Ísafold - 07.12.1918, Blaðsíða 2

Ísafold - 07.12.1918, Blaðsíða 2
ISAFOLD Fímtugsafmæli Haraldar Níelssonar. ísaíoM bittir hér á eítir afmælis- kvæði þsð, sem getið var um í síð- asta bkli. Þá láðist að geta einn- ar myndargjafar, sem síra Haraldi var færð á afmæli hans. Það var silfarbikar með 600 kr. í gulli frá gömlum nemendum hans í Vélstjóra- skólanum. Á bikarinn var letrað: »Haraldnr Níelsson prófessor. Á afmæhsdnginn -50. nóvember 1918. Til minningar um Vélstjóraskóla íslands. Frá nokkrum vélstjórum.c Kvæðið er á þessa leið: Hjartnanna öldur um þig hlýjar streyma. Eilífðar-þrárnar mirmast þín í dag. Heyrirðu' ei óma þunga þakkar- hreima innan úr bænum, utan frá sænum, — allra, er söngst þú lífsins sigur- lag? Ljóssækni andi! Yfir dauðahöfin eilífðar-ljóma stráir sálin þín. Þegar þú talar, verður geigvæn gröfin geislandi braut í gleðinnar skaut, þar sem að sólin,sólin mikla skín.— Eilífðar-hjartslátt láttu um lífsins æðar læsast, svo þiðni dauðans kaldi ís! Ger þeim, sem efast, elfur Heljar væðar út yfír brimin inn í þann himinn, er eilíf ur hátt yfir húminu rís! Jón Björnsson. T Þsir, sem féSiu í viii 9 Björn Bjarnason dr. phil. 3. júli 1873. — 18. nóv. 1918. Styrktarsjóður W, Físcher. Þetta ár hefir neðantöldum verið veittur styrkur úr sjóðnum: A. Til ekknanna: 1. Diljá Tómasdóttur, Rvík. 2. Ingibj. Illaugadóttur, Gerðum. (75 kr. hvor). 3. Önnu J. Gunnarsdóttur, Rvik. 4. Steinunnar J. Arnadóttur s. st. 5. Guðrúnar Jóhannesdóttur s. st. 6. Sigurveipai Runólfsdóttur s. stj 7. Ragnhildar Pétursdóttur s. st. 8. Sigþórar Steinþórsdóttur s. st. 9. Guðrúnar Gunnlaugsdóttur s. st. K>. Guðriðar Magnúsdóttur s. st. 11. Guðlaugsr Þórólfsdóttur s. st. 12. Viiborgar Steingrímsdóttur s. st. 13. Jóhönnu G. Jónsdóttur s. st. 14. Margrétar Jónsdóttur s. st. 15. ÓLifíar Þórðardóttur Viðey. 16. Petroneliu Magnúsd., Hafnaif. 17. Jónínar Magnúsdóttur s. st. 18. Heigu Jónsdóttur, Hliðsnesi. 19. Iagibj. Jánasdóttur, Vatnsl.strönd. 20. Theodóm Helgadóttur, Keflavik. 21. Jóhönnu Jónsdóttur s. st. 22. Öanu Pétarsdóttur, Geiðum. 23. Snjófriðar Einarsdóttur, Miðnesi. (50 kr. hver). B. Til barnanna: 1. Salons Larussonar, Hafnarfirði. 2. Óiafar helgadóttur, s. st. 3. V;iborgar Sigurðard. Vatnsleysu. 4. Sveinsínar Jóramsdóttur, Garði. (50 kr. hvert). Styrkurinn verður útborgaður 13. desember af Nic. Bjarnason. Stjórnendurnir. Hann var einn þeirra, sem til grafar voru bornir í dag. Hann var hálffimtugur, er hann lézt. En þung- bær og þrálát veikindi höfðu rænt hann að mestu sex seinustu árun- um, og varð æfi hans skemri en skyldi. Ekki hæfir það, að fara í neinn mannjöfnuð yfir bessum mörgu gröfum. Margur á nú um sárt að binda, og mörgum blæðir svo að fáir vita. En þó er dauði þessa manns ein sviplegasta fregnin þessa harmadaga. »Þá kemur mér hann í hug, er eg heyri góðs manns getið; hann reyndi eg svo að öllum hlut- um«. Dr. Björn Bjarnason var bóndason frá Viðfirði í Suður-Múlasýslu. Þar ólst hann upp, og kendi sig síðan að jafnaði við fæðingarstað sinn. Hann kom í skóla sextán vetra og varð stúdent 1895 með agætiseinkunn. Ekki voru það þó gáfur hans og kostgæfni við námið, sem hann var kunnastur að í skóla, enda var það ekki skaplyndi hans, að hafa sig mjög í frammi. En tvent er það annað, sem honum er viðbrugðið fyrir í skóla, eins og jafnan siðan, en það er fyrst prúðmenska hns og drengskapur í hvíyetna, en annað frækni i iþróttum, einkum hvers- konar fimleikum. Þvi að >eigi var sá leikur, að nokkur þyrfti við hann að keppa.« Og alla æfi voru áþróttir og karlmenska yndi hans og eftir- læti. Hann hafði lifað sig inn í íþróttalíf fornmanna af slikum áhuga og með þeirri gerhygli, að trauðla hefir nokkur samtiðarmanna verið jafnoki hans í þekkingu og skiln ingi á þeim efnum. Um þetta er doktorsrit hans, eins og kunnugt er. En hann var síhugsandi nm þessi fræði, og því er miður, að með honum hefir sjálfsagt farið í gföfina mikið af ósögðum fróðleik i þessum efnum. íþróttir þessa hnds mistu mikils, er honum entist ekki heilsa og líf lengur en þetta, En aðalrit hans, Iþróttir fornmanna, málfaEurt og þrungið af fjöri og íturhyggju, er þó mikil eign. Sú bók verður ungum mönnum þessarar þjóðar si- feld hressingarlínd og hvöt til dreng skapar og dáða. Meðan heilsan leyfði fekst hann sjálfur við úti-íþróttir, og var að Ieikum með nemendum sinum, hve- nær sem hann fekk við komið. En það er auðvitað, að fimleiksraunir fekst hann ekki við að jafnaði eftir að hann var kominn úr skóla og af léttasta skeiði. Þó hafði hann tii að rifja upp gatnlar endurminningar og bregða fyrir sig leikni sinni, þegar svo bauð við að horfa. Það var einhverju sinni, að við vorum með honum hér utanvert við bæinn, nokkrir nemendur hans úr kennara- skólannm, og varð girðing fyrir okk- ur. Þar var hlið og rimlagrind í, og var vel axlarhá af jafnsléttu og odd- mjóir rimlarnir upp. Við fórum girðinguna þar sem hverjum þótti færilegast, en dr. Björn reyndi að opua hliðið en tókst ekki. Hann tók þá lauslega efst um tvo rimlana og vatt sér í eioni svipm yfir grind ina, svo mjúklega, að það virtist fyrirhafnarlaust. Eg mintist þessa stviks svo sárlega í fyrravetur. Hann va'r þá nýkominn hingað, og geng- um við saman, og var lítið eitt hált. Honnm var þá svo tregt um ganginn, að hann leitaði stuðnings. Mér hefir ekki í annað skifti runnjð meir til rifja hverfleiki þessa lifs. Dr. Björn lagði stund á norræna tungu við háskólann í Kaupmanna- höfn. I fyrstu ætlaði hann að yeiða lögfræðingur, en féll ekki það nám og hvaif að norrænunni. Málið var honum hjartfóígið, og gaf hann sig einkum að anda þess, sjálfri sál málsins, framþróun þess og tilbrigð- um. Honum var yndi að komast vcl að orði, og mjög hversdags- legt orðalag var ekki að hans skapi. Hann var og skáldmæltur, þótt hann flíkaði því lítt (nema í þýðingum sínum í Iþróttum fornmanna). Hann lauk meistaraprófi í norrænum fræð- um 1901 ojg hélt þá heim til íslands Og varð skólastjóri á ísafirði. Þaðan var heitmey hans, Gyða Þorvalds- dóttir læknis Jónssonar. Þau gengu að eigast um haustið 1902. A þeim árurp samdi hanu doktorsrit sitt og varði það við háskólann 27. september 1905. Þau hjón eignuðust fjogur börn, en mistu af þeim eina dóttur, og bættist sá harmur þeirra á veikindi hans sjálfs, sem þá voru hvað þyngst. En bæði ástríki konunnar og tengdirnar urðu honum ómetanlegur styrkur i veik- indum hans og mótlæti. 1908 tekur kennaraskólinn hér til starfa og varð hann þar kennari. Eg var þar einn nemenda hsns. Og eftir að hafa sjálfur íensist cokkuð við kensln, skilst mér það æ betur, hversu frábærlega hann rækti það starf, hversu grandgæfiíega hann vandaði tii hverrar einustu kenslu- stundar. Enga fyrirhöfu sparaði hann, ef nemendur hans áttu i hiut. Aldrei hefi eg t. d. séð stila leiðiétta af slíkri umhyggju og hjá honum. Og enginn skildi þó betur en hann, hversu bókstafurinn deyðir en and- inn iífgar. Þrátt fyiir þessa miklu nákvæmni varð kensla hans aldrei þur eða þungiarnaleg, en síhlý, ssýr og fjörleg, en þó stiilileg og virðu- ieg, eins og maðurinn sjáiíur. í ailn umgengni hans við nemendur var ástúð og djúp alvara 0° fest?, samfara giaðíyudi og bróðurlegu fé- lagslyndi. Mesta gíeði hans var að bregða sér út ni leika með nemend- urn sínum, miili kenslustunda, og oft þess utan, siðari hluta dags, eða þegar tími vanst til. En þessi fé- lagsskapur breytti í engu hinni þög- ulu virðingu fyrir kennaranum. Slik festa og göfgi var jafnan yfir bonum. Þess í milli bauð hann nemendum oftle^a tii kvóidverðar, eins og húsrúm leyfði, heima á heimili þeirra hjóna. Varð þá ein- att skrafdijúgt og glatt á hjalla og margskonar þjóðiegir leikir tii skemt- anar. Þær stundir munu seint úr minni líða þeim sem nutu. Og upp úr þessu hlutu margir nemenda hans vináttu hans til frambúðar, og þeirra hjóna beggja. En dr. Bjðrn gleymdi trauðla nokkrum nemenda sinna, þótt hann væri »firr farinn«. Hann var síspyrjandi þá, sem hann umgekst eða hitti, um líðan og gengi Utibú i Hafnarfirði. Egill Jacobsen Reykjavík. — Sími: 119. Simi: 9. Útibú i Vestmannaeyjum, Simi: 2. Landsins fjöibreyttasta VefnaOarvöruverzlun. Prjónavörur, Saumavélar, Isienzk flcgg. Regnkápur, Smávörur, Drengjaföt, Telpu'kjólar, Leikföng. Pantanir afgreiddar gegn eftirkröfu ef óskað er. Öllum fyrirspurnum svarað greiðlega. VandaOar vörur. Ódýrar vörur Sí t?i *ft "ti '*&&& Wi Afiíí Eiríksson Heiidsala. Tais. 265. Pésth. 277. Smásaia. Vefnaðarvörur, Prjónavörur œjög fjölbreyttar co ce </> Saumavélar með hraðhjóli og 10 ára verksmiðjuábyrgS Smávörur er snerta saumavinnu og hannyrðir. þvotta- og hreiniætisvðrur, beztar og ódýrastar. WSXr Tækífærisgjafir. hinna, sem hann gat ekki staðið í beinu sambandi við. Og dú, við lát hans, munu þeir hver og einn blessa minningu hans, hins hugum- Ijúfa kennara og göfuga manns. Annars var dr. Björn fremur fá- skiftinn og dulur nokkuð um eiginn hag. Hann kyntist ekki mörgum, en var trygðin sjálf og a'úðin vin- um sínum og kunningju!::. Og i umgengni hans við vini sína var hógvæiðin og prúðmenskan frábær, hvort heldur hann var glaður og reifur eða þjáður og fámáll. í allri framkomu hans iýsti sér þetta, að hann ætti meira að þakka og gæti minna veitt, hversu gagnstætt sem það annars var. Þetta var ekki utan ;ið læið kurteisi, því siður metuaðar- skortur, 'því að enginn inaður var stoltari, næmari fyiir sæmd úaiú, en hsnn, og enginn mundi síður íáta ganga i hlut sinn. Þetta var eéii hans — aðalsmeiki þeirra æanna, sem er prúðmenskan ásköpuð. Eftir fjögra ára starf við kennara- skóianu bilaði heiisa hans skyndilega. Eftir það er líf hans um margra sra skeið sífeldar likamsþjáningar og barátta við vanheilsu. Það varð óú hans hlutskiíti, að reyna á þennan hátt hreystina og karimenskuna, seni hann dáði svo mjög. Og ekki hvik- aði hann heldur, ekki mælti hann æðruorð, hversu sem áhoríðisi. Aldrei var hann prúðari en í mann- raununum. Hann leitaði sér heilsubótar, fyrst hér heima en síðan erlendis, og dvaldi lengstum í Svísí. Stundum bstnaði honum, stnndum beitóku veikindin hann aftur. Vorið 1917 var hana loks þaö hress orðmu, að hann gat haldið heimleiðis eftir meira en fjögra ára dvöl edendis. Honum var þá falið að semja eða efna til íslenzku orðabókarinnar, og var það eftirlætisveik fyrir hann, hefði hann mátt njóta sín til fulls. Og allshugar feginn tók hann til þessa starfs; athafnaleysið í veikind- unum hafði þjáð hann, því að starfs- jöngun hans var óbilandi. Og svo var fögnuðurinn yfir því að vera kominn heim. Áður en hann lézt var hann svo hraustur orðinn„ að hann taldi sig úr allri hættu. Hann hafði þá þá nær tekið aítur hina fyrri iifsgleði sína og vonaði hins bezta um starfið. En vegna orðabókarirmar einnar er fráfall hans mikill tregi öllum þeim, sem skilja, hvert menningar- verk hann var að vinna. Það segja fróðir menn, að dr. Björn væri hinn iærðasti maður. Sá, sem þetta ritar, er ekki þess um* kominn, að iæða nánar um vísinda- störf hans og verðmæti þeirra. En það hygg eg, að hann hafi sjáifur verið alt of hógvær i matí á sínum eigin verkum. Það, sem hann átti sjáifur að gera, fanst honum vist aidrei nógu vel af hendi leyst. Eg skal geta þess, af því að mér er það svo vel kunnugt, að hann hafði í mörg ár safnað af kappi ísienzk- um málsháttum og orðtækjum og ætlaði að gefa út rit um þetta og var það ffljög hugieikið. Og þegar hann hvarf.heim frá Sviss, varhann ráðinn í að halda verkinu áfram og lagði þá drög fvrir aðstoð við það. Eu þegar til Hafnar kom, kemst hann að þvi, að annar maður hefir tektð sér þetta sama fyrir hendur„ og þegar ritað nokkuð um það. Og þá fanst houum síuu verki ofaukið. Eg hygíJ að þessi ernstaka hóg- værð og varfærni hafi dregið um of úr framkvæmdum hans og liggi íyrir því minna eftir hanu en eila mundi. Auk þess hafa veikindin, að sjálfs hans hyggju, lamað þrek hans löngu áður en haun sýktist fyrir alvöru. En eftir það tók hann eigi á heil- um sér. í bréfi til eins vina sinna hér i bæuuu) segir hann svo: »Veikindi mín lögðust um langt skeið — bæði siðustu árin i Reykja- vik og fyistu leguár min — mjög svo á taugarnar, svo að mér fanst vit og minni vera farið út um þiif- ur. Eg gat ekki notið mln til neins og vildi þvl láta menn hafa sem minst andleg kynni af mér. Nú (í júní 1917) er eg orðinn nokkuro- veginn brattur, furðanlega fjörmikill eftir svo langa drunganótt, er tók að færast yfir mig þegar á fyrstu há-

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.