Ísafold - 01.03.1911, Side 1

Komm út tvisvftr i viku. Vorð árg. (80
arkir minst) 4 kr. oriendib 5 kr efta l1/*
dollar; borgist fyrir mibian júli (exlendis
fvrir f'ram).
AFOT TT
iðAru Lu
Unpsðgn (sbrvdeg) bundin viö áramót, er
ógiid nema koraXn sé til útgefanda fyrir
1. oít. og aanpandi skuldlaas viTí blabib
AfffreiMla: Anstnrostraíti 8.
XXXVIII. árg.
Reykjavík 1. marz 1911.
12. tölutolað
l. O. O. F. 92339
Ðókftsafn Alþ. lestrarfól. Pósthússtr. 14 5—8.
Forngripasafn opib s i. þrd. og fmd. 12—2
íslandsbanki opinn 10—2 */« og 51/*—7.
K. F. U. M. Lestrar- og skrifstofa frá 8 árd. til
10 sM. Alm. fundir fsd. og sd. 8 V* síMegis.
Landakotskirkja. GuMþj. 9l/« og 6 á helgnrr.
Lundakotsspitali f. sjúkravitj. 101/*—12 og 4—5
Landsbankinn 11-2 ^/a, 5Va-61/*. Bankastj. vib 12-2
Landsbókasafn 12—8 og 5—8. Útlán 1—8
Landsbúnaöarfélagsskrifstofan opin trá 12—2
Landsféhirðir 10—2 og 5—tí.
Landsskjalasafnift á þrd. fmd. og ld. 12—1
Landsiminn opinn virka daga 8 árd. — ö siM.
helga daga 8—11 og 4—6.
Lækning ók. i læknask. þribjd. og föstd. 11—12
Náttúrugripasafn opih l1/*—2»/* á sunnudögum
Ókeypis eyrna-, nef- og hálslækning Pósthús-
stræti 14 2. og 4. fimtud. i hv. mánuði. 2—8.
Tannlækning ók. Pósth.str.14, 1. og 8. md. 11—1
Taxafíóagufubáí. Ingóífur
fer til
Borgarness 4. og 11. marz
Garðs 8. og 14. marz
Lausn ráðherra.
Konungur svaraði samdægurs nær
miðaftni lausnarbeiðni ráðherra á þessa
leið:
Lausnarbeiðni yðar veitt, pótt leitt
pyki mér, og bið eg yður pjóna embattinu
par til er skipaður er ejiirmaður yðar.
Frederik R.
----£*S»3--
Hrapalleg aðferð.
Það var hrapalleg aðferð að tvístra
flokkum og sundra kröftum, er saman
unnu.
Þeir þykjast mjög vilja verja land
sitt — og trdað hefir maður því sem
alvörumáli. — En hvernig ferst þeim
vörnin? Þegar ekki vantar annað en
eining og samheldni til þess að sigra
í bardaganum, þá ráðast þeir á her-
foringja sinn, sem mest hafa til orust-
unnar eggjað.
Þeir taka foringjann sinn og binda
hann í bróðerni með óvinum sínum.
Og eftirtektarverðast er þetta: Þeir
hafa lojað nálega alt í foringjans fari,
sem óvinirnir hafa lastað.
Sjálfir sitja þeir svo eftir, fámennir
og foringjalausir. — Liklega auk þess
fyrirlitnir af fjölda góðra drengja, er
áður hefðu viljað leggja þeim lið.
Er líklegt að slíkir frumhlaupsmenn
verði sigursælir?
Fyrir hvaða sakir bundu þeir for-
ingjann? Var það ekki mest fyrir
völdin og gjöldin, virðinguna og heið-
urinn á sinum tíma af sigri bardagans;
bardagans, sem þeir gátu vel stutt, en
varla stjórnað.
Verður svo ekki næsti bardagi um
völdin ?
Við skulum spá á spilin, sem út
eru komin.
Ástæðurnar:
1. Viðtal ráðherra við Dani í for-
setaför og oftar. Hvað er í því —
með gætni skoðað — annað en afsök-
un lítilsháttar og vörn gegn ósæmileg-
um árásum, og svo bara kurteis orð,
sem öllum sóma vel, ekki sízt við
andstæðinga sína?
2. Rökstudd dagskrá. Hvað annað-
en spurning til liðs síns um það, hvort
sækja ætti hægar fram í bardaganum?
5. Samningur gujuskipajerða. Að
stórum mun betri en áður.
4. Sektarfé botnvörpuveiðara. Til-
raun til að friða æsta Dani og bót
fyrir ofmikla eftirlátssemi áður — að-
eins þó ef alþingi vildi samþykkja.
J. Peningamál. Átti ráðherra að
vinna það fyrir franskt fé, að fresta
bannlögunum, eyðileggja þau, og gera
Frakka sem mest einvalda héryfiröll-
um opinberum mannvirkjum m. m.?
Hefði ekki orðið stærra sakarefnið um
kaup á svo dýrkeyptu lánsfé?
6. Þingjrestun. Mun ráðherra ekki
hafa farið þar svo langt sem komist
varð fyrir valdinu útlenda og bakdyra
smyglunum íslenzku? Svo langt að
ekkert væri eftir nema skilja við flokk
sinn forystulausan, án þess þó að vita
iar um vilja hans ?
7. Stjórnarjrumvörpin. Þau komu
seint, það er satt, og ættu að koma
iýr. Veikindi, arg og ofsóknir þó
næg afsökun.
8. Lengi ytra. Samskonar svar.
ý. Stjórnarskrár stjórnarjrumvarp.
Með ráði flokksins — og jafnvel sjálfra
afklofninganna sumra skyldi það borið
fram litlu síðar.
10. Rannsókn Islandsbanka. Gerði
ekki stjórn hans sjálf í öllu skyldu
sína? Hvað átti þá ráðherra þar að
gjöra?
11. 2/ aurar. Hvellurinn útaf
rannsókn þeirri hitti ekki ráðherra.
Hann var sjálfur ekki við þá rannsókn
riðinn.
12. Skralingjajélagið. Bláa bókin
m. m., eru — vægast sagt — hlægi-
legar afturgöngur. Svo gisnar eru
slíkar dulur, að gegnum þær hlýtur
öll alþýða manna að sjá hraklega á-
stæðunekt afklofninganna fyrir afsetn-
ing ráðherra.
Þessi atriði eru færð hér eftir heyrn
og mirni í bili við sókn og vörn á
alþingi fram á nóttina frægu, h. 25.
febr. Og — þó mér þyki leitt —
verð eg að játa það, að eftir frammi-
stöðu klofningsmannanna þar — ekki
sízt bónbjargamanna ráðh. — hefi eg
mist æði mikið bæði af trausti til
þeirra og virðing fyrir þeim. Ekki
þykir mér ólíklegt, að líkt fari bænd-
um fleiri um þetta mál.
Eg hefi jafnan hallast að stefnu
Landvarnarmanna. Og eg vonaði að
þeir og sjálfstæðismenn héldu áfram
að verða samferða að sama takmarki.
Mundu umbera hvorir aðra, þó nokk-
uð bæri milli, reyndu að leiðrétta með
stilling og drengilegri aðferð, það er
áfátt væri, en létu ekki smámuni eina
sþilla góðu málefni.
Gott málefni gengur hægt,
en ilt vinst í svip með ofstopa.
Ofstopinn þessi: að örfáir félags-
menn reka formann félags síns frá
völdum, skömmu fyrir aðalfund allra
félagsmanna, hann mun víst mælast
illa fyrir út um alt land. Sérstaklega
af því að þessir fáu geta ekki borið
fyrir sig neinar sakir með sönnum
rökum. — Aðeins dálitinn stefnumun,
litla tilhliðrunarsemi og oflítinn dugnað
í þeirra augum. Annað ekki.
Til hvers er þá leikurinn gerður —
ef ekki reyna sjálfir að verða formenn
áður en félagsmenn kjósa? En —
hver þeirra má hljóta hnossið fyrir
hinum ?
Munu ekki fáir treysta peim, til ■ að
afreka meira. Mun nokkur þeirra geta
haft líkt því eins mikil áhrif við kosn-
ingar um land alt, eins og B. J. hafði
1908? — Og þó sagði B. Sv. á al-
þingi, að kosningarnar þá hefðu geng-
ið »eins fyrir því, þótt núverandi ráð-
herra hefði tekið aðra stefnu i mál-
inu«. Eg efa þó, hvort nokkur ann-
ar telur vafasamt, að »uppkastið« væri
staðfest og innlimunin framkvæmd, ef
B. J. hefði þá með sínu mikla starfs-
þreki, brennandi áhuga og mikilsvirta
blaði, lagt á sveif með þeim, er þá
urðu í minnihluta.
Ætli þeir hefðu ekki látið það ógert,
afklofningarnir hver um sig, að spyrna
nógu öfluglega móti ölgerðarkóngum
Dana og vinsölu-miljónamæringum
Frakklands, til þess að geta fengið
staðfestlöginum aðflutningsbann áfeng-
is? Eða, á sama hátt, móti kaup-
mönnum og mestu auðmönnum Dana
til þess að fá samband við heimsmark-
aðiun í Hamborg, án danskra milliliða?
Þetta hvorttveggja er sá dugnaður,
sem lengi mun í minni hafður og
í letur færður.
Hver mun geta treyst ofstopamönn-
um til að hrifsa réttindi vor frá Dön-
um nú alt í einu?
Hver mun trúa nokkrum þessara
afklofninga til þess, að sitja betur eða
ríkja lengur í ráðherrasætinu ? Og
ekki þætti mér furða, þó sumir þeirra
að minsta kosti, eigi von dauflegra
íeimsókna í kjördæmi sín næsta skiftið.
27. febrúar 1911.
Vigjús Guðmundsson.
er minst var á í síðustu ísafold um
að setja Eirík Briem þegar inn í Lands-
bankann. Tillögumenn sáu svo sóma
sinn, að þeir óskuðu, að tillagan yrði
tekin út af dagskrá. Hafa þeir vita-
skuld eigi eygt neina átyllu til að
feðra með það bersýnilega ofbeldis-
verk.
Frá alþingi.
Enginn eftirmaðnr enn.
Dauft eftir »múkinn«. — Eins og
þingið hafi oftekið sig á atlögunni
miklu, nœturvíginu, aðfaranótt laugar-
dagsins. Fáir fundir og fjarska stuttir
síðan. En bakdyramakkið mun hafa
komist í algleyming eftir stórvirkið.
Efri deild. Enginn fundur á
laugardag. Afarstuttur fundur á mánu-
dag.
Frumvarp um skoðun á síld
kom frá Sig. Hjörleifssyni. Isafold
víkur að þvi í næsta blaði. Eftir nokk-
urar umræður var kosin nefnd í málið:
Sig. Hjörleifsson, Ari, Gunnar Ól.,
Ágúst Flygenring og Eiríkur Briem.
Neöri deild. Laugardagur: Jón
Ólafsson bar fram
stj órnarskrárbreytingarf rumvarp
af hálfu sin ogjóns frá Múla. Gengur
það eigi nærri eins langt eins og frum-
varp þeirra Vog-Bjarna og Jóns Þor-
kelssonar, en felur þó í sér afnám
konungkjörinna þingmanna og ríkis-
ráðsákvæðis. Þessu frumvarpi vísað
til stjórnarskrárnefndar. Ráðherra gat
þess, að enn væri von á 3. stjórnar-
skrárfrumv., er meðal annars hefði í
sér falda tillögu um einskift þing.
Breyting á sóknargjöldunum
var annað mál á dagskránni. Sigurð-
ur ráðunautur og Jón frá Hvanná eru
flutningsmenn. Prestsg]ö\d árleg vilja
þeir hafa sem svarar kr. 1,50 á hvern
mann 16—70 ára, og láta jafna nið-
ur þann veg, að helming (7 5 aur.) greiði
hver maður á þessum aldri, en hinum
hluta gjaldsins skuli jafnað niður eftir
efnum og ástæðum. Kirkjugjald vilja
þeir hafa 75 aura á hvern mann 16—
70 ára. Undanþegnir þessir gjöldum
eiga að vera allir utan pjóðkirkjunnar,
heyrnar- og málleysingjar og sjúkling-
ar, sem fram færðir eru af almannafé.
Málið var reifað af Sig. Sig. Nefnd
síðan kosin : Hálfdan, Pétur Jónsson,
Sig. Sig. (form.), Þorl. Jónsson, Egg-
ert Pálsson.
Viðauka við lög um
verzlunarbækur
bar Jón Ólafsson fram — vill láta
skerpa hegningarákvæði þeirra laga m.
m. Nefnd kosin: Ól. Briem, Jón
Ól., Bj. Kr., Bjarni frá Vogi, Jón
Magn.
Þriðjudagur: Fyrsta dagskrármálið
var ályktun um að kjósa 5 manna
nefnd til að
rannsaka Landsbankamálið.
Síra Hálfdán mælti með tillögunni af
flutningsmanna hálfu. Jón Ól. and-
mælti. Kvað nefnd óþarfa, af því að
efri deild hefði pegar kosið nefnd,
Jón Þorkelsson taldi málið þá betur
rannsakað, er neðri deild einnig fjall-
aði um það. Nefnd samþykt með
öllum greiddum atkvæðum gegn 4
(Jón í Múla, Jón Ól., Hannes Haf-
stein o. s. frv.). í nefndina kosnir:
Benedikt Sveinsson, Hálfdan Guðjónsson,
jóh. Jóh., Jón 01. og Jón jrá Hvanná.
— Jón frá Hvanná var á lista
minnihlutamar.na. Fengu þeir jafn-
mörg atkvæði, meirihluta og minni-
hlutalistinn : 12 hvor. Var svo varpa^
að hlutkesti milli Jóns frá Hvanná og
Þorl. Jónssonar, sem var 3. maður á
meirihlutalistanum — og kom upp
hlutur Jóns. Haft er fyrir satt, að
meðal þeirra er sórust í lið með minni
hlutanum um nefndarkosningu þessa
hafi verið herra Skúli Thoroddsen.
Jóhannes Seyðfirðingagoði er forni
nefndarinnar, en Benedikt skrifari.
Annað mál á dagskrá var tillaga sú,
U mhugsunarfr estur.
Þrátt fyrir mikla fundi, tíða og
langa, hefir þeim samsærismönnum
gegn ráðherra B. J. ekki lánast enn
að koma sér saman um n o k k u r t
ráðherraefni, er þeir geti vísað kon-
ungi á. Og hefir hann gert í gær
tilraun til að leysa vandræði þeirra
með því að veita þeim óbeðinn
umhugsunarfrest alt að hálfum mán-
uði: gert þeim orðsending þess efnis,
að hann telji vel munu henta að veita
tóm til að halda áfram ráðagerðum
(Forhandlinger) og búist hann því
við skýrslum um, hversu við horfir,
alt til heimkomu sinnar frá Svíþjóð
11. marz.
Þetta mun alment þykja vel til
fundið af konungi og enga vanþörf
— hvort svo sem það kemur að haldi
eður eigi.

Ófriður milli Rússa og Kinyerja?
Rússar og Kínverjar hafa nú á síS-
ustu tímum háð harða baráttu um efna-
leg yfirráð í Mongólalandi, sem lýtur
Kína. Kínverjar eru mestu dugnaðar-
menn og hefir tekist að græða upp land-
ið og setja þar niöur kínverskar bygðir.
Rússar eiga verri aðstöðu og sjá að með
góðu geta þeir ekki farið fram úr keppi-
nautum sínum í þessu efni.
Rússar hafa því nýlega sent Rússa-
stjórn bréf eða kröfu, þar sem þeir
kvarta undan, að Kínverjar brjóti sátt-
mála þann, er þeir hafi gert við Rússa
1881, í mörgum greinum. Lúta brotin,
að þeir segja, aðallega að tollákvæðum
ýmsum, og svo segja þeir að rússnesk
um þegnum eigi að vera heimilt að setj
ast að og reka verzlun tollfrjálst hvar
sem vera skal í Mongólalandi og fram
með kínverska múrnum. Auk þess vilja
þeir eiga rótt á að skipa fleiri rússneska
konsúla en nú eru þar eystra. Heimta
þeir nú að kínverska stjórnin viðurkenni
þessar kröfur, en hóta ella að taka til
sinr.a ráða.
Enn vita menn eigi, hverju kínverska
stjórnin svarar, en því er spáð, að þetta
só vísir að langvinnum ófriði milli Rússa
og Kínverja og mælist þetta illa fyrir
víða. Rússar hafa sent margar liðsveitir
til landamæra Kína og eru í alt búnir.
Menn eru hræddir um hinar verstu
afleiðingar og að útlendingahatur það,
sem vaknað hefir í Kína út af svarta
dauðanum, verði nú hálfu magnaöra.
Y antraustsyfirlýsingin.
Ágrip af umræðunum.
Benedikt Sveinsson: Ým:
flokksmenn ráðherra orðnir óánæg?
með athafnir hans innan lands og \
an. En þeir vildu helzt að eigi kæi
til vantraustsyfirlýsingar í þinginu. 1
svo er komið er ráðherra að kenr
Hann vildi eigi fyrir öðru víkja.
Vér gefum ráðherra að sök það
nú skal greina:
1) Viðskijti hans við danska blað
menn, er hófst þegar í forsetaförim
Þá bar á skjalli og fagurmælum
hans hálfu, sem eigi var honum sæn
legt. Að vísu var mörgu logið,
sumt var þó satt.
2) Ajskijti hans aj sambandsmálh
Kannast við, að 1908 gekk ráðhei
prýðilega fram, en fjarstæða að eig
honum nálega einum sjálfstæðissig
inn þá. Hundruð og jafnvel þúsun
út um alt ísland hefðu unnið eins
fyrir því máli, þótt hann hefði tekið
aðra stejnu. — Á þinginu 1909 var
það einhuga samþykki sjálfstæðismanna
að setja fram kröfur íslendinga í laga-
formi. En ráðherra fór þá að ympra
á því, að þingið léti vilja sinn í ljósi
með rökstuddri dagskrá. Hér er um
dignun að tefla af hendi ráðherra.
Danir hafa reynt að þegja málið í hel,
ráðherra ekkert um það sagt annað en
í dönsku blaði einu, þar sem hann
taldi íslendinga mundu sætta sig við
eina eða aðra tilslökun í áttina til kon-
ungssambands. Oðru nær en að flokk-
urinn geti sætt sig við þessi ummæli.
3) Þingjrestun. í því máli hefir ráð-
herra látið undan síga konungsvald-
inu — erlenda valdinu, þótt um al-
íslenzkt sérmál sé að tefla.
4) Botnvörpusektirnar. Ráðherra hefir
þar látið hafa sig til að taka í fjárlög-
in núna réttlausa kröfu um 2/3 af
botnvörpusektunum.
5) Viðskijtaráðunauturinn. Danir
veittust að Bjarna Jónssyni með rót-
lausum ásökunum og ráðherra svar-
aði utanríkisráðherra með altof auð-
mjúku bréfi.
6) Bláa bókin. Ráðherra lét skrá
sig meðal danskra manna í bláu bók-
ina. Þótt nokkur afsökun kæmi frá
ráðherra hefir engin leiðrétting fengist.
7) Ráðherra hefir eigi haldið áfram
stefnu þeirri, er hann tók við rannsókn
Landsbankans. Hefði átt að láta rann-
saka íslandsbanka — eftir Akureyrar-
hneykslið í sumar — og gera meiri
gangskör að því að ná í sökudólginn
Friðrik Kristjánsson. En í stað þess
rómar ráðherra stjórnina á íslands-
banka á aðalfundi bankans.
8) Ráðherra kom í skrælingjafélag-
ið og flutti erindi við danska lýðhá-
skóla. Hvorttveggja mjög óheppilegt.
9) Stjórnarfrumvörpin komu altof
seint og fengust eigi sum þeirra nema
á dönsku alt fram að þingbyrjun.
10) Stjórnarskrárfrv. hefir stjórnin
ekki komið með þrátt fyrir þingsá-
lyktun frá siðasta þingi.
n) Ráðherra dvaldi of mjög lang-
dvölum erlendis í vetur.
fgJón Jónsson frá Múla var
framsögumaður »bandamannanna« —
minni hlutans. Hann hóf ræðu sína
á því, að hann talaði hér um stjórn-
andann Björn Jónsson, en eigi mann-
inn. Taldí hann B. J. hafa verið frá
upphafi óhæfan til ráðherradæmis.
Enginn einn maður hefði unnið jafn-
mikið að óhappaverkinu 1908 og
1909 — (Uppkastsmolduninni). Drótt-
aði því að ráðherra, að ástæðan þess
hafi verið sú, að hann hafi séð sér
leik á borði að fella fyrverandi ráð-
herra og því verið Uppkastinu mót-
fallinn. En er til Danmerkur hafi
komið, hafi hann gengið of langt á
hina sveifina. Orð hans þar um
skilnaðarstefnuna verið óhyggileg.
Kvaðst hann búast við, að skilnaðar-
stefnan hér yrði sterk. — í botn-
vörpusekta-málinu tjáði hann sig á
sömu skoðun og ráðherra, en með-
ferð hans á því þó vítaverð. —
Kunni illa við málsskot ráðherra til
hæstaréttar. Það væri tilraun til að
hnekkja áliti hinna innlendu dómstóla.
Hafnarvera ráðherra þótti honum altof
löng — og óhæft hve síðbúin stjórnar-
frumv. hefðu orðið. Þá mintist hann
á Landsbankamálið. Ráðstafanir ráð-
herra hefðu rýrt traustið á bankann
út á við — jafnvel Landmandsbank-
inn orðið hræddur — og taldi það
alment álitið, að ráðherra hefði í
bankamálinu farið illa með vald sitt.
—- Þá vék ræðum. að málinu um
jranska bankann. Tilboð um lán frá
Frökkum, sem ætti að hafa verið af-
hent ráðherra á þingi 1909, hefði
aldrei komið fyrir þingið. En í þess
stað hafi ráðherra tekið dýrt lán í
Danmörku — einmitt hjá þeim banka,
er stæði í sambandi við Thoreféiagið.
— Dróttaði því að ráðherra, að hann
hefði snúið baki við franska láninu,
einmitt þá, er Sveinn sonur hans hafi
komist í samband við enska fjármála-
menn. — Ut af botnvörpusekta-málinu
hafi ráðherra farið með ósannindi um
fyrirrennara sinn H. H. á opinberum
fundi í Reykjavík í fyrra. Hann hafi
verið fylgjandi kaupum á hlutabréfum
í íslandsbanka á þingi 1909 — en þó
látið viðgangast, að nánustu flokks-
menn hans drápu það mál. Þá mint-
ist hann á Thoresamninginn, málaferli
ráðherra, afskifti hans af silfurbergs-
námunni, rithátt ísafoldar J) o. m. fl.,
‘) Hann sagði, að taumlaus ósannindi
væru í hverju einasta blaði af ísafold.
Vér skorum á hann að endurtaka þessi orð
utan þinghelginnar. — R i t s t j.