Ísafold - 08.12.1925, Side 3

í S A F 0 L D
3
Sjálfstæðisþrá Afríkuþjóðanna vaknar.
Engum dettur í hug, að það
%Je tilvil.jun ein, að samtímis ber
4 óeirðum og óánægju gegn valdi
Evrópumanna í mörgum nýlend-
unum í Afríku. Nýir tímar eru
að renna upp yfir álfuna.
Þegar heimsstyrjöldin braust
út, voru aðeins tvö smanki sjalf-
ítæð í Afríku, Liberia, ríki ame-
rísku leysingjanna á vesturströnd-
inni, og Abessinía. Ailri álfunni
yar skift niður í nýlendur, sem
Evrópuþjóðirnar attu. Venjuleg-
ast litu Norðurálfumenn svo á,
að þeir hefðu náð þeim trausta-
tökum á villiþjóðum í Afríku, að
því tangarhaldi yrði ekki raskað.
Yfirráð Evrópumanna yfir Af-
ríkjuþjóðunum voru þó ekki göm-
ul. Snemma á öldinn sem leið,
höfðu Evrópumenn aðeins lagt
undir sig strandlengju svæðin.
Aðeins ein nýlenda var þá stofn-
uð, er náði alllangt inn á megin-
íandið — Kapnýlendan í Suður-
afríku. Flestar nýlendur Evrópu-
manna í Afríku eru stofnaðar á
siðustu 50 árum.
Hinir evrópísku valdsmenn í
Afríku brutust þar til valda með
ofbeldi. Þó hinir afríkönsku kyn-
flokkar væru herskáir og harðir
í horn að taka, var víðast hvar
auðvelt að kúga þá. Vopn þeirra
voru ljeleg. En það sem einkum
gerði andstöðuna veila, frá þeirra
hendi, var, hve gersamlega þá
vantaði alla samheldni.
Er Evrópumenn voru sestir að
rík.jum þar syðra, sýndu þeir litla
alúð við það, að láta að óskum
hinna undirokuðu innfæddu
þjóða. Aðalatriðið var fyrir þeim,
að nota sjer sem best hin óunnu
auðæfi nýlendanna.
Gagn gerðu þessi evrópísku yf-
irráð, á þann hátt, að frið-
ur og regla komst á í mörgum
þeim landshlutum, þar sem áður
höfðu geysað sífeldar óeirðir og
erjur milli kynflokkanna.
Það hefir verið talin skylda
þeirra, sem nýlendur hafa átt, og
3em undirokað hafa sjer þrótt-
minni þjóðir, að menta þjóðir
þessar og gera þær aðnjótandi
að ávöxtum eprópískrar menning-
ar. pessu hefir verið framfylgt í
Afríku. Afleiðingarnar hafa kom-
ið í 'ljós.
Áður var ættjarðarást ókunn-
ugt hugtak þar syðra.
Hugmynd um jafnrjetti og
frelsi einstaklinga höfðu fæstir.
Almenningi var með öllu ókunn-
ugt um allan þjóðarmetnað, og
kærðu sig kollótta um það, hver
löndum þeirra rjeði. Þegar Ev-
rópumenn höfðu kúgað villi-
mannahöfðingjana til hlýðni, var
þeirn leiðin opin, til þess að not-
færa sjer öll landgæði og skipa
þar öllu eftir vild sinni.
Með afskiftum Evrópumanna af
löndum og þjóðum Afríku runnu
upp nýir tímar yfir álfuna. Ev-
rópumenn reistu skóla. Mentun
'hinna innfæddu óx, og sjóndeild-
arhringur þeirra víkkaði. Alt fór
friðsamlega fram um hríð. Ev-
rópuþjóðirnar sóttu auðæfi mikil
til nýlendanna í Afríku. Með
aukinni mentun Afríkuþjóðanna
urðu þær og betri kaupendur fyr-
ir iðnaðarvörur Evrópuþjóða. —
Fyrirkomulagið var hið ákjósan-
lepasta fyrir Norðurálfubúa. Þeir
gátu jöfnum höndum sótt allskon-
Landafræði Sam vinnuskólastjórans.
ar nauðsynjar til Afríku og selt
þangað varning sinn, bæði nytja-
vörur og glys.
En þessi þögla kúgun Evrópu-
manna yfir Afríkuþjóðum virðist
eigi ætla að verða til frambúðar
fyrir Norðurálfuna. Heimsstyr-
jöldin nýafstaðna, hefir komið því
róti á Afríkubúa, að þar virðist
friðurinn úti.
Höfðingjarnir sem þar rjeðu
löndum og sem Evrópumenn
kúguðu til hlýðni, eru nú að detta
úr sögunni og flestir komnir undir
græna torfu. Nýir áhrifamenn eru
komnir fram á sjónarsviðið með-
al innfæddra, menn, sem hafa
fengið uppeldi í skólum Evrópu-
manna, hafa fengið margfalt víð-
ari sjóndeildarhring, en feður
þeirra, og sem hafa nú margir
á síðari árum staðið á vígvöllum
Evrópu með vopn í hönd, í lífs-
háska við hlið Evrópumanna.
Mikið umtal vakti það, er
Frakkar skáru upp herör meðal
blökkumanna Afríku og báðu þá
liðsinnis í heimsófriðnum. Þá
voru orð látin klingja í eyrum
dökkhúðanna, sem margur kann
nú að iðrast eftir .
„Við erum allir bræður“, var
þá sagt, „sem þurfum að berjast
gegn hinum sameiginlega óvin —
komið vinir til hins ágæta móð-
urlands, Frákklands, og hættið,
lífi yðar fyrir gott málefni —
verndið frönsku þjóðina, og
spornið við því, að hinir illræmdu
Þjóðverjar taki hina glæstu Par-
ísarborg vora herskildi."
Blökkumennirnir suður í Afríku
voru vanir að hlýða. Þeir komu.
peir fórnuðu lífi sínu. Það heyrð-
ist, að til væru þeir liðsforingjar
sem sæu ekki eins mikið eftir því,
þó þeir dökkleitu týndu tölunni,
eins og væru það Evrópumenn,
eða liðsmenn þeirra frá Ameríku.
Hinir ungu blökkumenn, sáu f je-
laga sína falla unnvörpum.
Blæja fjell nú frá augum
margra þessara manna. Þeir fóru
að hugleiða framferði Evrópu-
þjóða. — Nú, þið eruð svona inni
við beinið, hugsuðu þeir blökku;
þið kallið á ökkur til þess að
verja ykkur, til þess að verja
land ykkar. Á vígvöllunum erum
við allir jafn nýtir, eða að minsta
kosti við sunnanmenn ekki lakari
en þið. Væri okkur ekki nær að
verja okkar eigið land, okkar
eigin þjóð, gegn ofbeldi og ásælni
Þið hafið kent okkur að fara með
vopnin. Þið hafið sýnt okkur
heiminn. Nú snúum við við blað-
inu.
Við þessa ólgu bættust frelsis-
hugsjónir Wilsons forseta, fögru
orðin um jafnrjetti þjóðanna, um
sjálfsákvörðunarrjett, smjáþjóð-
anna o. s. frv.
Upp af þessu spruttu meðal
annars einkunnarorð sem þessi:
Afríka fyrir Afríkuþjóðir. Á síð-
ustu árum hafa risið upp innlend
stórfyrirtæki í nýlendum Afríku.
Innlendir menn eru þar meira og
meira að taka iðnað og verslun
í sínar hendur. Ungmennafjelags-
skapur með ákveðnum stefnum
í innanlandsmálum, héfir víða
fengið mikla útbreiðslu, Og hver
þjóðforinginn kemur fram á þjóð-
málasviðið á fætur öðrum, og
heiintar • alslcohar umbætur í
stjórnarfari, Iöggjöf og rjettar-
„Nú færa þeir brjefhirðinguna í sömu sýslu úr alfaraleið“.
Tíminn 14. nóvember 1925. Jónas.
Þannig komst Jónas að orði í
Tímanum 14. nóvember, er hann
sagði frá færslu brjefhirðingar
einnar í Vestur-Skaftafellssýslu —
frá Kirkjubæjarklaustri á Síðu
að Hólmi í Landbroti.
Máltækið segir, að „trúin flytji
fjöll.“ Einstaka maður hefir um-
gengist Tímann og „klíkuna“ svo
lengi, að hann trúir bókstaflega
hverju orði, sem Jónas segir.
Er því engin furða þótt Jónas
leyfi sjer að kippa póstafgreiðslu-
stað úr leið.
Upþdrátturinn sem fylgir lín-
um þessum, er gerður eftir her-
garðinum á Hólmi, hinum nýja
brjefhirðingarstað. Þaðan liggur
póstleiðin austur á brúna yfir
Skaftá, og síðan norður yfir
Stjórnarsand, fram hjá Mörk, og
Geirlandi, til póstafgreiðslunnar á
Prestsbakka. Eins og sjá má á
uppdrættinum, er nokkuð úr leið
að koma að Klaustri. Ummæli
Jónasar eru því í beinni andstöðu
við herforingjaráðsuppdráttinn
En þeir „trúuðu“ trúa væntan
lega Jónasi betur.
Aðrir hafa gaman af því, að
fá hjer eitt dæmi í viðbót við
þann ótölulega sæg af vísvitandi
Um sama leyti og verið var að
útkljá þetta mál, kvisaðist það, að
frá Klaustri kæmi ahnað mál,
miklu alvarlegra en það, sem á
undan var gengið. Blaðið „Vörð-
ur“ hafði fpngið brjef-snepiL
sendan að austan, þar sem
stóð á yfirlýsing 17 manna — 14
úr Kirkjubæjarhreppi og 3 úr
Leiðvallarhreppi — um afsögn á
blaðinu „Verði“. Þar sem grunur
ljek á, að hjer væri ekki alt með
feldu, þá sendi ritstjóri „Varðar“
sýslumanni Bkaftfellinga kæru, og
óskaði eftir að hann rannsakaði
þetta mál.
Málið var svo tekið fyrir á
manntalsþinginu síðastl. sumar.
Þar upplýstist, að 16 af nöfnun-
um voru fölsuð. Aðeins einn mað-
ur, af þeim 17, er stóðu á skjal-
inu, játaði undirskrift sína. Það
var Jóhann Sigurðsson á Kirkju-
bæjarklaustri. Að öðru leyti
mundi hann ekkert hvenær á síð-
astliðnu ári hann undirskrifaði
skjalið; mundi ekki hvar hann
undirskrifaði það; mundi ekki hjá
hverjum hann undirskrifaði skjal-
ið, eða hjá hverjum hann hafði
fengið það til undirskriftar o. *.
frv.
foringjaráðskortinu yfir Skafta- ósannindum, sem maðurinn hefir
fellssýslu. Smástrikaleiðin er póst- látið frá sjer fara í ræðu og riti.
leiðin. Liggur hún meðfram tún-
fari — og að síðusu algert frelsi
fyrir þjóð sína.
Hreyfingin er komin misjafn-
lega langt á leið. Til dæmis í Eg-
yptalandi er þjóðin því nær búin
að fá algert sjálfstæði, í Tripolis
er þingræðisstjórn, í Algier er
!vald ítala mjög lítið, og þó mót-
þrói Abd-el-Krims sje brotinn á
bak aftur í bili, er auðsætt, hvað
verða vill þar, er fram líða stund-
ir. í Kaplandi er alt með kyrrum
kjörum á yfirborðinu ennþá. —
Bretar gáfu nýlendunni mikið
frjálsræði, eins og kunnugt er,
eftir ófriðinn um aldamótin. Þó
bölar þar á óánægju. Þjóðernis-
flokkurinn þar í þinginu eflist
með hverju ári. Nái hann meiri-
hluta, er óvíst hvernig fer.
Um alla Afríku fer vald Ev-
répuþjóðanna þverrandi. Sjálf-
stæðisþrá Afríkuþjóðanna er
vöknuð.
Lokárnosamningurinn undirskrif-
aður.
Khöfn, FB. 2. des. 1925.
Símað er frá London, að fulltrú-
ar 7 þjóða hafi' í gær skrifað undir
Locarnosamninginn og lögðu þann-
ig hornsteiipnn undir Evrópufrið-
inn. 1 stórpólitískum ræðum skýrðu
Chamberlain, Briand og Strese-
mann, að hinn gamli andi tortryggni
og úlfúðar hlyti nfi að hverfa fyrir
vaknandi bróðurhug milli ríkjanna.
Viðhöfnin kvikmynduð. Bretakon-
ungur hefir gert Chamberlain að
riddara sokkabandsorðunnar.
Skjalafölsunin
og
Hriflu-Jónas.
Hriflu-Jónas hefir nú um nokk-
urt skeið verið að reyna að kasta
hniitum til aðalpóstmeistara, S.
Briem. Hnútur þessar hafa aðal-
lega verið fyrir það, að póst-
stjórnin hefir ákveðið að flytja
brjefhirðingu frá Kirkjubæjar-
klaustri á Síðu að Hólmi í Land-
broti. —
Jónas hafði að vísu áður reynt
að kasta hnútum til aðalpóst-
meistara fyrir breyting á tilhög-
un tveggja aukapósta í V.-Skafta-
fellssýslu. En það mál hefir ver-
ið rætt ítarlega áður í blöðum,
og einnig var það rætt á síðasta
Alþingi, svo ekki gerist þörf á j
Hriflu-Jónas á sök á því, a8
þetta leiðinlega mál hefir verið
rifjað upp aftur. Hann hefir
verið að reyna að sverta aðal-
póstmeistara í augum almennings.
Hann hefir reynt að láta það líta
svo út, sem aðalpóstméistari væri
að ofsækja brjefhirðingarmann-
inn á Kirkjubæjarklaustri. Hriflu-
Jónas hefir aldrei með einu orði
minst á skjalafölsunina, sem á
undan var gengin. Hvers vegnat
Vegna þess, að hann veit það vel,
að um leið og hann væri búinn
að segja satt frá því máli, hefði
hann slegið öll vopnin móti aðal-
póstmeistara úr höndxun sjer.
Jónas veit mjög vel, að aðalpóst-
meistari hefir ékkert gert annað
í þessu máli, en það sem var
rjett og sjálfsagt. En það voru
pólitískir fjdgismenn Jónasar er
áttu í hlut; þess vegna þarf hann
að ná sjer niðri á aðalpóstmeist-
ara.
Bardagaaðf erð Hriflu-J ónasar
verður lengi í minnum höfð fyrir
ofsóknir hans á hendur einstök-
ræða það frekar nú. Þar fór Jón- um mönnum. Hefir aldrei þekst
as svo eftirminnilega sneypuför, maðnr. sem hefir veri6 eins fll_
að margir af hans trúustu fylgis-
gjarn óg rætinn í þeim efnum,
monnum í Framsókn sneru við sem Hriflu_Jónas 0g ekkert er
honum bakmu, gengu af fundi og tfl gv0 lj6tt 5 fari pólitökra
neituðu að greiða atkvæði í mál- fylgismanna Jónasar> að hann
mu - en hann stóð einn eftir ekki gegi þa?$ göfugt og falIegt>
með skömmina.
Fjölkvæni.
Símað er frá London, að kom-
ist liafi upp um mann einn, að
hann var giftur 21 konu og trú-
lofaður 100. Narraöi ' rnn fje út
úr unnustum sínum og konum.
Þær kærur, sém þá höfðu kom-
ið fram á hendur brjefhirðing-
unni á Kirkjubæjarklaustri fyrir
vanskil á blaðasendingum, reynd-
ust allar rjettar, og voru yfir-
sjónir brjefhirðingarmanns svo
miklar, að fylsta ástæða var til
að láta hann hætta öllum störf-
um fyrir póststjórnina. En breyt-
ing varð ekki gerð önnur en sú,
að valdsvið brjefhirðingarinuar
var minkað, með því að 2 auka-
póstar, er þaðan gengu, voru
látnir ganga frá öðrum stað. —
Brjefhirðingin var látin vera kyr
á Klaustri, en brjefhirðingarmað-
urinn látinn sæta áminningu fyr-
ir yfirsjónirnar.
Jafnvel skjalafölsun er vítalaus,
ef hún er framin í því augna-
raiði. að hefta framgang pólitískra i
andstæðinga Hriflu-Jónasar.
Þannig er nú „morall“ Sam-
vinnuskólastjórans. Og þessum
manni er falið að móta hugarfar
hins upprennandi æskulíðs í land-
inu!
Englandsbanl.i hækkar vexti
upp í 6%.
Símað er frá London, að Eng-
landsla.nki hafi hækkað vexti
upp í 6% til þess að vernda gull-
'ö. Hafa 19 miljónir sterlings-
punda verið teknar út úr bank-
anum, síðan gullinnlansuin var
leyfð, og hefir það sumpart
verið flut1: til Bandaríkjanna, ew
sumpart til Hollands.