Ísafold - 08.12.1925, Page 2

urinn (jafnaðarm.) eru einnig
sömu skoðunar. Þeir vilja ákveðið
að krónan nái sínu fyrra gullgildþ
og lýstu því yfir í þinginu, að
stefna þeirra í' málinu væri sú.
að að þessu væri stefnt, en það
var fyrir beiðni róttækra vinstri-
manna í þinginu, að ekkert var
sagt um það í frumvarp-
inu sjálfu, hver væri ætl-
unin með krónuna í framtíðinni.
Þeir vildu ekkert um þetta ákveða
að sinni, og við þetta varð stjórn-
in sig að sætta, því hún verður
að sitja og standa eins og frjáls-
lyndi flokkurinn vill vera láta.
En bæði vinstrimenn og hægri-
menn eru mjög óánægðir yfir, ef
ekki verður nú þegar í lögunum
sjálfum ákveðið — að svo miklu
leyti sem það er á mannanna valdi
að ákveða — hver verði framtíð
dönsku krónunnar.
Eins og sagt hefir verið frá
hjer í blaðinu áður, sendi stjórn
Dana, samkvæmt . tilmælum frá
gengisnefndinni, seinnipartinn í
sumar, út fyrirspurn tilhelstu at-
vinnugreina í Danmörku, þar sem
beðið var um álit þeirra og til-
lögur í gengismálinu. Var svarið
einróma á þá leið, að krónan setti
að ná sínu upphaflega gullgildi.
Gengisnefndin og bankarnir
hafa verið sömu skoðunar. Þjóð-
bankinn hefir altaf sagt, í öllum
sínum tillögum til stjórnarinnar,
að hann gangi út frá því sem
gefnu, að markmiðið sem kept
verði að, sje að ná upphaflegu
gullgildi krónunnar. Uni stýfingu
væri því ekki að ræða. Aðrir
bankar í Danmörku eru sömu
skoðunar.
í áliti stjórnar Landmands-
bankans er komist svo að orði um
stýfingu: „Ef við ekki í augum út-
lendra þjóða eigum að skoðast
sem þjóð, sem án nokkurrar nauð-
synjar vill koma sjer undan að
greiða skuldir sínar, þá vefður
markmiðið sem okkur ber að
stefna að í gengismálinu að vera
það, að koma krónunni upp í sitt
fyrra gullgildi.“ í áliti Handels-
bankans er m. a. komist svo að
orði, að „því nær sem krónan
kemst sínu upphaflega verði, þess
óheillavænlegra væri það að voru
áliti, að fara að stýfa krónuna.“
Það er ef til vill einhver mesta
gæfa sem danska þjóðin hefir
hlotið í seinni tíð, hve einhuga
hún er í þessu stærsta velferðar-
máli þjóðarinnar, gengismálinu.
Þessi einbeitti vilji atvinnurek-
enda, banka og stjórnmálaflokka,
lyftir þjóðinni yfir örðugleikana
sem hljóta að verða samfara geng-
ishækkuninni. Gætu sumir af leið-
togunum hjer heima lært allmikið
af Dönum í þessu efni. þessir leið-
togar hafa í tíma og ótíma talið
það sína heilögu skyldu, að útbá-
súna sem mest erfiðleikana sem
eru samfara gengishækkun, en
aldrei minst á neina kosti sem
væru henni samfara.
Að sjálfsögðu er til ein og ein
rödd í Danmörku, eins og al-
staðar, sem vill stýfa krónuna, en
þess gætir svo lítið þar, að »1-
ment er litið svo á nú þar í landi,
að um stýfingu krónunnar sje
ekki að ræða lengur. Það er ekki
vegna þess að róttækir vinstri
menn vildu stýfingu, að þeir hafa
ekki viljað ákveða það nú í lögum,
hvert bæri að stefna með krón-
x. a. jl að er af ótta við spá'kaup-
mensku (spekuiation) í krónunni,
sem þeir vilja e’kkert segja um
stefnuna í framtíðinni. Hvort
stýfing verði síðar vilji flokksins,
fer eftir því ástandi sem ýá verð-
ur. Það má því segja að allir
stjórnmálaflokkar í Danmörku —
öll þjóðin — sje sammála um
aðalstefnuna í gengismálinu.
Væri fróðlegt að vita, hvaðan
Tr. Þ. kemur sú viska, að allir
stjórnmálaflokkar í Danmörku
væru 'sammála um að stöðva
hækkun krónunnar. En þetta seg-
ir Tr. Þ. í „Tímanum“ næstl.
laugardag.
Læknar, almenningur og
heilbrigðin.
Jeg held. að flestir fslen l ngar
sjeu þeirrar trúar, að góður lækn-
ir og byi g lyf.iabúð sje besta
tryggingin fyrir hei’origði hvers
hjeraðs. Ef þetta er fengið, þá eru
sjúkdómarnir e:kki svo mjög ægi-
legir, því læknirinn „læknar“ þá,
sem ekki eru með öllu banvænir.
pessi trú er áreiðanlega röng,
þó mikið geti góður læknir gert
og oft komi lyf að góðu gagni.
Málið er miklu erfiðara og marg-
brotnara, og þó undarlegt sje, er
heilbrigðisástandið að mestu leyti
komið undir allri alþýðu í land-
inu, og menningu henhar, efnahag
og fl. þvíl.
Það, sem alt veltur á, er, að
menn haldi góðri heilsu og sýkist
ekki. Fjöldi sjúkdóma er þannig,
að enginn læknir getur bætt þá,
síst að fullu, úr því þeir eitt sinn
hafa brotist út, og þó læknir kynni
að geta gefið svo skynsamar lífs-
reglur, að nægja mættu til þess
að útrýma sjúkdómi með tíð og
tíma, þá leyfa ekki ætíð atvik og
ástæður að fara eftir þeim. Hve
margir neyðast t. d. ekki til þess
að vinna og leggja mikið á sig,
þó læknir hafi sagt þeim að þeir
þyldu ekki vinnu? Og hve mikið
af dýrmætum tíma eyðist í sjúk-
dóma, þótt ekki sje talað um all-,
ar þjáningarnar, sem þeir valda?
Þrent er það, sem veltur á: 1)
að menn sjeu af hraustu kyni
ikomnir, 2) að efnahagur sje þol-
anlegur, 3) að fólkið lifi á skyn-
samlegan hátt.
Hraust kyn. Það er alkunna, að
börn líkjast foreldrum sínum og
þau taka og allajafna að erfðum
ágalla þeirra, líkamlega og and-
lega, þó margar sýnist uhdantekn
ingarnar. Þannig legst vaxtarlag
og hæð í ættir, hraustar eða veil-
ar tönnur, tilhneiging til berkla-
veiki að öllum líkum, ýms geð-
veila og margt annað. Æskilegast
væri það, að aðeins hraust fólk og
heilsugott giftist og yki kyn sitt,
og síst er fvrir það að synja, að
stefnt verði í þessa áttina ósjálf-
rátt, þegar öllum almenningi er
oiðið það ljóst, hve mikið er undir
'kyninu komið og erfðafræðin er
lengra á leið komið en nú er. For-
feðrum vorum var þetta ljóst, því
þeir spurðu fyrst um ættina, er
börn þeirra skyldu giftast. Skoð-
un þeirra var miklu heilbrigðari
en hinna, sem spyrja eftir auðn-
um einum. Það bendir margt til
þess, að svipaður hugsunarháttur
sje að rísa upp í löndunum og
forfeður vorir höfðu, en bygður á
meiri reynslu og betri rökum en
þeir höfðu úr að spila. Sjúkir
menn og vanmetaskepnur hafa og
;rtíð veríð óskabörn trúbragðanna,
en Aælferð þjóða byggist ekki á
þtim, heldur einmitt á úrvalsfólk-
inu, því sem best er gefið til sálar
og líkama og fæsta hefir gallana
og veilurnar. Þessiia úrvalsmenn
verða óskabörn komandi aldar,
þó jafnframt verði reynt ?ið lækna
sjúka, lina þjáningar og halda
lífinu í ræflunum.
Eitt er víst, og það er, að menn-
ii nir eru fæddir ærið ólí’kir, hafa
ætíð verið það og verða það. —
Engjn breyting á ytri kjörum get-
ur breytt þessu og ekkert upp-
eldi. Og eiginlegleikar manna, ill-
ir og góðir, erfast til barnanna.
I þessum efnum er enginn jöfn-
uður húgsanlegur í fyrirsjáanlegri
framtíð. Hann er aðeins heilaspuni
fáfróðra manna.
Eínahag alþýðu hefi jeg gert
áður að umtalsefni, og skal því
vera fáorður um hann. Ríkir
þurfa menn ekki að vera, og
sennilega yrði auðurinn mörg-
um manni til ills eins, en þegar
skortur á einföldustu lífsnauð-
svnjum sverfur að almenningi, þá
ev hornsteininum undan heilbrigði
þjóðarinnar kipt í burtu. Bláfá-
tækur maður getur ekki lifað
skynsamlega, þó hann vildi. Dugn-
aðar- og aflamennirnir á sjó og
landi eru bestu „læknar“, ekki
síst ef þeir kunna vel með fjár-
afla sinn að fara.
; Að lifa skynsamlega er erfið
list, en langt má þó komast áleiðis
í þeim efnum. Að sumu leyti er
málið einfalt, en í aðra röndina
margbrotið og erfitt að fram-
kvæma. Hvað líkamlega lifnaðar-
háttu snertir, þá eru aðalatriðin:
góð húsakynni, föt og fæði, hrein-
læ ti í öllum hlutum og heilbrigð'-
ar lífsvenjur. Við þetta bætist að
andlegir lifnaðarhætttir þurfa
einnig að vera heilbrigðir. Um
þetta atriði er furðanlega lítið
hugsað, og er það þó afar mikil-
vægt. Það yrði í þetta sinn of
langt mál, að fara út í þau atriði,
sem hjer eru talin, og læt jeg það
bíða síns tíma.
Til þess að koma öllu þessu á-
leiðis þarf fyrst og fremst þekk-
ingu. Menn verða bæði að þekkja
hættuna, sem vofir yfir, og hversu
henni verði afstýrt. Jafnframt
þessu þarf að vakna ríkur áhugi
hjá almenningi á því að hefja
þjóðina og menningu hennar á
hærra stig í þessum efnum en ver-
ið hefir, því án hans hrevfa fæstir
hönd eða fót. Að þessu vildi jeg
vinna með Heilbrigðistíðindunum,
þó ekki sjeu þau nema lítill steinn
í stóra byggingu.
j Ágætt heilbrigðisástand fáum
vjer hvorki með læknum nje lyfj-
um út af fyrir sig, heldur með
heilbrigðum, skynsamlegum lifn-
aðarháttum allrar alþýðu. Það
þarf að bæta þá svo sem unt er,
og takmarkið er ekki stórir spít-
alar, fullir af sjúklingum, heldur
s^álhraust, djarfmannleg kynslóð,
með sem flestum úrvalsmönnum.
G.H.
Atkvæðagreiðsla um bannið fyrir-
huguð í Noregi.
Símað er frá Bergen, að Mowin-
ekel hafi skýrt frá því, að stjórn-
in hafi í hyggju að leggja f"am
] frunivarp til þjóðaratkvæða-
J greiðslu um brennivn Toann á
vori komandi. *
Eiðurinn.
Kv;eðaflokkur eftir por-
stein Erlingsson. Önnur
útgáfa. Reýkjavík. Prent-
smiðjan Gutenberg
MCMXXV.
Habent sua fata libelli (Hver
ein bók á sína sögu) og fáar und-
arlegri en ,,Eiðurinn.“ Það eru
nú 30 ár síðari hann byrjaði að
koma út í „Eimreiðinni." Allir
dáðust að snildinni. Kvæðin voru
lesin og lærð um land alt og beð-
ið með óþreyju eftir framhaldinu.
Svo kom fyrri hlutinn út 1913.
Hann seldist á fáum árum. Síð-
ari hlutinn átti að koma út fyrir
jólin 1914, en það fór á annan
veg. Skáldið andaðist þá um
haustið (28. sept.) Síðan hefir
ekkert sjest af framhaldinu og
hefir það verið mörgum ráðgáta.
Nú er sú gáta ráðin. í formáls-
orðum, er jafnframt bregða upp
ógleymanlegri mynd af skáldinu,
segir-ekkja hans frá draumi er
hann dreymdi. og varð til þess,
að hann næsta dag brendi alt,
sem hann hafði ort af síðari hluta
„Eiðsins“ og byrjaði að nýju.
Hann byrjaði á mansöng til Guð-
rúnar, yndislegum vísum, sem
áttu að tileinka henni ,,Eiðinn.“
„Nokkrum dögum seinna geklc
hann úr skrifstofu sinni í síðasta
sinn upp í svefnherbergið sitt,
með þessar vísur í hendinni, skrif-
aðar með blýanti, — sumar þeirra
skrifaði hann í rúminu fyrstu
daga banalegunnar. Blaðið lá á
næturborði hans, er hann var
látinn.
Þeim mansöng varð aldrei
lokið.“
Þannig er saga þessa verks.
Brendu ljóðin fáum vjer aldrei
að heyra, og ekki nýju ljóðin,
sem skáldið heyrði óminn af, áð-
ur hann bæri hin á bálið. Því
meiri ástæða er til að leggja rækt
við þau, sem eftir eru, Að því
styður þessi nýja útgáfa. Hún
hefir verið gerð úr garði af frá-
bærri alúð og smekkvísi. Hún
færir oss mansönginn, er varð
svanasöngur skáldsins, ljómandi
góða mynd af honum 22 ára með
rithönd hans frá þeim tímum og
aðra frá síðustu árum hans; hún
gefur oss ■eftirmvnd af handriti
hans að fyrstu vísunni í „Nótt“
—- innfjálgasta lofsöng æskuásta,
sem kveðinn hefir verið á íslensku
— og loks ágætar myndir af Skál-
holtsstað, og Skálholtskirkju
þeirri, er Brynjólfur biskup ljet
reisa 1650. Prentun öll er af
mestu snild. Smekklegar skraut-
myndir á titilblöðum og spjtild-
um, eru eftir Tryggva málara
Magnússon. Er útgáfa þessi fag-
urt lauf á leiði skáldsins og verð-
ur kærkomin öllum hinum mörgu
vinum hans.
G. F.
Frá Tyrkjum.
Símað er frá Konstantínópel, að
Þjóðþingið bafi bannað með lög-
um að nota hin gömlu fornhelg-
uðu höfuðföt Tyrkja, fezana og
„úrbanana. Margir ættflokkar
hafa gert þetva eð trúaratriði, og
eru mjög gramir yfir þessum
nýju lögum.
íslenska kvikmyndin
Lofts Guðmundssonar
er nú sýnd viða í Norðurálfu.
Hjer á dögunum fjekk ísa-
fold senda efnisskrá yfir fyrir-
lestra og myndasýningar Alþýðu-
fræðsluf jelags Yínarborgar, frá
dögunum 23. okt.—3. nóv. Þar var
m. a. getið um kvikmynd eina,
sem nefnd var „Undralandið í
Norðurhafi.“ (Kvikmynd frá ís-
landi), og frá því sagt, að hinn
góðkunni íslandsvinur, landsdóm-
ari Hans Jaden, hjeldi fyrirlestur
á undan myndasýningunni.
Þar mun vera mynd Lofts, hugs
uðum við, sú sem mest umtal vakti
og aðsókn fjékk hjer í fyrra. Var
nú hringt til Lofts og hann spurð-
ur hvort svo væri eigi. Reyndist
það rjett að vera. Myndin er
sýnd víða í pýskalandi um þess-
ar mundir.
Lítið hefir verið á þessa mynd
minst upp á síðkastið, og munu
margir hafa álitið að hún lægi
enn í handraðanum óhreyfð og
biði endurbóta. Því það var al-
manna mál hjer, að myndin væri
svo góð á köflum að hún þyrfti
eigi nema fremur litlar lagfær-
ingar og viðbætur til þess að
verða ágæt, og þjóð vorri til ómet-
anlegs gagns fyrir sakir fræðslu
þeirrar, er hún getur veitt erlend-
um almenningi um land vort og
þjóð.
En eins og gefur að skilja, varð
myndatakan Lofti all-kostnaðar-
söm, og þó aðsókn væri hjer mikil
að myndinni gat hún eigi endur-
greitt þann kostnað nándanærri.
Leitaði Loftur, og þeir f jelagar
hans sem eiga myndina, til þings-
ins um styrk til þess að endurbæta
hana. En það reyndist árangurs-
lítið. En eftir þau málalok var
ekkert eðlilegra en myndin yrði
seld því verði er fyrir hana fjekst
eins og hún var.
Við seldum nýlega þýsku f jelagi
myndina, segir Loftur, með einka
rjetti fyrir það fjelag að sýna
hana í Þýskalandi, Austurríki,
Tjekkóslóvakíu og Finnlandi, og
er verið að sýna hana víða í
Þýskalandi um þessar mundir. —
Myndin er einnig seld til sýning-
ar í Danmörku.
En í Svíþjóð vildu menn ekki
kaupa hana, því Svíar nokkrir
voru hjer um árið og tóku kvik-
mynd, er seld var til sýningar
þar í landi. Voru sumar myndir
Svíanna líkar og lijá mjer og
vildu því eigi þessa mynd.
En eigi hefir tekist enn að fá
Norðmenn til þess að gera nokk-
urt boð í myndina til sýningar
þar, hvernig sem því víkur við.
í ^áði er að senda eina „copy“
af myndinni til Vesturheims. ís-
lendingur einn, Sveinbjörn Ólafs-
son 'að nafni, sem gert hefir tals-
vert að því að halda fyrirlestra
um ísland víðsvegar í Bandaríkj-
unum og Canada á nú að fá mynd
ina og hafa hana meðferðis. —
Skifta þeir síðan ágóðanum af
sýningunum, hann og •eigendnrnir.
Loftckip siglír með flugvjel.
Símað (r frá London, að gerð
hafi verið tilraun ,með loftskipið
R 33, þannig, að því hafi verið
siglt og Iiöfð flugvjel áföst við
þao, Flogið hafi síðan vrúö í
vjl .: mi frá loftfarinu og snúið
aftur, og hún tengd við loftfarið
aftur á flugi. Fór þetta alt vel.