Vörður - 05.01.1924, Page 4

2
V ö R Ð U R
útbýtt verðlaunum úr sjóðnum.
Að síðustu vil jeg geta þess,
að þau hjónin Páll og Tbora
Melsteð höíðu með gjafabrjefi
dags. 19. okt. 1908 stofnað
styrktarsjóð við Kvennaskólann
i Reykjavík handa ungum og
efnilegum fátækum stúlkum, er
ætla sjer að komast í gegnum
alla bekki skólans.
Sjóðurinn heitir: »Styrktar-
sjóður hjónanna, PálsogThoru
Melsteð«.
Höfuðstóllinn nam 20,000 kr.,
þegar hann var afhentur til
notkunar við Kvennaskólann.
í 3. gr. skipulagsskrár sjóðsins
er mælt svo fyrir, að leggja
skuli árlega einn fimta hluta
vaxtanna við höfuðstólinn. Enn-
.;cmur að aldrei skuli veita
minni styrk eu 100 kr. hverjum
umsækjanda.
Sjóður þessi er ávaxtaðurí að-
aldeild »Söfnunarsjóðs íslands«.
Honum stjórnar forstöðunefnd
Kvennaskólans, undir yfirum-
sjón Stjórnarráðs íslands, og ár-
lega skal birta reikning sjóðs-
ins í Stjórnartíðindunum.
t*rjú undanfarin ár hefir ver-
ið úthlutað 800 kr. hvert árið
til efnilegra námsmeyja við skól-
ann sem að öðru leyti hafa
uppfylt þau skilyrði, er skipu-
lagsskrá sjóðsins setur.
Má þannig með sanni segja,
að þau hjónin hafi lífs og liðin
breytt við Kvennaskólann eins
og góðir foreldrar breyta við
börn sln, og þvi má heimfæra
upp á þau hið sígildandi spak-
mæli úr Hávamálum: Deyr fje,
deyja frændur deyr sjálfur it
sama; en orðstír deyr aldregi,
hveim sjer góðan getur.
Ingibjörg H. Bjarnason.
Innflutningshöft,
»Tíminn« hefir hvað eftir
annað alið á því, að hin mesta
nauðsyn væri á því að lögleiða
innflutningshöft, og í siðasta
blaði sínu fyrir nýjárið, flutti
laann aðsenda grein um þetta
efni. Hjer í blaðinu hefir hvað
eftir annað verið bent á það, að
lög um aðflutningshöft eru til
og ekkert annað vantar á, en
að stjórnin framkvæmi þau, ef
henni þykir ástæða til. Eftir
öllu að dæma er það svo, að
lög þessi hafa lítið verið notuð,
og getur það varla verið af
öðru en því, að hún álítur ekki
ástæðu til þess eða telur höftin
ekki þau bjargráö, sem ýmsir
telja.
Hin umræddu lög eru frá 8.
mars 1920 (sbr. Stj.tíð. 1920 A.
bls. 1). 1. gr. laga þessara er
svohljóðandi:
»Landsstjórninni er heimilt
með reglugerð eða reglugerð-
um að takmarka eða banna
innflutning á alskonar óþörfum
varningi, og ákveður hún,
hvaða vörur skuli teljast lil
sliks varnings«.
Lagagrein þessi er svo skýr
að ekki er um að villast, að
sljórnin heflr þetta mál í hendi
sjer. Mun þá margur spyrja
hvers vegna »Timinn« sje sýknt
og heilagt að barma sjer yflr
þvi, að ekki muni fást lögleidd
innflutningshöft. Varla verður
gengið út frá, að blað þetta viti
ekki um gildandi lög í þessu
efni, því að það er margbúið
að benda á þetta hjer í blaðinu.
En hver sem ástæðan kann að
vera, þá verður því ekki neitað,
að það er undarleg blaðamenska
að látast berjast fyrir að lög-
leiða atriði, sem þegar er í lög-
um og látast jafnvel hafa það
að stefnumáli við kosningar til
þings. Blekkingar og yfirdreps-
skapur eins og þetta er vissu-
lega sjaldgæft og kalla má að
kasti tólfunum, þegar blaðið fer
að flytja sínar eigin blekkingar,
afturgengnar i aðsendum grein-
um. Gangurinn er þessi: Blaðið
skýrir rangt frá um atriði, sem
alþjóð varðar, endurtekur þetta
blað eftir blað og flytur það út
um alt land. Lesendum þess
verður það á að trúa þvi, sem
ekki er ef til vill rjett að ávíta
þá fyrir, og sumir þeirra senda
svo blaðinu greinar um þetta
atriði. Vitaskuld birtir blaðið
þær með ánægju, sjáandi, að
blekkingarnar hafa fest rætur og
að ósannindunum er trúað.
Svona hefir þetta verið um inn-
flutningshöftin og svona hefir
það verið um ýms önnur atriði.
Pessi blaðamenskagetur naum-
ast verið viðhöfð í öðrum til-
gangi en þeim, að leiða athygl-
ina frá aðalatriðinu. En aðal-
atriðið í innflutningshaftamálinu
er það, hvort stjórn sú eða
rjettara sagt sá ráðherrann, sem
þetta mál ber undir, og studdur
er af alefli af forkólfum »Tím-
ans«, sje vinveittur innflutnings-
höftum eða ekki. Reynslan sýn-
ist ótvírætt benda i þá átt, að
hann sje það ekki, því að ella
mundi hann hafa framkvæmt
hin gildandi lög í rikara mæli
en raun er á orðin.
Pað sem hjer hefir gerst er
því það, að »Tíminn« kveðst
vera hlynlur aðflutningshöftum
og telur þau einhvern veiga-
mesta þáttinn lil viðreisnar fjár-
hag vorum, en á samtímis
flokksmann í ráðherrasessi, sem
hefir þetta mál í hendi sjer, en
skeytir því lítið eða ekki. Og
ekki nóg með þetta. Blaðið
styður eindregið þenna flokks-
ráðherra sinn og því deltur ekki
í hug að ávíta hann fyrir þessar
aðgerðir, en í þess stað hrópar
það upp á strætum og gatna-
mótum, að það vanli lög til
þess að hrinda þessu þjóðnauð-
synjamáli í framkvæmd.
Það lítur því út fyrir, að að-
standendum blaðsins sje ekki
mjög ant um málefnið. Að
minsta kosti er það auðsætt, að
maðurinn er metinn meir en
málefnið, enda er það ekki í
fyrsta skiftið, sem það kemur
fram hjá þeim herrum.
»Timinn« segir sjálfur, að
aldrei hafi glysvarningurinn
stungið jafnt í augun í búðar-
gluggunum í Reykjavík og nú
fyrir jólin, og mun það rjett
vera. Petta ætlast hann auðvitað
til, að sje skilið sem ákúrur,
þungar ávítur, til löggjafarþings-
ins fyrir, að það hafi ekki
samið lög um aðflutningshöft,
en í augum þeirra, sem vita að
skýr og ákveðin lög nm þetta
efni eru til, verður þetta bæði
hörð árás á þann ráðherra, sem
blaðið styður sjerstaklega og
jafnframt vottur um óhlutvendni
f blaðamensku, sem ekki má
vera óátalin.
Fróðir menn segja, að hingað
til bæjarins muni , hafa flust
fyrir jólin 7—8 þús. jólatré og
muni þau hafa kostað 20—30
þús. kr. Ætli að það hefði ekki
verið óhætt að neita um inn-
flutningsleyfi á þessum trjám að
mestu eða öllu leyti? Hvað
segir Sýrak hjerum? Hvað segir
»Tíminn«, hinn andlegi Grímur
meðhjálpari þjóðarinnar, um
þella?
Jólatrén bafa verið tekin hjer
sem dætni, en sama mun vera
um fjölmargt annað.
Atli.
KiíttBllirim.
Báglega gengur með norska
kjöttollinn. Landsstjórnin hefir
nú á 2. ár staðið í samningum
við norsku stjórnina um það
mál og hefir alls ekkert orðið
ágengl. Pvert á móti hafa Norð-
menn nú hækkað lollinn um
nærri helming, þareð þeir hafa
áskilið, að allir tollar skuli
greiðast eftir gullverði, en það
er nú sem næst helmingi hærra
en norskir pappírspeningar.
Hörmuleg eru þessi úrslit
málsins, ef endanleg eiga að
teljast, sem ótrúlegt þykir. Toll-
urinn er nú orðinn svo hár, að
stappa mun nærri, að hann fyrir-
girði kjötútflutnÍDg til Noregs.
Stjórnarblaðið eggjar nú ein-
dregiö til lollstríðs við Norð-
menn og má ef til vill líta á það
sem lillögur stjórnarinnar hjer.
Svo mundi það talið ef erlendis
væri. Og ekki er það sjerstak-
lega ólíklegt, að hinni fslensku
stjórn kunni að hafa runnið i
skap, er hún sá, að norska
stjórnin mat ekki meira samn-
ingaumleitanir hennar um lækk-
un eða brottfall lollsins en svo,
að hún hækkar hann um helm-
ing meðan á samningum stendur.
En þótt svo sje, sem að fram-
an er frá skýrt, er það álitamál,
hvort rjett er að hefja tollstrið.
Tollstríð virðist siðasta úrræðið
og til þess má því naumast grípa
fyr en samningaleiðin er með
öllu lokuð. Ef til vill á yfirlýs-
ing stjórnarblaðsins (Tímans)
að skiljast á þann veg, að svo
sje, en sjálfsagt mun hið f hönd
faranda þing leita sjer skýrslna
um þetta mikilsverða mál og
þá sjest hvort þetta er ekki rjett.
Ölíklegt virðist, að það sje
tilgangur Norðmanna að fyrir-
byggja kjötinnflutning frá oss,
Pess vegna virðist samninga-
leiðin að fyrra bragði ekki úti-
lokuð.
í raun og veru er ekki ástæða
til að taka það hátíðlega þóti
».Tíminn« heimti tollstrfð. Hann
hefir gert það áður og etið það
i sig að meslu í næsta blaði.
Pað sem á ríður í þessu máli
er festa og þrautseigja, en barna-
leg frumhlaup og reiði vinnur
ekki á. Málið er svo alvarlegt,
að ekkert á að gera nema að
rannsökuðu máli,
Hins vegar er það víst, að
þingið mun taka málið til með-
ferðar með þeirri alvöru, sem
það á skilið og ekki skiljast við
þaö fyr en alt er gert, sem unt
er, til þess að leiða það til far-
sællegra lykta.
Fyrirlestur.
Framfarafjelag Skagfirðinga
hefir um mörg undanfarin ár
látið halda fyrirlestra á Sauð-
árkróki meðan sýslufundur hefir
staðið yfir. Er þá jafnan mjög
mannmargt þar á staðnum, því
að sýslufundarvikan er orðiu
nokkurskonar hátíðavika sýslu-
búa. Mikinn þátt í þessu á
Framfarafjelagið. Hefir það
meðal annars sett sjer það
mark, að sýslubúar geti þessa
viku sótt fleira á fundarstaðn-
um en skemtanir. Pað hefir því
gengist fyrir þvi, að fyrirlestrar
sjeu haldnir þessa viku um
ýms fræðandi efni. Hafa ýmsir
bestu menn sýsiunnar stutt að
þessu með því að halda fyrir-
lestra og hafa margir þeirra
haft mikil áhrif.
Um sýslufundinn i fyrra vet-
ur hjelt Jónas Kristjánsson hjer-
aðslæknir fyrirlestur þann, sem
byrjun er á í þessu tölublaði.
Fyrirlestur þassi vakti hina
mestu athygli og hefir haft
mikil áhrif í sýslunni, enda er
hann um efni, sem alla varðar.
Fyrirlesturinn er mjög fróð-
legur og sýnist eiga erindi til
landsmanna. »Verði« þykir því
mikill fengur í að geta birt
hann og vonar, að hann muni
verða lesinn með athygli. Efni
hans er svo áríðandi að fátt
varðar alþjóð meira og fyrir-
lesturinn kemur víða við. Nafn
höfundarins er næg trygging fyrir
áreiðanleika innihaldsins og þar
sem fyrirlesturinn er einhver
hin kraftmesta viðvörun gegn
hinum gengdarlausa og skað-
lega innflutningi útlendra va^a,
virðist líklegt að hann verði
fjöllesinn.
Tala fiskiskipa og háta.
Árið 1911 voru hjer 129 segl-
skip, sem samtals báru 5702
lonn. Eftir það fer þeim stöð-
ugt fækkandi, og 1920 eru þau
að eins 39 talsins og bera að
eins 1190 tonn. Hefir á þessu
tímabili fækkunin verið nokk-
urnveginn jöfn öll árin, en mest
er hún árið 1919—20, því að
þá hefir þeim fækkað um 20.
Árið 1912 eru hjer 8 mótor-
skip, sem bera samtals 228 tonn,
en 1920 eru þau orðin 120 og
bera 3538 tonn.
Fyrstu árin eftir 1912 tvö-
faldast tala þeirra á ári hverju,
en frá 1916 fjölgar þeim litið,
því að 1917 eru þau orðin 117.
Árið 1911 eru botnvörpuskipin
10 og eru samtals 2047 tonn.
1912 tvöfaldast þau og eru 20.
Eftir það stendur tala þeirra í
staö þar til 1917 er þau fækka
niður í 10, (salan til Frakk-
lands), en 1920 eru þau komin
upp í 28 og tonnatalan er 8730.
Alls eru fiskiskipin 141 tals-
ins 1911 og eru samtals 7958
tonn, en 1920 189 og samtals
13681 tonn.
Meðalstærð fiskiskipanna 1911
var 57,1 tonn, en 1920 72,4
tonn.
Fram að 1912 fara skipin
mjög stækkandi, botnvörpung-
unum fjölgar en seglskipum
fækkar. 1912—15 helst meðal-
stærðin svipuð, en 1915—18 fer
hún síminkandi sem stafar af
fjölgun motorskipa og sölu botn-
vörpunganna 1917.
Árið 1920 vex meðalstærðin
mjög vegna botnvörpukaupanna
það ár.
í mótorbátatölunni eru taldir
allir bátar stærri en 12 tonn.
Hefir þeim fjölgað mjög siðustu
árin, en seglskipum fækkað
stórkostlega.
Fyrir 1904 var allur þilskipa-
flotinn seglskip, en þau eru nú
að eins ^/b af skipalölunni.
Árið 1920 skiftist fiskiflotinn
þannig hlulfallslega eftir teg-
undum skipanna :
Tals Tonn
Seglskip . . . 20,6»/* 8.7%
Mótorskip . . 63,5— 25,9—
Botnvörpuskip 14,8— 63,8—
önnur gufusk. 1.1- 1,6-
Samtals 100,0% 100,0°/o
Fiskiskipaútgerðin er langmesl
frá Reykjavík. 1920 gengu það-
an 38 skip eða um */* hluti
fiskiskipanna.
Tala útgerðarmanna 1911 var
43. Komu þá að meðaltali 3,3
skip á mann eða 185,1 smálest.
1920 voru útgerðarmenn orðnir
117. Kom þá 1,6 skip á mann
og tonnatalan 116,9.
Árið 1920 var hlutafjelagfð
Kveldúlfur í Reykjavík stærsta
útgerðin. Hjelt það úti 7 skip-
um er voru samtals 1825 tonn.
En hæðsta skipatalan var hjá
Hinum sameinuðu íslensku versl-
unutn á ísafirði, er héldu úti 11
skipum, en þau voru svo smá,
að lestatalan var að eins 230
tonn.
Skipverjar voru samtals 1911
2027 og að meðaltali á skipi
14.4, 1920 voru 'þeir 2567 og
meðaltalið 13,6.
Áiið 1920 var meðalskipshöfn
á botnvörpungi 24,1 manns, á
öðrum gufuskipum 18,0, á segl-
skipum 14,4 og á mólorskipum
11.4.
Smærri mótorbátar skiftast
þannig eftir stærð á öllu land-
inu árið 1920:
Minni en 4 tonna 25
4— 6 tonn . . . . " 89
6—9 — .... 122
9—Í2 — . . . ■ 119
Samtals 355
Róðrarbátar skiftast þanníg
eftir stærð 1920:
1 manns för 14
2 manna för 455
4■ — — 298
6 — — 108
8 æringar. 59
10 — .68
Tala skipverja á róðrarbálum
1920 var 4451, en mótorbátum
1929. Meðallal skipverja sama
ár var á róðrarbáta 4,4, en á
mótorbál 5,4.
Sjávaraitinn.
Á þilskip veiddist að ineðal-
tali árin 1901'—1905 3 miljónir
28 þús. þorskar, 1 milj. 962
þús. smáfiskar, 913 þús. ýsur,
34 þús. löngur, 33 þús. heilag-
fiski og aðrar fiskitegundir 102
þús. Alls 6 milj. 72 þús. fiskar.
1920 veiddust: 7 milj. 190
þús. þorskar, 4 milj. 53 þús.
smáfiskar, 1 milj. 847 þús. ýsur,
128 þús, löngur, 100 þús. heilag*