Neisti - 26.08.1979, Blaðsíða 7

8. tbl. 1979, bls. 7
sambærilega tölu við 30 prósentin hér
að ofan, verðum við að mæla
hækkunina í dollurum, en þá er árs-
hækkunin á málmum 36,2%, þe. ekki
mikið lægri heldur en hækkunin á
olíunni, en 30 prósentin eru 6-7
mánaða hækkun. (Heimild The Econ-
omist).
Það er algeng skoðun að verkfall
oliuverkamanna í íran í október og
byltingin í febrúar hafi verið grund-
vallarorsök olíuverðshækkunarinnar.
Þessi skoðun er alröng. Ekki vegna
þess að framleiðsluminnkunin í íran
hafi ekki verið umtalsverð, heldur
vegna þess að- aðrir aðilar juku
framleiðslu sína, aðallega Saudi-Ara-
bía. Einnig vegna þess að framleiðslu-
minnkunin gerðist á tíma þar sem áhrif
hennar eru í lágmarki.
Birgðasöfnun fyrir veturinn fer aðal-
lega fram á þriðja ársfjórðungi, en
verkfallið átti sér stað á þeim fjórða.
Meðan á því stóð var framleiðslan 2.5
millj. tunnur á dag, en framleiðslugeta
íran er um 6.6 millj. Hins vegar fram-
leiða olíuframleiðslulöndin aldrei með
fullri framleiðslugetu. Fyrstu tvo
mánuði þessa árs var innflutningur
Bandaríkjanna, Japan og V-Evrópu á
olíu 7% meiri en 1978, en neyslan
aðeins 4,2% meiri.
Á fyrsta ársfjórðungi þessa árs,
þegar olíuútflutningur írans var aðeins
um 600.000 tunnur á dag að meðaltali,
var olíuframleiðsla OPEC 2.8% meiri
en á sama tíma í fyrra og við það bætist
aukin framleiðsla í Norðursjó, Mexíkó
og Alaska. Þetta ætti að vera það
tímabil, sem framleiðslan var í
lágmarki vegna íran!!!
Neyslan nær hámarki í febrúar og
hefur dregið úr henni síðan á sama
tíma og olíuframleiðsla íran hefur
farið vaxandi. Það má því spyrja, hvar
kemur skorturinn eiginlega fram?
Samkvæmt þessum tölum er það alveg
ljóst að hann hefur skapast vegna
gífurlegrar birgðasöfnunar einhvers
staðar á Vesturlöndum. „Það er
kaldhæðnislegt, en kreppan í íran
virðist hafa leitt til uppskrúfunar
hráolíuverðsins án þess að nokkur
raunverulegur skortur hafi komið
fram“ (Euromoney, júlí 1979). Vissu-
lega er það kaldhæðnislegt, en alls ekki
óskiljanlegt í ljósi þess sem hér hefur
verið sagt.
Nýr samdráttur
Ekki er búist við því að verð á olíu
eða öðrum hráefnum haldi áfram að
hækka á næstunni. Frekar má búast
við því að raunverðið muni fara
lækkandi. Ástæðurnar eru fyrst og
fremst þrjár. í fyrsta lagi var það verð
sem hæst var skráð á mörkuðum eins
og Rotterdammarkaði ýkt vegna spá-
kaupmennsku og gat því ekki staðist til
lengdar. í öðru lagi má búast við því að
framleiðslan aukist í Bandaríkjunum á
næstunni vegna aðgerða stjórnarinnar
og hækkunar olíuverðsins á Banda-
ríkjamarkaði. í þriðja lagi mun sá
samdráttur sem nú er hafinn í Banda-
ríkjunum og nokkrum öðrum auð-
valdríkjum (Bretland), leiða til minnk-
andi eftirspurnar eftir olíu. Er þessi
ástæða þyngst á metunum.
Búist hafði verið við þessum sam-
drætti fyrir olíuverðshækkunina og
óháð henni. Samdráttur iðnaðarfram-
leiðslunnar í Bandaríkjunum síðustu 3
mánuði er 1% á ársgrundvelli og
raunlaun hafa fallið um 7% á
ársgrundvelli. Þess má geta að
samdráttur þjóðarframleiðslunnar í
Bandaríkjunum í kreppunni 1974-
1975 var ,,aðeins“ 1,5%.
Enn sem komið er, er heimsauð-
valdið ekki enn í þeirri úlfakreppu sem
það komst í 1974, þegar hagsveiflan
var nær samtímis í stærstu auðvalds-
löndunum. Japan og V-Þýskaland eru
enn á uppleið (15,5% aukning iðnaðar-
framleiðslu í V-Þýskalandi og 10,5% í
Japan fyrir sama tímabil og Bandarík-
in). Einnig er verðbólgan minni í
þessum löndum en hún var 1974.
En ekki er víst að Adam verði lengi í
Paradís. Hvenær samdrátturinn held-
ur innreið sína af fullu afli og hversu
djúptækur hann verður, veltur m.a. á
efnahagsstefnunni í helstu auðvalds-
löndunum, sérstaklega Bandaríkjun-
um, V-Þýskalandi og Japan. Verð-
bólgan er að vaxa í V-Þýskalandi og
Japan og öll 3 löndin hafa verið að
hækka vextina töluvert til þess að
lokka fjármagn til sín vegna óhagstæðs
greiðslujafnaðar í Bandaríkjunum og
Japan og vegna verðbólgunnar í V-
Þýskalandi. í rauninni er um að ræða
vaxtakapphlaup á fjármálamörkuðum
heimsins. Við aðstæður þar sem gróða-
hlutfallið hefur verið að lækka á ný,
m.a. vegna hækkunar hráefnaverðsins
og olíunnar, mun þetta leiða til
samdráttar. Ef of fast verður stigið á
hemlana, má búast við því að sam-
drátturinn verði enn dýprien 1974með
öllu sem tilheyrir, þ.e. auknu.atvinnu-
leysi og lífskjaraskerðingu. Munurinn
er hins vegar sá að þessi samdráttur
kemur verkalýðsstéttinni ekki eins á
óvart og má því búast við harðnandi
átökum stéttanna, ekki síst í Banda-
ríkjunum.
MG
(Stuðst var við ýmis hefti Interconti-
nental Press, The Economist, News-
week o.íl.).
Hin almáttuga vinstri stjórn
Samkvæmt leiðara Þjóð-
viljans, sunnudaginn 19.
ágúst s.l., er bjart yfir auð-
valdsbúskapnum á fslandi
um þessar mundir. Hjól
atvinnulífsins snúast hraðar
en nokkru sinni fyrr. At-
vinnuleysi er nær ekkert og
vöruskiptajöfnuðurinn er
hagstæður. Á sama tíma er
kaupmáttur með hæsta
móti, þótt hann hafi farið
lækkandi að undanfömu,
en ástæða þess er auðvitað
„utanaðkomandi vandi“.
Eina sem skyggir á er
olíuverðhækkunin, en hún
á að bera ábyrgð á því að
verðbólgan vex á ný og
eyðileggur þannig hinar
fínu aðgerðir vinstri stjóm-
arinnar, sem var búin að ná
verðbólgunni niður í 23% á
ársgrundvelli. Vondir menn
í útlandinu þurfa alltaf að
eyðileggja allt.
íslenski kapítalisminn virðist því
býsna stöndugur og samkvæmt
leiðaranum má þakka það vinstri
stjórninni, sem virðist hafa allt að
því guðdómlegt vald og getur m.a.
stjórnað magni útflutnings- og inn-
flutnings, þótt ekki ráði hún við
olíuverðið. Hingað til höfðu ver-
aldlegir menn haldið að magn
útflutnings réðist fyrst og fremst af
aflamagni og eftirspurn á erlend-
um mörkuðum og þessi atriði væru
ekki undir áhrifamætti ríkisstjórna
nema þá til lengri tíma (skipu-
lagning veiða, markaðsöflun osfr.).
Svo virðist að vinstri stjórnin sé svo
öflug að hún geti breytt þessu á
nokkrum mánuðum.
Einnig hafa ófáir sósíalistar bent
á að í auðvaldsskipulaginu sé erfitt
að draga úr almennum innflutningi
frá því sem hann myndi að óbreyttu
verða, án þess að skerða kjörin eins
og ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar
gerði á sínum tíma í þessu skyni.
Þjóðnýting er vissulega valkostur,
en hann hefur ekki verið valinn.
Það er því ansi erfitt að sjá út úr
tölum um innflutning og útflutn-
ing í hverra þágu er stjórnað, eins
og leiðarahöfundur vill halda fram.
Einnig hefur verið bent á það, að án
beinnar stjórnunar og/eða þjóð-
nýtingar, ráðist almennur innflutn-
ingur fyrst og fremst af þjóðartekj-
um og breytingum þeirra með
vissum tímatöfum. En þessar kenn-
ingar eru auðvitað alrangar. Allt
sem þarf er vinstri stjórn.
Þá er það blessuð verðbólgan.
Samkvæmt leiðarahöfundi var hún
23% á ársgrundvelli nóvember 1978
til apríl 1979. Aumingja höfundur
virðist eiga einhvetja gamla gufu-
reiknivél, því hið rétta er, að hún
var 38,5% á þessu tímabili. Enda
hlýtur hér að vera átt við mælingar
framfærsluvísitölunnar 1. nóvemb-
er 1978 og 1. maí 1979. Hins vegar
verður það að athugast, að með því
að velja rétt tímabil, máalltaf hnika
til verðbólgustiginu svo munar
tugum prósenta. Þannig var verð-
bólgan frá 1. nóvember 1978 til 1.
febrúar 1979, 20,2% á ársgrund-
velli, en ekki nema grófustu lodd-
urum dytti í hug að halda því fram
að þetta hafi verið hin væntanlega
ársverðbólga. En allt er jú gert til að
réttlæta veruna í vinstri stjórninni
og ekki er víst að leiðarahöfundar
Þjóðviljans séu tilbúnir til að kasta
gufureiknivélunum þótt að aðrar
bjóðist í staðinn, a.m.k. ekki svo
lengi sem Alþýðubandalagið er í
stjórn.
Þjóðviljinn kennir olíuverðs-
hækkuninni um allt sem miður fer í
efnahagslífinu um þessar mundir.
Þar er hann í þokkalegum félags-
skap, því þetta er einmitt það sem
auðvaldið um allan heim gerir um
þessar mundir. Þetta er því fárán-
legra þar sem oliuverðshækkunin
er, ef eitthvað er, blessun fyrir
íslenska auðyaldið til lengri tíma,
vegna þeirrar gífurlegu ónýttu orku
sem hér finnst. Það sem meira er;
þar eru miklu alvarlegri vandamál
sem steðja að en olíuverðshækk-
unin, en þau eru minnkandi þorsk-
og loðnuafli, vegna stjórnlausrar
rányrkju íslenska auðvaldsins á
undanförnum árum. Þótt loðnuafl-
inn verði ef til vill ekki minni í ár en
í fyrra, er ljóst að loðnustofninn er í
mun meiri hættu en haldið hefur
verið. Ef auðvaldið fær að farasínu
fram í þessum efnum mun skapast
hér alvarleg kreppa, sem gerir olíu-
verðið að smámunum einum. Ekki
virðist sem vinstri stjórnin geri neitt
að marki i þessu langtíma vanda-
máli.
MG.
Olíukreppa og
Fyrir nokkrum vikum barst sú frétt
til landsins, að í erlendu sérfræðitíma-
riti, Metal Bullettine, hefði birst grein
þar sem fjallað var um ísland og því
spáð að hér byggju hinir „nýju
mandarínar" framtíðarinnar. Þessi
frétt stakk óneitanlega nokkuð í stúf
við hinn almenna áróður í fjölmiðlum
hér á landi. Mitt í öllum barlóminum
um efnahagserfiðleika „vegna“ verð-
hækkana á olíu og „nauðsynlegar"
kjaraskerðingar af þeirra völdum
birtist erlendis grein, þar sem lýst er
glæstum efnahagslegum framtíðar-
möguleikum hér á landi - einmitt
vegna oliukreppunnar.
Það er ekki ætlun okkar hér að líta
framhjá þeim efnahagserfiðleikum sem
verðhækkunin á olíu veldur íslenska
auðvaldskipulaginu. Slíkt væri jafn
fáránlegt og að líta fram hjá því að
meginorsakir þeirrar kreppu sem nú er
framundan eru mettun erlendra mark-
aða, ofveiðin og skipulagsleysi auð-
valdsframleiðslunnar hér á landi. Það
er aftur á móti jafn ljóst að þegar til
lengri tíma er litið þá mun verðhækk-
un á orku í heiminum gera nýtingu á
hinum auðugu orkulindum landsins
stöðugt arðbærari og hjálpa til að leysa
það vandamál sem íslenska auðvaldið
hefur átt við að stríða undanfarna tvo
áratugi, þ.e. að finna nýjar framleiðslu-
greinar sem væru samkeppnisfærar á
heimsmarkaðnum og gætu tekið við af
sjávarútveginum sem undirstaða efna-
hagsþróunar og auðmagnsupphleðslu
hér á landi. Þessi vandamál hafa í
minna mæli en vænta mætti birst í
almennri efnahagskreppu hér á landi
vegna þeirra miklu og langvarandi
verðhækkana á fiskafurðum sem orðið
hafa á heimsmarkaðnum undanfarin
10-15 ár. En einmitt nú þegar afleið-
ingar ofveiðinnar eru að komast á
hættulegt stig þá verður lífsnauðsyn-
legt að finna nýjar framleiðslugreinar
til að bæta upp þrot sjávarútvegsins
íslenska auðvaldinu hefur verið það
ljóst um nokkurt skeið að þær fram-
leiðslugreinar sem koma til greina í
þessum efnum eru fyrst og fremst þær
sem geta nýtt orkuauðæfi landsins.
Skipulagsleysi
auðvaldsins
Þessar tvíþættu afleiðingar olíuverð-
hækkananna gera það að verkum að
það er vafsamt að ræða um olíukreppu
yfirleitt hér á landi. Þegar litið er til
„þjóðarbúsins í heild" - einkum til
lengri tíma - þá eru þessar verðhækk-
anir íslenska auðvaldinu í hag. Vanda-
málið er að auðvaldsskipulagið hefur
ákaflega takmarkaða möguleika á að
miðla ágóðanum milli þeirra greina
sem hagnast á verðhækkununum á olí-
unni og þeirra sem tapa á henni.
f merkilegri ritdeilu sem Baldur
Óskarsson átti í við Staksteina Morg-
unblaðsins benti Baldur á þær jákvæðu
hliðar sem verðhækkanirnar á olíu
hefðu í för með sér. í Þjóðv. 19. júlí
benti hann á að „olíuvandinn (verður)
væntanlega til þess að flýta mjög fyrir
því að íslendingar nýti betur innlenda
orku, þannig að á tiltölulega skömm-
um tíma sé hægt að útrýma olíuinn-
fiutningi að mestu og jafnvel flytja út
orku ef rétt verður að staðið. Það ríður
því á að vera óragur við að afla erlends
fjármagns og beina því til rannsókna
og framkvæmda á sviði orkufram-
leiðslu". Án efa tjáir Baldur þarna
hugmyndir forystumanna innan Abl.
sem seint og um síðir hafa komið auga
á það sem forystumenn íslenska
auðvaldsins sáu fyrir tuttugu árum,
þ.e. að framtíðarmöguleikar auð-
magnsupphleðslunnar hér á landi
byggðust á nýtingu orku í samvinnu
við erlent fjármagn. Bæði Hjörleifur
Guttormsson og Ingi R. Helgason
formaður olíunefndarinnar hafa látið í
ljós svipaðar skoðanir. Við ætlum ekki
hér að kvarta undan þessari afstöðu-
breytingu forystumanna Abl. Við
höfum áður bent á að fáránlegt sé að
beijast gegn þessari óhjákvæmilegu
þróun og þess í stað eigi sósialistar að
einbeita sér að þeim verkefnum sem
þessi þróun skapar bæði hvað varðar
daglega baráttu verkafólks og eðli
þeirrar sósíalísku umsköpunar sem við
stefnum að. Það sem við viljum aftur á
móti efast um er að íslenska auðvaldið
geti nýtt þá möguleika sem tvímæla-
laust eru fyrir hendi, varðandi nýtingu
innlendrar orku og uppbyggingu orku-
freks iðnaðar. Auðvaldskipulagið hef-
ur löngum sýnt, að það er sérstaklega
illa til þess fallið að skipuleggja lang-
tímafjárfestingar eins og þær sem hér
er um að ræða. Þetta á einkum við á
tímum vaxandi efnahagskreppu og
almennrar offramleiðslu eins og nú.
Við ætlum ekki að draga það í efa að
Hjörleifur Guttormsson geti átt eftir að
semja um orkusölu á mjög hagstæð-
um kjörum - og þá örugglega mun
hagstæðari kjörum en Magnús Kjart-
ansson náði í samningum við Union
Carbide á sínum tíma. Við ætlum aftur
á móti að draga það í efa að íslenska
auðvaldið geti nýtt þessa möguleika
skipulega. Það er einmitt í þessu sem
sósíalísk gagnrýni á hina s.k. olíu-
kreppu verður að felast. Þessi kreppa
afhjúpar ekki aðeins skipulagsleysi
heimsmarkaðar auðvaldsins og blinda
gróðafíkn alþjóðlegra auðhringa eins
og Baldur Óskarsson bendir á í grein
sinni. Hún afhjúpar einnig skipulags-
leysi og getuleysi íslenska auðvalds-
skipulagsins, sem þrátt fyrir alla þá
möguleika sem náttúruauðæfi landsins
hafa upp á að bjóða, finnur enga aðra
leið út úr efnahagskreppu sinni en árás
á kjör verkafólks.
ÁD.