Samvinnan - 01.05.1963, Page 4

„Herra og frú Björnson — einn tilkomumesti félagsskapur
tveggja, sem sögur fara af“ á svölunum að Aulestad.
„Er nokkur æðri aðall hér á jörð?
en eiga sjón útyfir hringinn
þröngva,
og vekja, knýja hópsins blindu
hjörð
til hærra lifs ■— til ódauðlegra
söngva?"
E. Ben.
Slíkur sjáandi, slíkur
vekjandi var B j örnstj erne
Björnsson. Enginn, sem hef-
ur þótt ekki sé nema nasa-
sjón af þessu rismikla stór-
menni Norðmanna getur lát-
ið vera að hrífast. Hann vakti
oftar en einu sinni heimsat-
hygli. Rödd hans gall útyfir
höf og lönd. Það er harla
óvenjulegt, að saman fari
í persónuleika eins manns
svo margt framúrskarandi
tilkomumikið: stórskáld,
stjórnmálaskörungur, ein-
stæður mælskumaður, þjóð-
legt og alþjóðlegt glæsi-
menni, stórbrotinn aristó-
krat og hrokagikkur, en
samt vinur allra kúgaðra og
smáðra manna og málleys-
ingja — og átti til, þetta
stórlynda og viðskotsilla ít-
urmenni, að vera bljúgur og
viðkvæmur sem barn. —
Engin furða, þótt Þorsteinn
Erlingsson, unnandi og á-
hrifamaður sama lífsvið-
horfs í mörgum greinum, á-
varpaði þennan mikla kol-
lega sinn þessum alkunnu
orðum:
„Þín hirð þekkist, Norð-
maður, hvar sem hún fer ...“
Hvað myndi þá um sjálfan
konunginn, fyrst svo var
fullyrt um hirðmennina?
Það er a. m. k. í ætt við
stig á helga jörð að koma til,
sjá og þreifa á heimkynni
sannkallaðra stórmenna.
Það orkar á hugann sem á-
hrifarík prédikun — maður
hrífst á sérstæðan, persónu-
legan hátt, e. t. v. ógleyman-
lega — kastast á milli and-
stæðra hughrifa, frá upp-
næmi og róti til rósemi og
friðar — allt eftir því, sem
fyrir augu og eyru ber. Hin-
ar ólíkustu innri kenndir
leysast úr læðingi og vara á-
fram.
Eitthvað i þessa áttina trúi
ég, að ferðafélagar mínir
hafi hugsað og fundið, er
við — lítill hópur fólks utan
af íslandi — kominn þang-
að á vegum Sambands ungra
Framsóknarmanna undir
leiðsögn formannsins, Örlygs
Hálfdánarsonar, — áttum
þess kost að heimsækja Aule-
stad dagsstundarkorn á s. 1.
sumri.
Þegar við gengum upp að
Aulestad — þessu, að ég
hygg, elskaðasta sveitasetri
Norðmanna — mun minning
hvers eins um hann, sem
þarna bjó margar sárustu og
sælustu stundir lífs síns,
hafa sótt fast á. Uppgangan
til hæðarinnar milli stórvax-
inna skógartrjáa var hljóð
sem kii’kjuganga. Fyrst mun
þó tilfinningastrengurinn
hafa ómað eilítið ljúfsárt, er
við litum þjóðfána okkar
blakta við hún og bera við
himin í tilefni af komu okk-
ar, þessara fáu hræða. E. t.
v. hefur einmitt þá einhver
minnzt orða Stephans G.:
„Til framandi landa ég bróð-
urhug ber,
þar brestur á viðkvæmnin
ein ...“
og uppgötvað, að hana brast
ekki að þessu sinni, enda
norska þjóðin sú hin fjarrsta
því að vera „framandi".
Sama stórskáld okkar og
BALDVIN Þ. KRISTJÁNSSON:tt
stórmenni lýsir ógleyman-
lega samstöðunni og skyld-
leikanum við Norðmenn í
þessum fleygu orðum:
„Við hörpu íslands hnýttur
sérhver strengur
fær hljómtitring, ef skrugga
um Noreg gengur.“
Hann, sem hér — þar, sem
nú stóðum vér — bjó svo
mörg ár æfinnar, vakti vissu-
lega storma og stríð harka-
legar en nokkur annar um
hans daga. Söngurinn frá
sverði hans barst um fram-
andi lönd og álfur. Geta má
þá nærri, hvort a. m. k.
sumum löndum hans hefur
ekki fundist „skrugga“ ganga
um sjálfan Noreg. Og víst
fór ,,hljómtitringur“ um ís-
land, hvers sjálfstæðisbar-
áttu Björnssons lét engan
veginn afskiptalausa, enda
sendu íslendingar honum
sjötugum ávarp og hylling-
aróð. Og bara, að það væri
sannmæli þetta, sem Þor-
steinn Erlingsson segir fyrir
okkar hönd í viðurkenning-
arorðum sínum til hans:
„í sjálfum oss finnum vér
afl þitt og þor,
og ísland er seint að
gleyma.“
Já, allt magnaðist því
meir, sem nær dró. Hlýtt
handtak sonardóttur Björn-
sons yljaði um hjartarætur,
um leið og hún fór virðing-
arorðum um sögu þjóðar
okkar og viðurkenndi tengsl
hins mikla afa síns við hana.
Og ekki var með öllu stemn-
ingarlaust, er við eftir mætti
sungum hergönguljóðið okk-
ar „Öxar við ána“ á hinum
miklu svölum Aulestad, þar
sem Björnson spígsporaði
svo oft um, sínum löngu,
þungu, karlmannlegu skref-
um meðan hann smíðaði
bomburnar, sem hann svo
þeytti héðan út í heiminn og
braut heilann um meinabæt-
ur fyrir misgerðir mann-
anna hvers við annan nær
og fjær, hvort sem húð-
strýkingin birtist svo síðar í
andríku Ijóði eða þrumu-
ræðu, nema hvort tveggja
væri. Ég sá ekki betur held-
ur en að daggarperlur glitr-
uðu einhvers staðar á kinn
við einraddaðan flutning
göngulagsins okkar, sem
nær hámarki í herkvötinni:
„Fram, fram — aldrei að
víkja“. Gott, ef sonardóttir-
in sjálf var alveg saklaus!
Og það var kannske ekki
ýkjalangt úr vegi að gera
ráð fyrir því, að húsbóndan-
um hérna hefði fyrrum ekki
fallið slík lýðhvöt annars
HUGLEIÐING FRA
AULESTAD
4 SAMVINNAN