Ísafold - 24.07.1918, Síða 4

Ísafold - 24.07.1918, Síða 4
4 í S A F O L D af 1908; raen samtidig er en Ophævelse gjort betiuget af, at Be- slutning herom vedtages i et af Landene med kvalificeret Majori- tet saavel af den lovgivende Forsaraling som ved Afstemning af Vælgerne (§ 18). De islandske Udvalgstnedlemmer fremsætter fölgende Udtalelse: frá 1908, en jafnframt eru þau skilyrði sett fyrir samningsslitum, að ályktun um það sje samþykt í öðru hvoru landinu með tiltekn- um meiri hluta atkvæða bæði af löggjafarþinginu og við atkvæða- greiðslu meðal kjósenda (.18. gr.). Islenzku nefndarmennirnir óska að taka fram það, er hjer Frh. af bls. 3. aðist að stansa við axlabandaspöng- ina beint fyrir hjartanu, — dálitil hepni getur þó stundum verið með manni. Ved Forhandlingernes Begyndelse foreslog de islandske Ud- valg8inedlemmer, at der blev vedtaget en særlig Traktat angaa- ende Kongefællesskabet og andre grundlæggende Bestemmelser vedrörende Islands og Danmarks Forbindelse. Derefter skulde der indgaas en anden Overenskomst ajigaaende andre Anliggender, der maatte blive Genstand for fælles Udövelse eller paa anden Maade vedröre begge Stater. De danske Udvalgsmedlemmer mente, at deu danske Rigsdag ved Vedtagelse af Bestemmelser om Landenes Forbindelse ikke kunde benytte anden Fremgangsmaade end den for Loves Vedtagelse gældende. For begge Udvalgenes Medlem- mer stod det klart, at det var underordnet, paa hvilken Maade Forbundsbestemmelserne blev vedtaget. Enhver af Parterue vilde benytte den af deres Forfatningslove og Tingenes Forretningsorde- ner íölgende Fremgangsmaade. Endvidere var begge Udvalgenes Medlemmer enige orn, at det ogsaa var af underordnet Betydning, i hvilken Form Forbundsbestemmelserne fremtraadte, hvad enten i et eller to Dokumenter, idet der ikke eksisterer bestemte Regler for mellemstatlige Overenskomsters Form. Indholdet er det afgö- rende. Derom raener Udvalgene, at der ikke kan herske nogen Tvivl. De her omhandlede Forbundsbestemmelser kommer i Stand ved Overenskomst, hvor to ligeberettigede Parter forhandler om en bestemt gensidig Forbiudelse, hvorved begge Parter kun forpiigter sig at' egen fri Villie uden at være tvungne dertil af noget frem- med Magtbud. I Henhold til det foran anförte har de islandske Udvalgsmed- lemmer hóller ikke ment, at det var af Betydning, om der om Forb'indsbestemmelserne blev anvendt Benævnelsen »Sambandslög« paa Islandsk og »Forbundslov« paa Dansk, idet det til Trods derfor er klart, at deres Indhold, med Undtagelse af Kongefællesskabet, hviler paa en Overenskomst, hvilket ogsaa anerkendes i nærvær- ende Forslags §§ 1 og 18. Om enkelte Bestemmelser i Forslaget tilföjer det samlede Udvalg: Til § 6. Af Landenes Selvstændighed fölger selvstændig Statsborgerret. Derfor er det fra dansk Side lagt Vægt paa at fastslaa, at alle statsborgerlige Rettigheder er fuldt ud gensidige uden Forbehold eller Indskrænkning. Af denne Gensidighed fölger, at enhver nu bestaaende Indskrænkning i den fulde indbyides Ligestillethed bliver at ophæve (saasom den af Islands Forfatningslov af 19. Juui 1915 § 10 fremgaaende Ulighed i Valgretten). Da hvert af Landene selvstændig meddeler Statborgerret (Ind- födsret), der tillige faar Virkning i det andet Land — hvilken Ord ning er i Samklang med den i Kommissions Forslaget af 1908 indeholdte — gaar man ud fra, at Reglerne for Statsborgerrets Erhvervelse og Fortabelse vedbliver at være indbyrdes overensstem- mende mellem de to Lande. Hvad særlig angaar den gensidige Ret til Fiskeri paa Söom- raadet, er det fra islandsk Side blevet fremhævet, at de faktiske Forhold gör denne Gensidighed mere værdifuld for de danske end for Islænderne. Man har derfor fremsat et önske om, at der aab- nes Island Adgang til Fiskeri paa Grönlands Söomraade. Dette lader sig under Grönlands nuværende Styresæt ikke virkeliggöre, men det er en Selvfölge, at hvis der i större eller mindre Udstræk- ning gives Adgang for danske Statsborgere til Fiskeri paa Grön- lands Omraade, vil den samme Ret tilkomme ogsaa islandske Statsborgere. Til § 7. Medens det danske Udenrigsstyre, der paa Islands Vegne tillige varetager dettes Udenrigsanliggender, maa være en Enhed, hvis Ledelse er samlet saaledes, at Mulighed for indbyrdes modstridende Beslutuinger og Handlinger er udelukket, er der indsat Bestem- melser til Betryggelse af, at Udenrigsstyret ved Bebandlingen af islandske Sager kan raade over den fornödne Sagkundskab saavel i Udi nrigsministeriet som ved Gesandtskaberne og Konsulaterne. For at disse Bestemmelser kan blive fuldt virksomme, maa det forventes, at Islændinge í större Omfang, end Tilfældet har været i de senere Aar, söger og opnaar Ansættelse i Udenrigsministeriet for at tilegne sig den fornödne Uddannelse. Naar det i Forslaget udtales, at den islandske Regering efter nærmere Aftale med Udenrigsministeren kan udsende Delegerede til at forhandle om særlige islandske Forhold, er denne Bestemmelse ikke til Hinder for, at den islandske Regering under særlig paatræng- ende Forhold, hvor en nærmere Aftale ikke altid forud vil kunne foreligge, kan blive nödsaget til at handle, uden at en saadan er truffen, saaledes som Tilfældet allerede nu har været under Verdens- krigen. Det maa forudsættes, at Udenrigsministeren snarest mulig sættes i Kundskab om ethvert saaledes foretaget Skridt. Frh. í 39. tölubl. segir: I upphafi var það uppástunga íslensku nefndarmannannp, að gerður væri sjerstakur sáttmáli um konungssambandið og önnur grundvallaratriði um samband landanna, íslands og Danmerkur. En síðan skyldi annar samningur gerður um önnur mál, er sæta kynnu sameiginlegri meðferð eða varða kynnu ríkin bæði á annan hátt. Dönsku nefndarmennirnir töldu ríkisþing Dana eigi geta haft aðra aðferð, er það samþykti ákvæðin um samband landanna en þá, er lög væru samþykt. Það var allri nefndinni ljóst, að það væri aukaatriði, hvaða aðferð höfð væri um samþykt sambands- ákvæðanna. Hvor aðili færi með það eftir ákvæðum sinna stjórn- skipunarlaga og þingskapa. Svo var og báðum nefndunum ljóst, að það væri einnig aukaatriði, í hvaða form sambandsákvæðin væru búin, hvort þau væru heldur í einu eða tvennu lagi, því að form ríkjasamninga er hvergi föstum reglum bundið. Alt veltur á efninu. Á því telja nefndirnar engan vafa vera. Sambands ákvæði þau, er hjer greinir, verða til fyrir samkomulag, þar sem tveir jafnrjettháir aðiljar semja um ákveðið samband sín á meðal og báðir binda sig aðeiris samkvæmt sjálfs sín vilja og eru af engu öðru valdi til þess knúðir. Samkvæmt þessu hafa íslensku nefndarmennirnir eigi heldur talið það máli skifta, þó að sambandsákvæðin væru nefnd »Sam- bandslög« á íslensku og »Forbundslov« á dönsku, enda þar fyrir auðsætt, að efni þeirra, að undanteknu konungssambandinu, bygg- ist á samningi, sem og er viðurkent í 1. og 18. gr. Nefndirnar báðar láta það um mælt, er hjer segir, um einstök atriði frumvarpsins: Um 6. gr. Sjálfstæði landanna hefir í för með sjer sjálfstæðan ríkisborg- ararjett. Þess vegna er af Dana hálfu lögð áhersla á, að skýlaust sje ákveðið, að öll ríkisborgararjettindi sjeu algerlega gagnkvæm án nokkurs fyrirvara eða afdráttar. Af þessari gagnkvæmni leiðir það, að afnema verður allar þær takmarkanir, sem nú eiga sjer stað á fullu gagnkvæmu jafnrjetti (svo sem mismun þann á kosn- ingarrjetti, sem kemur fram í 10. gr. stjórnarskipunarlaga íslands frá 19. júni 1915). Með því að hvort landið fyrir sig veitir ríkisborgararjett (fæð- ingjarjett), sem einnig hefir verkanir í hinu landinu — en sú skip- un er ss ipuð því, sem nefndarfrumvarpið frá 1908 kveður á um í því efni — er gert ráð fyrir, að fyrirmælin um það, hvernig roenn öðlast og missa ríkisborgararjett verði sem áður innbyrðis samræm í báðum löndunum. Að því er sjerstaklega snertir hinn gagnkvæma rjett til fiski- veiða í landhelgi, hefir því verið haldið fram af hálfu íslendinga, að eins og ástatt er, sje þessi rjettur meira virði fyrir Dani en íslendinga. Það hefir því komið fram ósk um, að Islendingum veitist kostur á að stunda fiskiveiðar i landhelgi Grænlands. Þetta t-etur ekki orðið meðan stjórn Grænlands er með þeim hætti sem nú, en það er einsætt, að ef dönskum ríkisborgurum verður að meira eða minna leyti veittur kostur á að stunda fiskiveiðar í land- helgi Grænlands, þá munu íslenskir ríkisborgarar einnig verða sama rjettar aðnjótandi. Um 7. gr. Enda *þótt danska utanríkisstjórnin, sem fer með utanríkismál íslands í þess umboði, hljóti að vera ein, undir einni yfirstjórn, til þess að girða fyrir gagnstæðar ályktanir og framkvæmdir, hafa þó verið sett ákvæði til þess að tryggja það, að utanrikisstjórnin eigi við meðferð íslenskra mála kost á nægilegri sjerþekkingu bæði í utanríkis8tjórnarráðinu og við sendisveitirnar og ræðismannaem- bættin. Til þess að þessi ákvæði geti komist í fulla framkvæmd er þess að vænta, að íslendingar, frekar en verið hefir að undan- förnu, sæki um og fái stöður í utanríkisstjórnarráðinu tii þess að afla sjer þeirrar fullkomnunar, sem þörf er á. Þar sem í frumvarpinu segir, að íslenska stjórnin geti eftir nánara samkomulagi við utanríkisráðherrann sent sendimenn úr landi til þess að semja um málefni, sem sjerstaklega varða ísland, er þetta ákvæði ekki þvi til fyrirstöðu, að þegar sjerstaklega brýna nauðsyn ber til, og ekki æfinlega er unt að ná til utanríkisráð- herrans áður, geti islenska stjórnin eigi að síður neyðst til að gera ráðstafanir, eins og þegar hefir átt sjer stað á tímum heimsstyrj- aldarinnar. Það er gengið að því vísu, að utanríkisráðherranum verði skýrt frá hverri slíkri ráðstöfun svo fljótt sem því verður við komið. Frh. í 39. tölubl. Nú skal eg reyna að lýsa fyrir þér æfimýrum mínum sem sjálf- boðaliða. Þegar eg las i blöðunum, að verið væri að mynda sænska sjálfboða- sveit hér i bænum, gekk eg auðvit- að samstundis i hana. Féidurnir höfðu þá nýhafið höfuðsókn sína, og svo að segja á næstu grösum geysuðu orusturnar. Við vo um um hrið hér í bænum við æfirgar, og undum því hið versta, að fá ekki að leggja af stað til vígstöðvann . Svo var til æthst, að við biðum hér unz sveitin teldi 300 manns. *En við báðumst undan biðinni, og okkur tókst að fá leyfi til þess að halda tii vígvallauna. Konur Uleáborgar höfðu gert sveitinni fagran fána. Eg gleymi því aldrei hve hátíðleg var guðsþjón- ustan 1 kirkjunni hér morguninn sem okkur var fenginn hann í hendur. Kl. 9 átti lestin að fara með okk- ur. Á járnbrautarstöðinni var ara- grúi, og okkur voru réttir blómvend- ir úr öllum áttum. Það var leikið á lúðra og alt gert til að gera skiln- aðarstundina bjarta og tilkomumikla. Við vorum flestir glaðir í bragði og fullir tilhlökkunar. Svo blés eim- pípan og lestin rann af stað. A tveim stöðvum fagnaði fó.kið okkur með hátíðlegum miðdegisverði. Skotdunur látlausar heyrðum við alla leið. Undir kvöld vorum við komnir til þo'ps eins nálægt Tamm- erfors, og svo ráð fyrir gert, að við skyldum halda þar kyrru fyrir um nóttina. Okkur var skipað að halda kyrru fyrir í vögnunum og vera viðbúnir. Engin ljós máttum við kveikja. Okkur var sagt að búa út biktöskur okkar og merkja ferða- kisturnar, þeim sem þær höfðu nokkrar, því ef til kæmi að við yrð- um kallaðir til viga, yrði allur far- angur að skiljast eftir í vögnunum. Einn samfylkinga minna skifti skyrt- um sínnm á milli félaga sinna. »Áður en morgundagurinn er liðinn ligg eg nár«, sagði hann. Og hann reyndist sannspár. Aður en liðnar voru 10 mínútur af fyrsta bardaga okkar var hann fallinn, — höfuðið var í tætlum. Meðan við biðum í vögnunum, fórum við að gerast alvarlegir, eða öllu heldur hátíðlegir. Við hlustuð- um á drunurnar og störðum út f heiðskira, iskalda nóttina. Klukkan 4 gekk svo skipunin vagn frá vagriit Út og fylkið liði! Við spentum okkur baktöskunum, grip- um byssurnar og fylktum fljótt og hljóðlega. Gengum svo fyrst til bóndabæjar eins skamt frá, átum mjölgraut og drukkum te. Og svo vorum við albúnir þess, að hefja þáttöku okkar i frelsisstríðinu. Fyrsti áfanginn var til kirkju einn- ar, sem lá 4—j km. í vestri, uppi á háum ási. Vegurinn var flugháll og snarbrattur og ristur djúpum vagnförum. Baktaskan fór að gerast dálitið þung. Eg hafði einu sinni áður farið þessa leið og á uppgöngunni var eg að hugsa um það til samanburðar. Það var um páskaleyti og það grænk- aði fyrir fyrsta vorgróðurnum. Við vorum í 2 hraðreiðum og öll ofsa- glöð, á leið frá ferðamannahóteli i grendinni, þar sem við höfðum setið saman að glæsilegum miðdegisverði. Munurinn var töluverður. Frh. í 39. tölubl.

x

Ísafold

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.