síðan getur hver
sem vill átt kost á því, að fá sér
hér heilnæmt og hressandi bað í sölt-
um sjó.
Þörfin á slíkum sundskála eða bað-
húsi við sjóinn i nánd við Reykja-
vík hefir lengið vakað fyrir ýmsum.
Menn hafa skrafað og skeggrætl um,
hvað það væri ilt og óþolandi að
hafa ekkert slíkt, sérstaklega þeir,
sem hafa verið nýkomnir heim frá
öðrum löndum, en úr framkvæmdun-
um hefir orðið minna, réttara sagt,
alls ekkert, þangað til Ungmennajé-
lag Reykjavíkur tók málið í sína
hönd. Á fundi sínum í nóvember-
mánuði siðastliðið haust ákvað það
að reyna að koma sundskála-hug-
myndinni það áleiðis, að skálinn yrði
kominn upp nú í sumar. Og það
hefir haldið orð.
Ungmennafélagið hefir að öllu
leyti gengist fyrir bygging sundskál-
ans, og sjálft lagt fram ríflega l/a
byggingarkostnaðarins og þar fyrir
ulan landið undir skálann og veginn
að honum. Byggingarstæðið, hálf
dagslátta lands, var Ungmennafélag-
inu látið í té ókeypis af eigendum
Skildinganess, og einnig fekk félagið
endurgjaldslaust að leggja veginn gegn-
um túnið á Þormóðsstöðum hjá Þór-
arni bónda Arnórssyni. Tæpa 2/a
hluta byggingarkostnaðarins fekk fé-
lagið með hlutabréfasölu meðal bæjar-
búa, og er sundskálinn því nú eign
hlutafélags, sem Ungmennafél. Rvíkur
á mestan hlutann í og nefnist »Sund-
félagið Grettir*. í stjórn þess eru:
formaður Jón Þ. Sívertsen, gjaldkeri
Sigurjón Pétursson og auk þeirra Guðm.
landlæknir Björnsson, Olafur Rósen-
kranz leikfimiskennari og Símon Pét-
ursson trésmiður.
Skálinn er 18 áln. á lengd og álm-
urnar auk þess io1/* og 1 i8/4 álnar;
breiddin þrjár álnir. í honum eru
14 klefar; 12 þeirra eru ætlaðir til
afnota 2 eða 3 mönnum i senn, ef
þörf gerist, en tveir þeirra eru nægi-
lega stórir og rúmgóðir fyrir 5—6
menn hvor.
Kostað hefir skálinn 1500 krónur.
Bryggjan er 100 álna löng og hefir
kostað 300 kr. Hún er enn ekki al-
veg fullger, að því leyti, að eftir er
að leggja hana með mottum, sem
gert mun verða sem fyrst. Vegna
þess, hve útgrynni er hér afarmikið,
þyrfti bryggjan að vera lengri, ef vel
væri, og verður reynt að bæta úr þvi
seinna, ef þörf krefur.
Vegurinn er 90 faðmar á lengd,
og hafa félagsmenn úr Ungmennafé-
laginu unnið að honum í frístundum
sínum á kvöldin eftir venjulegan vinnu-
tima. Hann er því afar-ódýr, það því
fremur sem ýmsir góðir menn hafa
reynst þeim vel með lán á hestum
og vögnum.
Trésmiðirnir Páll Óskar Lárusson
og Guðmundur Hallsson hafa smíðað
skálann.
Umsjónarmaður við hann er ráðinn
Páll sundkennari Erlingsson; upp í
kostnaðinn við rekstur skálans er ætl-
ast til að komi aðgöngueyrir fyrir
notkun hans, 10 aurar í hvert sinn
fyrir fullorðna og 5 aurar fyrir börn,
með töluverðum afslætti, ef keyptir
eru mánaðarmiðar eða sumarmiðar.
Ef tekjur nema ekki útgjöldum, mun
verða reynt að afla þess, er á vantar,
á annan hátt.
Þannig er þá þetta fyrirtæki á
stofn komið.
Hið gleðilegasta við þessa lengi
eftirþráðu sundskálastofnun er það
tákn tímanna, að það eru æskumenn-
irnir, ungmennin, sem hér beitast
fyrir það, að koma verklegu Jyrirtæki
í Jramkvœmd. Það hefir ekki vantað
að undanförnu, jafnvel alt síðan að
farið var verulega að vinna að endur-
reisn íslands, að æskulýðurinn legði
orð í belg; ungir menn og ungra
manna félög hafa dyggilega tekið þátt
í og jafnvel gengið á undan í ritsmíð-
um, eggjunum, aðfinslum, kröfum og
skáldskap um feðranna frægð og fram-
tíðarvonir, yfir höfuð í því, sem gert
er með pennanum eða munninum.
En að æskumennirnir spenni sig fyr-
ir vagn Jramkvæmdanna og taki verk-
legan þátt í því, að koma hugsjónun-
um út í lífið, það er tiltölulega nýtt
hér, og það stendur í þessu tilfelli í
allra nánasta sambandi við þann ný-
græðing í þjóðlífi voru, sem allra
mest má styrkja vonina um framtíð
íslands og íslendinga, hinn vaxandi
áhuga æskumannanna á líkamlegum
íþróttum, fimleikum og hvers konar
kappi í líkamlegri atgerfi.
Allir verða með þakklátum hug að
játa, að það er bæði mikið og gott
verk, sem unnið hefir verið í þjóðlífi
íslands undanfarna áratugi, alt síðan
jónas Hallgrímsson og Jón Sigurðsson,
hver á sinn hátt, létu gjalla lúðurinn,
sem enn ómar í eyrum vorum, til
endurvakningar fornu frelsi, tungu og
þjóðerni, en hins vegar dylst það ekki,
að endurvakningin hefir orðið nokkuð
einhliða, helst til mikið bókfræðileg
og hugræn, horfandi aftur á bak og
fram i tímann, en miður rétt fram
fyrir fæturna á sér. Hið verklega og
líkamlega hefir orðið á hakanum. Menn
hafa reynt að líkja eftir forfeðrunum
í ýmsu, í málafylgi, í lögskýringum,
í kveðskap og orðfæri. En að íþrótt-
um þeirra og líkamsatgerfi höfum við
að eins dáðst, síður líkt eftir því. Oss
hefir þótt gott til þess að vita, að vera
eftirkomendur svo vaskra manna, og
látið þar við lenda. Fyrst landi vor,
Gunnar á Hlíðarenda, gat hlaupið hæð
sína alvopnaður og Skarphéðinn stokk-
ið 12 álnir yfir Markarfljót milli höf-
uð-ísa, þá þurftum við ekki að hafa
fyrir því að vinna þá frægðina land-
inu til handa. Fyrst Kjartan samlandi
vor Ólafsson synti svo vel, að hann
gat kafiært Ólaf konung Tryggvason
sjálfan, þá gerði minna til, þó við
sykkjum eins og steinar rétt við fjör-
una. Það bar á okkur sundfrægðar-
Ijóma frá fornöldinni samt. Endur-
minningadraumurinn hefir komið í
staðinn fyrir veruleikann og borið oss
ofurliði. Á sama hátt hafa framtíðar-
draumarnir og stórpólitíkin oft borið
ofurliði nútímans nauðsynjastörf til
efnalegs sjálfstæðis og verklegrar við-
reisnar. Meðan hinar og þessar hug-
sjónakreddur og kenningar hafa þró-
ast og fest rætur meira eða minna,
hefir landið haldið áfram að blása upp
og skógarnir að upprætast. Þjóðlíf
vort hefir að þessu leyti verið mis-
vaxið, líkt eins og unglingur með of
stórt höfuð, og of lítinn líkama. Slíkt
er aldrei holt, enda verður þess ekki
dulist, að á síðari tímum hefir brytt
á ýmsum þjóðfélagskvillum, öfgasýki
í einu og öðru, sem getur leitt til
mikillar hættu. Úr þessum misvexti
á hinn nývaknaði áhugi æskumanna
á íþróttum og líkamsæfingum að bæta.
Langt frá því að rýra hugsjónirnar,
hið andlega og stórhuga, á þetta ein-
mitt að stuðla að því, að byggja upp
hinn nauðsynlega grundvöll undir það,
skapa hin nauðsynlegu skilyrði fyrir
sterkri framþróun. Eins og Iíkams-
æfingarnar herða og styrkja líkama
einstaklingsins, eins á sú stefna að
styrkja og efla þjóðina i heild sinni,
svo að, einnig að því er þjóðlífið
snertir, verði heilbrigð sál í heilbrigð-
um líkama, og eftirfarandi kynslóð
verði betri, sterkari, vitrari og afkasta-
meiri, heldur en sú, sem nú lifir.
Þetta tekur auðvitað tíma. En þegar
frá byrjun má læra margt af líkams-
íþróttinni, sem væri hollur lærdómur
fyrir vort opinbera líf.
Hver sá, sem keppir við aðra í
löngu hlaupi, sundi eða glímu, kemst
brátt að raun um það, að kapp er
bezt með forsjá. Hann lærir það fljótt,
að sá sem vill sigra, hann má ekki
oftaka sig á neinu gönuskeiði eða of-
raun, heldur verður hann að fara jafnt
og beint og eiga nokkuð ejtir alla leið
að markinu. Hann sannfærist um, að
gætni og hófsemi í hvívetna, glögg
skynjan á ástandinu, sem er, snarræði
til þess að grípa tækifærið og þrek
og þol til að fylgja sér, er einasti vísi
vegurinn til sigurs, og lærir því að
meta hvern unninn sigur eftir því,
hvernig hann er fenginn. En um fram
alt — hann lærir, að leikurinn á að
vera það, sem Englendingar nefna Jair.
Hann á að vera heiðarlegur, undir-
hyggjulaus, háður í einlægni, þannig,
að keppinautarnir, andstæðingarnir, geti
haldist í hendur bæði Jyrir og ejtir
glimuna. Það ættu allir ætíð að muna.
Það sem því gleður mig allra mest,
þegar eg lít þennan nýbygða sund-
skála, — sem eg vona að verði sem
flestum til sem mestrar ánægju, holl-
ustu og heilsubótar, — það er það
samband, sem hann stendur í við hið
vaknandi sportsllj hjá hinni ungu og
uppvaxandi kynslóð, og á Ungmenna-
félag Reykjavíkur hinar mestu þakkir
skilið fyrir þann sýnilega vott um
framkvæmd og dáð, er þessi nýja
stefna vekur. Eg vil óska þess og
vona, að þessi skáli verði almetiningi
að þeim notum, sern til er ætlast, og
frumkvöðlum og frömuðum verksins
til þess sóma, sem þeir eiga skilið.
Að svo mæltu lýsi eg því yfir í
umboði stjórnarnefndar sundfélagsins
Grettis, að sundskálinn er opnaður til
afnota.
Eftirmæii.
Þórður Jónsson bóndi og hafn-
sögumaður í Ráðagerði á Seitjarnarnesi
var fæddur 20. júní 1850. Hann var
sonur Jóns bónda Þórðarsonar í Hlíðar-
húsum í Reykjavík, alkunnugs borgara,
bróður Guðmundar á Hól og Sigurðar í
Steinhúsinu; en móðir hans var Jódís
Sigurðardóttir frá Efra-Skarði í Leirár-
sveit, velmetin sæmdar og dugnaðar
kona. Þórður heitinn var bráðþroska
mjög og hinn gjörfulegasti, svo að um
tvítugt var hann að vexti og burðuin
jafnoki hinna gildustu karlmanna. Hann
kvæntist ungur Þórunni, dóttur Jóns
bónda Sigurðssonar í M/rarhúsum á
Seltjarnarnesi, og bjó fyrst stuttan tíma
í húsmensku þar á nesinu, en keypti
síðan jörðina Ráðagerði og settist þar
að. Bygði hann þar vandað íhúðarhús
og komst í góð efni. Hann var ötull
og heppinn formaður og stjórnari ágæt-
ur, og bjargaði hann mönnum oftar en
einu sinni úr lífsháska á sjó. Þórður
heitinn var hinn mesti brjóstgæðamaður
og mátti ekkert aumt sjá. Var þeim,
sem þetta ritar, vel kunnugt um, að
fátæklingar leituðu sjaldan eða aldrei
árangurslaust til hans um hjálp og gaf
hann oft rausnarlega, jafnvel eftir að
efni hans tóku að þverra. Þórður heit-
inn var skemtinn og glaðlyndur, bæði
á heimili og utan heimilis. Hélzt hon-
um vel á hjúum og reyndist þeim jafn-
an hinn bezti drengur. í hreppsnefnd
starfaði haun um nokkur ár.
Þórunni konu sína misti hann úr
lungnabólgu árið 1900. Hafði þeim orðið
margra barna auðíð, en flest af þeim
dóu á unga aldri, og tók Þórður heit-
inn sér mjög nærri missi þeirra. 5 af
börnum þeirra komust upp og eru nú
'á lífi, og eru þau hin mannvænlegustu,
enda sparaði Þórður heitinn ekki að
veita þeimr hið bezta uppeldi og alla
þá mentun, er þau vildu á kjósa. Aft-
ur kvongaðist Þórður fyrir nokkrum ár-
um og gekk að eiga Haldóru Jónsdótt-
ur, systur fyrri konu sinnar. Þeim
varð ekki barna auðið.
Á seinni árum var Þórður heitinn
hafnsögumaður fyrir Reykjavíkurkaup-
stað, og stundaði hann þann starfa með
árvekni og dugnaði. Fyrir rúmu hálfu
öðru ári fekk hann »slag« og varð að
mestu máttlaus. Rótti hann að vísu nokk-
uð við úr því aftur, en var þó sýnilegt,
að eigi mundi hann af bera lengi.
Keyndist það og svo, þv< framan af
þessu ári fór honum að heita mátti
stöðugt hnignandi, þar til hann andað-
ist snemma dags hinn 20. f. m. X.
Dáinn
er á heimili sínu í fyrra dag dbrm.
Jens Jónsson á Hóli í Hvamms-
sveit í Dalasýslu, merkismaður í hví-
vetna. Hann var fæddur 28. nóv.
1833.
Kvennaskolinn i Reyjavík
og frú Th. Melsteð.
ísafold hefir verið beðin fyrir eftir-
farandt grein frá merkiskonu utan úr
sveit:
Það er einkennilegt, að nú fyrst
skuli það vera fullyrt bæði í Skóla-
blaðinu og Óðni, að frú Ólufa Fin-
sen sé stofnandi kvennaskólans í
Reykjavík. Reyn‘dar er mér ekki full-
kunnugt um, hversu mikinn eða lít-
inn þátt sú kona hefir átt í skólastofn-
uninni, en á hinu, hver átt hafi skóla-
hugmyndina og verið lifið og sálin i
öllum framkvæmdum þar að lútandi,
helt eg að enginn vafi gæti leikið.
hygg, að hver sem kefir heyrt
getið kvennaskóla Reykjavíkur hafi þá
einnig heyrt getið nafns Thóru Mel-
steð. — Og eftir því, sem Páll Mel-
steð maður hennar skýrir sjálfur frá
í riti því sem gefið er út um skólann
árið 1900, er auðheyrt, að frú Mel-
steð hefir verið aðalfrumkvöðull þess-
arar skólastofnunar. Hún hefi fundið
að máli jústizráð Bojesen föður frú
Finsen og komið á framfæri málinu,
og hann einmitt leitað hjá henni vit-
neskju um alt, sem þar að lýtur. Að
frú Finsen hafi stutt að þvi, að faðir
hennar legði skólastofnuninni liðsyrði
sitt er skiljanlegt. En það er frú
Melsteð, sem kveður konur til fund-
ar til þess, »að ræða nm fyrirkomu-
lag á mentastofnun í Reykjavík handa
ungum stúlkum«.
Þótt nafn frú Finsen standi efst á
blaði undir ávarpi því, sem þá var
samið til íslendinga, þarf það ekki að
vera sönnun þess, að hún sé stofn-
andi skólans eða frumkvöðull að þeirri
hugmynd, eins og fullyrt er í Óðni.
Sjáanlega hefir það verið gert fyrir
kurteisis sakir að láta hana vera fyrsta,
með því að hún var í æðsta sessi lands-
ins. Eigi að ráða af nöfnunum,
hverjar næstar hafi staðið skólastofn-
uninni af þeim konum, er þar hafa
skrifað undir, mætti ætla, að frú Mel-
steð væri sú, sem fjærst honum hefði
staðið, en það dettur þó víst engum
í hug.
En annars finst mér, að um þetta
þurfi ekki að þrátta. Frú Melsteð
setti skólann 1. okt. 1874 án þess,
að frú Finsen eða aðrar nefndarkon-
ur væru þar viðstaddar, jafnvel þótt
þeim hefði verið gert viðvart. Hún
las þá einnig upp reglur þær, er hún
hafði samið fyrir skólann. Og saga
kvennaskólans ber það fyllilega með
sér, hver sú kona er, sem tekið hefir
á sínar herðar allar framkvæmdir þessa
kvennaskólamáls, vanda og ábyrgð,
sem því fylgdi, og það hefir blessast
svo vel, að nafn hennar mun aldrei
gleymast.
Enginn veit, hversu mikið erfiði,
hugrekki og viljaþrek hefir þurft til
þess, að halda skólanum í réttu horfi
meðan hann átti við sem örðugast-
an hag að búa bæði inn á við og út
á við. Þessum kostum er einmitt
frú Melsteð gædd. Stjórn hennar
og reglusemi mun seínt fyrnast.
En ekki er það einungis þetta, sem
hefir hana hátt í huga allra þeirra, er
bezt hafa þekt hana, heldur fundu
allir þeir, að hún er sannmentuð gáfu
kona, sem borið hefir kvenna
mest og bezt fram til sigurs kvenn-
mentunarmálið. Sé avo, »að kristilega
mentuð norræn kona, sé hugsjón allra
kvenna*, eins og frökin Friðriksson
kemst að orði í Óðni, þá væri betur,
að mörgum konum auðnaðist að vinna
jafntrúlega að þeirri hugsjón og frú
Melsteð hefir gert. —
Skólablaðið getur þess að setja ætti
mynd af frú Finsen í veglegasta sal
hins nýja kvennaskólahúss. Af því
að þar er þess ekki getið, að mynd
af frú Melsteð ætti einnig þar að
vera, skil eg það svo, að það hafi
svo sjálfsagt þótt, að á það hafi ekki
þurft að minna, en ekki að það sé sagt
í því skyni, að skerða þann heiður,
er þeirri konu ber með réttu.
Eg veit, að allar hugsandi konur,
sem verið hafa undir umsjón frú Mel-
steð eða kynst henni á annan hátt,
geyma minningu hennar sem þeirrar
konu, er sönn kvenprýði sé og
fyrirmynd í hvívetna.
Ein aj mörgum.