Neisti - 25.07.1979, Qupperneq 10

7. tbl. 1979, bls. 10
Nicaragua:
Þjóðin gegn forseta
lýðveldisins
Somoza: hve lengi tekst honum að lafa á valdastóli með hjálp þjóðvarðlið-
anna og heimsvaldastefnunnar.
Þrátt fyrir að Somoza tækist með
dyggum stuðningi þjóðvarðliða sinna
og heimsvaldastefnunnar, að lifa af
atlögu þá sem hreyfing Sandinista
gerði að honum í september á síðasta
ári, er ekki ólíklegt að dagar hans séu
senn taldir. Kerfi hans er risavaxin
blóðsuga á efnahagslífi landsins, sem
stendur fyrir spillingu og glæpum á
öllum sviðum þjóðfélagsins. Nú er svo
komið að stjórn Somoza er orðin að
óþolandi byrði jafnvel fyrir þá stéttar-
hagsmuni sem hún þó ver, þ.e. stéttar-
hagsmuni arðræningjanna.
Smám saman hefur verið að mynd-
ast borgaraleg andstaða gegn Somoza,
sem leitt hefur til þess að Somoza
klíkan hefur einangrast félagslega. Á
hinn bóginn eru þau öfl sem stefna að
því að brjóta veldi hans á bak aftur
næsta sundurleit. Verkalýðurinn, smá-
bændurnir, og millistéttin, sem komin
er á vonarvöl, vonast til að fá úrlausn
félagslegra vandamála sinna með því
að ryðja Somoza úr vegi. Landeigend-
urnir og kapítalistarnir vilja koma
Somosa frá til að tryggja hagsmuni sína
og forréttindi, til að losna undan kerfi
sem rænir þá og keppir við þá, og sem
umfram allt ertir óþarflega mikið þá
óánægðu meðal hinna arðrændu.
Ef borgarastétt Nicaragua mögulega
gæti, myndi hún svo sannarlega breyta
til, án þess að efna til fjöldauppreisna,
sem þegar fram í sækir gætu reynst
henni skeinuhættar. Barátta ársins
1978 afhjúpuðu greinilega pólitískt
gjaldþrot hinna borgaralegu andstöðu-
afla.
Ósigur Fjöldahreyf-
ingarinnar 1978
Þegar baráttan í landinu fór af stað
af verulegri hörku í janúar 1978, eftir
morðið á Pedro Joaquín Chamorro,
tókst hinum borgaralegu andstöðuöfl-
um að koma fram sem eina pólitíska
valkostinum við stjórn Somoza. Þeim
tókst þetta fyrst og fremst vegna þess
að ekkert það afl var til í landinu sem
tók skýra pólitíska afstöðu með hinum
undirokuðu, gegn öllum formum borg-
aralegra stjórnarhátta.
Hernaðaráætlun Sandinista í sept-
ember síðastliðnum fólst i því að
draga her Sómóza til borganna, svo
leiðin yrði greið fyrir herlið þeirra
frá landamærum Costa Rica. Síðan
var ætlunin að frelsa eitthvert
pólitískt mikilvægt landsvæði og
setja þar á stofn bráðabirgðastjóm,
sem vonast var til að hlyti tafar-
lausa viðurkenningu og hernaðar-
aðstoð frá löndum eins og Panama,
Colombíu, Venezuela og Mexico.
í staðinn var mynduð svokölluð
Breiðfylking Andstöðunnar (FAO -
Frente Amplio Opositor) sem saman-
stóð af hinni hefðbundnu borgaralegu
andstöðu, klofningsbrotum úr flokki
Somoza, Sósíalistaflokknum, Moskvu
stalínistunum og skriffinnum verka-
lýðsfélaganna. Sá pólitíski hrærigraut-
ur sem úr þessu varð leiddi til nokkuð
ruglingslegra átaka við Somoza- ein-
ræðið, en stóð samt ekki í vegi fyrir því
að barátta fjöldans magnaðist stig af
stigi.
Þann 24. ágúst lýsti FAO yfir alls-
herjarverkfalli, sem þó var mjög dræm
þátttaka í, til að byrja með. Fjórum
dögum síðar hafði aðeins 60% efna-
hagslífsins stöðvast, og það var ekki
fyrr en 4. september að hlutfallið var
komið upp í 80%.
Hersveitir Sandinista skárust í leik-
inn 29. ágúst. Ætlun þeirra var líkleg-
ast sú að frelsa eitthvert pólitískt og
hemaðarlega mikilvægt landsvæði og
setja þar á stofn bráðabirgðastjórn,
sem síðan hlyti tafarlaust viðurkenn-
ingu og hernaðaraðstoð frá ýmsum
grannríkjanna, svo sem Panama, Col-
ombíu, Venezuela og Mexico. En
aðgerðin mislukkaðist og hinn hernað-
arlegi ósigur Sandinista markaði enda-
lok uppreisnarinnar í bili. Somoza
notaði tækifærið til að vinna á and-
stæðingum sínum með slátúrhnífinn á
lofti; þúsundir létust, og aðrar þúsund-
ir flýðu land.
Sandinistahreyfingin
Á því er enginn vafi að tímasetning
hernaðaríhlutunar Sandinista var kol-
röng. Það var skýr mótsögn á milli
skipulagningar fjöldans annarsvegar,
sem var á mjög lágu stigi, og stuðnings
hans við Sandinista-hreyfinguna hins
vegar en hann er geysivíðtækur. Októ-
berbyltingin hefur kennt okkur það, að
þá fyrst ætti hinn byltingarsinnaði
flokkur að hefja beinar aðgerðir, þegar
fjöldahreyfingin er fær um að taka þátt
í sókninni á sjálfstæðan og skipulagðan
hátt. Því var ekki til að dreifa í Nicara-
gua, og hinn tiltölulega fámenni kjarni
sem var skipulagður í Sandinistahreyf-
^ingunni, stóð fyrir flestu því sem gert
var; íjöldinn sýndi lítið sem ekkert
frumkvæði.
Sandinistahreyfmgin er mjög sund-
urleit pólitískt og skiptist í þrjá skoð-
anahópa. Þeir eru Terceristarnir, sem
álíta sig í raun vera fulltrúa allrar
hreyfingarinnar, en ekki bara skoðana-
hóp; Áframhald Alþýðustríðsins -
skoðanahópurinn, og öreiga - skoð-
anahópurinn, sem er sá eini hinna
þriggja sem hefur sýnt einhverjar til-
hneigingar í þá átt að gera upp við
borgarastéttina.
Það sem sameinar skoðanahópana
þrjá er hins vegar samkomulag um að
sú þróun sem nú eigi sér stað sé þróun í
átt að borgaralegu lýðræði, sem og
ásjóna hreyfingarinnar gagnvart fjöld-
anum sem ein heild.
„Að virkja fjöldann til
að kollvarpa alræðinu“.
Varla var septembermánuður á enda
liðinn, þegar FAO hóf samningamakk
við Sómósapakkið um „hófsamari"
stjórnarhætti. Persóna Sómósa skyldi
Qarlægð og andstöðunni leyft að taka
þátt í stjórnkerfinu á öllum stigum
þess, að öðru leyti skyldi það látið
óhreyft. Eftir nokkuð málaþóf kom
þar, að Somoza neitaði að verða við úr-
slitaskilyrðinu, þ.e. að láta sig hverfa,
og afvopnaði þar með FAO gersam-
lega. FAO átti nú ekkert tromp eftir á
hendinni og gjörvöllum landslýðnum
varð ljóst hve fullkomlega ófært það
var um að vinna á Somoza-kerfinu.
Við þessar aðstæður óx eins og gor-
kúla, hreyfing á vinstri kantinum sem
kallaði sig Sameinuðu Alþýðuhreyf-
inguna, - MPU. Markmið hennarvoru
eftirfarandi:
,,1. Að virkja fjöldarm til að
kollvarpa alrœðinu. 2. Að auka á
skipulagningu og einingu stórra hluta
alþýðunnar. 3. Að ýta undir einingar-
þróun meðal byltingaraflanna."
En því miður er ekki allt gull sem
glóir. Eftir hrakfarir FAO lét MPU í
ljós einingarvilja sinn í desember síð-
astliðnum með því að boða til
stofnunar Þjóðlegu Föðurlandsfylk-
ingarinnar, - FPN, sem síðan var
formlega stofnuð þann fyrsta febrúar. í
henni tóku þátt ýmist afdankaðir FAO
flokkar eða pólitísk hræ, sem MPU
forðaði frá frekari hrörnun með tiltæki
sínu. FAO sýndi fyrirtækinu velvilja,
og jafnvel þó það hlýddi ekki kallinu,
féllst það á „einingu í aksjón“.
Með stofnun Þjóðlegu Föðurlands-
fylkingarinnar neitaði MPU að horfast
í augu við þau vandamál sem fjölda-
hreyfingin í Nicaragua stendur raun-
verulega frammi fyrir. Þvert á móti
hjálpaði hún til að hindra leið hinna
arðrændu til pólitískra valda. Þjóð-
lega Föðurlandsfylkingin kemur fram
sem ríkisstjórnarvalkostur við Sómósa
og kemur þannig í veg fyrir að fjöldinn
taki upp kröfuna um stjórn verkalýðs
og bænda, stjórn hinna kúguðu. Þaðer
alveg á hreinu að slíka stjórn munu
engin borgaraleg öfl styðja.
Hvert stefnir
Sandinistahreyfingin hefur lýst því
yfir að að atlaga sú að Somoza-
einræðinu, sem nú stendur yfir sé
lokaárásin. Hinir þrír skoðanahópar
hreyfingarinnar hafa í því augnamiði
sameinast undir einni stjórn. Þrátt fyrir
að vitað væri að Sandinistar nytu gífur-
legrar virðingar meðal landsmanna
hefur sá öflugi stuðningur sem þeir
hljóta í aðgerðum sínum nú komið
nokkuð á óvart. Sem dæmi má nefna
að allsherjarverkfallið sem þeir boðuðu
til þann 5. júní s.l. hefur algerlega
lamað atvinnulíf landsins, og fregnir
herma að æ fleiri óbreyttir borgarar
gangi í lið með þeim.
Dagar Somoza-einræðisins eru senn
taldir. Hvort sem hann fellur í þessari
atlögu eður ei, er það ljóst að kreppa
hins pólitíska valds verður ekki leyst
nema Somoza fari frá. Það er líka ljóst
að fall Sómósa verður aðeins upphafið
að hinum raunverulegu stéttaátökum í
Nicaragua, átökunum milli arðræn-
ingjanna og hinna arðrændu. Það þarf
enginn að láta sér það til hugar koma
að vopnaður fjöldinn í baráttuham,
verði borgarastéttinni sérlega auð-
veldur viðfangs.
Til að fá áheyrendur til að hlusta á og
ræða byltingarsinnuð stórnmál í Nicar-
agua, er nauðsynlegt að tala skýrt. Það
er í Sandinistahreyfingunni sjálfri sem
bestu áheyrendurna er að finna. öðru
vísi gæti það ekki verið. Á undan-
gengnum árum hafa alþýðuöflin gert
mörg mistök og orðið fyrir mörgum
ósigrum. Þessi reynsla hefur kennt
heiðarlegustu og greindustu fórystu-
sveitunum að vera opnum fyrir gagn-
rýni og keppast að því að finna
pólitískan valkost sem getur komið í
veg fyrir að lík píslarvottanna ryðji
stéttaróvininum leið til valda.
(Að mestu þýtt og endursagt úr
Intercontinental Press/1 nprecor).
19/6 1979
gunnar