Skinfaxi - 01.12.1913, Side 1

12. BLAÐ
REYKJAVÍK, DESEMBER 1913.
IV. ÁR
Dagarnir líða.
Enn uin þjóðskóla.
I síðasla blaði var aS nokkru sýnt fram
á nauðsýn nýrra andlegra aflstöðva í land-
inu til að gera alþýðuna sem sjálfstæðasta
i raun og veru, duglegri en nú gerist, og
betur færa til að halda hlut sínum móti
öðrum stéttum og útlendum veiðibrellum.
Hver á aðreisa Hverir eiga að beitastfyr-
þjóðskólana? ir framkvæmdum íþvíefni?
Alþýðan. Sumir segja stjórnin og þing-
ið. En það er ekki sanngjarnt. Þau geta
ekki átt endurbóta-frumkvæði á öllum svið-
um. Verkamennirnir í hverjum víngarði
verða að finna hvar skórinn kreppir að; seint
og síðar nieir kemur styrkur landstjórnar-
innar og þingsins, en þau völd eru og eiga
að vera þung í vöfum. Ef þjóðskólahug-
inyndin á að komast í framkvæmd, verð-
ur alþýðan að skilja, að með þeim er
henni fengið vopn í hendur. Alþýðan á
þar til mestra launa að vinna, þeirra að
losna úr innlendri og útlendri áþján við
atl hinna nýju menningarstrauma.
Þjóðin segir að byrðarnar séu nú þeg-
ar helst til of þungar. En hér á ekki að
bæta á nýrri byrði. Fáviskan og reynslu-
leysið eru þyngri byrðar. Ymsar gagns-
litlar en dýrar „mentastofnanir“ í kaup-
túnunum eru lika byrðar. Ilér er aðeins
bent á leið sem fara mætti. Það mætti
stöðva kauptúnasýki æskulýðsins, ef hann
ætti kost á betri og hollari mentastofnun-
um í sveitinni.
Til að koma á stofn þjóðskóla fyrir heila
sýslu eða stórt hérað, þarf samvinnu fá-
einna nýtra manna, og fé sem svarar
úr togaraverði. Er nokkurt gleggra dæmi
til um blindni þjóðarinnar en sú staðreynd,
að stöðugt má fá fé í stór og dýr tæki til
að kvelja lífið og kjarkinn úr þjóðinni, en
ómögulegt að fá nokkrar þúsundir til að
mannbæta heil héruð.
Fáment hlutafé- Þessir fáu menn mynda
lag Jjyrjar. hlutafélag til að koma þjóð-
skóla á laggirnar, og mundu sumir for-
göngumennirnir verða kennarar. Þeir
þurfa að vera sæmilega vel mentir alþýðu-
menn, heiðarlegir, heilbrigðir, starfsamir
og gæddir þeim karlmannskjark, sem þol-
ir að vera í minni hluta og vinna samt
fyrir gott málefni. Fyrsta verkið er að fá
hentuga jörð, ekki mjög stóra né dýra, en
vel fallna til ræktunar, með vatnsafli til
i-afveitu, vatni eða lygnri á til róðra, völl-
um og fjallshlíð til íþrótta; sú jörð ætti helst
ekki að vera í þjóðbraut, eu liggja þó vel
við aðdráttum. Svo vel vill til að í flest-
um sýslum er enginn hörgull á þvílíkum
jörðum.
Fyrstu árin. Fyrsta árið byrja kennararn-
ir — og þeir œttu að vera aðeins tveir í
fyrstu — búskap á jörðinni, og reisa með
litlum kostnaði bráðabirgðarskýli yfir 10—
12 karlmenn, með einni kenslustofu,
sem líka gæti verið bókasafn. Ennfremur
smiðju og vinnustofu. Lítill vafi er á að
slíkur skóli gæti fengið 10—12 nemendur
fyrsta veturinn. Annar kennarinn þarf að
vera fjölhæfur smiður, leggja gerva hönd