Neisti - 25.07.1979, Qupperneq 2

7. tbl. 1979 -bls. 2
Hrnir lifandi eiga rétt
til lifsins
Nú í vor átti sér stað
nokkur umræða um fóst-
ureyðingar en hún hafði
að mestu legið niðri í 5
ár, eða allt frá því nú-
gildandi lög um fóstur-
eyðingar og ófrjósemis-
aðgerðir voru sett vorið
1975. Tilefni umræð-
unnar að þessu sinni var
frumvarp til laga frá
íhaldsmanninum, Þor-
valdi Garðari Kristjáns-
syni, sem fól í sér að
iöggjöfin um fóstureyð-
ingar yrði þrengd til
muna og ákvæðið um að
fóstureyðingar séu heim-
ilar vegna slæmra félags-
legra aðstæðna yrði fellt
úr lögunum.

Frumvarp þetta gerði það að verk-
um að krafan um að konur hefðu
sjálfsákvörðunarrétt um það hvort þær
létu eyða fóstri eða ekki, fékk aftur byr
undir báða vængi og var sett á oddinn
hjá kvenfrelsishreyfingunni hér á landi.
Þetta er ein mikilvægasta krafa
kvenfrelsisbaráttunnar því sjálfs-
ákvörðunarréttur konunnar yfir eigin
líkama og efnahagslegt sjálfstæði
hennar er hvort tveggja liður í því að
konan sé sjálfráða einstaklingur en
ekki undirorpin duttlungum náttúr-
unnar né forsjá karlmannsins.
Hver er ábyrgur gerða
sinna og hver ekki?
öll opinber hugmyndafræði gerir
ráð fyrir því að barneignir séu falleg
ófrísk kona, hamingjusöm hjón og
velkomið barn. Hinu er ekki hampað
að barneignir geta einnig verið basl og
umturnað lífi fólks. Þær valda röskun í
lífi flestra kvenna sem gerir það að
verkum að þær verða oft að breyta
áætlunum sínum og skipuleggja líf sitt
að nýju. í flestum tilfellum eru konur
tilbúnar til að mæta þessari röskun en
stundum getur hún haft slíkar afleið-
ingar í för með sér að konan treystir sér
alls ekki til að eignast barn. í slíkum
tilfellum er það hennar að vega og meta
aðstæður og afleiðingar og það á að
vera í höndum hennar einnar að
ákveða hvort hún iætur eyða fóstri eða
ekki.
Þótt sú löggjöf sem nú gildir um fóst-
ureyðingar hafi verið til mikilla hags-
bóta fyrir konur, þá gerir hún ekki ráð
fyrir því að konan hafi síðasta orðið
um það hvort fóstureyðing er fram-
kvæmd eða ekki. Það eru læknar,
félagsráðgjafar og lögskipuð nefnd á
vegum landlæknisembættisins sem
hafa endanlegt ákvörðunarvald í
sínum höndum. Með þessu móti er
konan í raun og veru gerð ómyndug og
sjálfsforræðið er tekið af henni, þ.e.a.s.
hún er ekki lengur talin ábyrg gerða
sinna. Það kemur þó ekki í veg fyrir að
hægt sé að gera hana ábyrga fyrir barni
sem henni sjálfri finnst hún hvorki hafa
aðstæður né vilja til að eignast. Þeir
menn sem lögum samkvæmt hafa
neitunarvald I fóstureyðingarmálum
þurfa ekki að heyja þann eftirleik sem
ákvörðun þeirra hefur í för með sér og
eru því í alla staði óábyrgir gerða sinna,
en ekki konan sem gengurmeð fóstrið.
Fóstureyðingar sem
hagstjórnartæki
Lögin um fóstureyðingar frá árinu
1975 leystu af hólmi eldri lög frá árinu
1938. Meðan þau lög voru I gildi var
fóstureyðing einungis heimul ef kona
hafði sannanlega fengið rauða hunda á
meðgöngutímanum eða gekk með
langvarandi alvarlegan sjúkdóm. Voru
þess þá mýmörg dæmi að konurfengju
ekki fóstureyðingu þó þær hefðu
gengið með 10-12 börn, ættu drykk-
fellda eiginmenn eða væru haldnar
alvarlegri geðveilu. Frumvarp Þor-
valdar Garðars hefði verið afturhvarf
til þess tíma ef það hefði náð fram að
ganga.
Þetta afturhvarf til fyrri tíma rétt-
lætir Þorvaldur Garðar á tvennan hátt
í greinargerð sem fylgir frumvarpi
hans. Annars vegar virðist hann óttast
að fjölgun fóstureyðinga hafi 1 för með
sér fólksfækkun og hins vegar leggur
hann fóstureyðingu að jöfnu við
manndráp. f greinargerðinni talar Þor-
valdur um „... hið óbœtanlega tjón,
sem blóðfórnir fóstureyðinganna
valda nú hinni fámennu íslensku þjóð,
sem þarfnast mest af öllu fleiri handa
til að halda uppi sjálfstœðri tilveru
jín«í."(undirstrikun greinarhöf.) Þessi
rökstuðningur ber óneitanlega keim af
viðleitni til að nota fóstureyðingar sem
n.k. hagstjórnartæki og virðist helst
byggja á því að nú þarfnist „iðslenska
þjóðin“ vinnufúsra handa og því þurfi
að framleiða börn. Þessumn-
að framleiða börn. Þessum rök-
stuðningi má eins snúa við, t.d. á
Helgarverkfall
sjómanna í Eyjum
Eftir 1. maí í vor hófu bátasjó-
menn í Vestmannaeyjum helgar-
vinnuverkfall og neituðu að róa á
helgum. Neisti hafði samband við
Val Valsson, sjómann í Eyjum og
spurði hann hvernig aðgerðin hefði
tekist. Valur sagði, að samstaðan
um aðgerðina hefði verið góð þrátt
fyrir almenna andstöðu útgerðar-
manna, sem auðvitað töldu að með
þessu væru sjómenn að setja
útgerðina endanlega á höfuðið. Af
50-60 bátum voru það aðeins
12-13, sem réru á helgum í þann
mánuð sem aðgerðin stóð yfir.
f samningum sjómanna er sagt,
að þeir hafi 4 frídaga frá áramótum
og fram að sjómannadeginum.
Síðan eru ákvæði um helgarfrí yfir
sumarið, frá sjómannadeginum og
fram til 15. september. En eftir það eru engin helgarfrí fyrr en næsta 34 G. Húsm. Ðílstj. Vönun
sumar. Valur sagði að sjómenn í Eyjum ætluðu að halda aðgerðum sínum áfram í haust eftir 15. september. Markmiðið er að sjómenn hafi 32 G. Húsfrú Fóstur- eyðing
helgarfrí allt árið eins og venjulegt fólk. 37 G. Húsm. Fóstur- eyðing
miklum atvinnuleysistímum, og hvetja
konur til að halda barneignum niðri.
Annað hvort með eða
á móti
Það væri hins vegar hin mesta
illkvittni að ætla Þorvaldi Garðari
þetta sjónarmið a.m.k. ef marka má
orð hans sjálfs. f greinargerðinni gefur
Þorvaldur það skýrt til kynna að fyrir
honum séu fóstureyðingar „prinsipp-
mál“. Það er boðorðið „þú skalt eigi
mann deyða“ sem er í heiðri haft,
loksins, loksins. En látum orð Þorvald-
ar tala: „Frumvarp þetta varðar
afstöðu til fóstureyðinga í grundvall-
aratriðum. Hér er gengið út frá, að
félagslegar ástœður geti aldrei réttlœtt
fóstureyðingu. Þetta leiðir af því, að
það er um mannslíf að tefla, þegar rœtt
er um eyðingu fósturs. Það er
grundvallaratriði, að þetta mannlega
líf hefur rétt til að vera borið i þennan
heim." (uyndirstrikun greinarhöf) En
Þorvaldur er ekki sjálfum sér sam-
kvæmur. Það er engin „prinsippaf-
staða“ að vera ótfallinn fóstureyðing-
um sem framkvæmdar eru vegna
félagslegra aðstæðna en fylgjandi
hinum sem framkvæmdar eru vegna
þess að líf móðurinnar er í hættu.
Fóstureyðing ætti vissulega alltaf að
vera neyðarúrræði, en þegar til kast-
anna kemur þá er ekki nema um tvennt
að velja, annað hvort með eða á móti.
Allt annað er spurning um ákvörð-
unarvald, þ.e.a.s. í hverra höndum það
á að vera að ákveða hvort fóstri skuli
eytt eða ekki. Þeir sem eru alfarið á
móti fóstureyðingum hljóta því að taka
þá afstöðu að „guð“ eða lukkan eigi að
ráða því hvort móðir lifir af barns-
fæðingu eða ekki.
Þetta er fissulega grimm afstaða, en
afstaða þeirra sem eru á móti fóstur-
eyðingum er á engan hátt mannúðleg
þó hún sveipi sig þeirri blæju. Þeir slá
um sig með því að þeir vilji koma í veg
fyrir að „mannlegu lífi sé tortímt" og
að „réttinn til lífsins verði að viður-
kenna“. Undir þetta getum við sem
erum fylgjandi fóstureyðingum vissu-
lega tekið, en út frá allt öðrum forsend-
um. þeir sem lifa eiga rétt til lífsins og
þeir eiga rétt á að ráða sínu lífi sjálfir.
Allt frá örófi alda hafa konur verið
þrælar þess líffræðilega hæfileika að
ganga með og ala börn. Þær hafa verið
ofurseldar stöðugum barneignum en
með fræðslu um kynferðismál, góðum
getnaðarvörnum og frjálsum fóstur-
eyðingum geta þær öðlast vald yfir
framleiðslutæki sínu, líkamanum. Með
óskertum yfirráðarétti yfir eigin lík-
ama eykst réttur þeirra til lífsins.
Sólrún Gísladóttir.
Synjanir umsókna um vönun og/eða
fóstureyingu skv. 1. nr. 16/1938
á árunum 1966 og 1965
Aldur Hjsk. Staða Aðgerð
stétt hennar og sem fariö er
eiginmanns fram á
Tilefni
1966
37 G Húsfr.
Bóndi
37 G. Húsm.
Skr.st.
maður
31 G. Húsm.
Bílstj.
25. Smb. Sjúkl.
Vkm.
32. G. Húsm.
Iðnfr.
Vönun Psychoneurosis.
og fóstur- Exhaustio.
eyðing.
Fóstur- Rhesus-ósam-
eyðing ræmi
Félagslegar
ástKður
ómegð, getn.v.
ófullnægjandi
Hve Hve
oft mörg
þung- böm
uð fætt
Vönun
og fóstur-
eyðing
Vönun
og fóstur-
eyðing
Fóstur-
eyðing
39 G. Húsm.
Sjóm.
1965
36 G. Húsm.
Vkm.
Vönun og
fóstur-
eyðing
Vönun
Neurosis
graviditas
Mb. Cushing
Schizophreni
Depr.mentis
m.gr. (v.
hætta á erfðasjd.
hæmophilia og
slæms andl. á-
stands) Ekki vit-
að um þennan sjd.
í ætt for.
Þéttar fæð.
erfiðar ástæð-
ur, depr.
mentis (ekki
endogen)
Getur ekki not-
fært sér getn.v.
pillan brugðist.
Sj. oft verið á
hælum. Verður
svipt sjálfræði.
Barnsfaðir geð-
veikur.
Hæmophilia í
barni nr. 2
2
ekki í
henn-
ar for-
sjá.
3
Barnamcrgð,
þreyta
12 12
Slitin, síþreytt, Þreytt, slitin,
haldin vægri heilsutæp, of
taugaveiklun. mikið vinnuálag
Borið á gastritis
og colitis
Ulcus duodeni
Er mjög þreytt. 6
Maki magaveikur
Áður fætt 2 börn 2 börn með með- 7
börn með mb. fæddan galla
congen. variae.
Status post
stripping
Rhesus sjúkd.
Foetus- mortuus
reiterata
8
Úr heilsufars- og sjúkrasögu Hvers vegna synjað leyfis
Legsig, æðahnútaaðgerð cholecystect., obesitas. Nefndin ræddi við lækni og tjáði honum afstöðu sína.
- Ath.semdir vantar. (Rh.-titer
ekki hækkaður, en Blóð- bankanum Finnst fóstureyðing réttlætanleg, vegna áhættu að síðari börn verði með erythroblastosis)
Slappleiki, taugaóstyrk. Skilyrði fyrir aðgerð virðast ekki vera fyrir hendi.
Konan tíðum á Kleppi 1 og Sólheimum. Tíðir óreglul., svitnar mikið. 1 fósturlát. Skilyrði f. aðgerð ekki fyrir hendi skv. þeim vottorðum, sem fyrir liggja (illa skrifuð og konan fæst ekki til viðræðna).
- Án athugasemda.
Ásthmaveik. Tvíburafæð ing fyrir 6 mán. - Nægar ástæður til samþykktar liggja ekki fyrir.
Tbc. 12 ára gömul, Án athugasemda. 2 andvana fædd börn. Á von á 10. barni.
Magabólga á með- göngutíma. Án athugasemda.
1 barn með mb. cordis congen. septum defect. Annað barn með palatoschisis. Án athugasemda.
2 börn með erythroblastosis dóu. Blóðskipti í síðasta barni. Anæmisk, en hraust annars. Án athugasemda