Ný þjóðmál - 01.07.1976, Qupperneq 2

2
NÝ ÞJÓÐMÁL
FIMMTUDAGUH 1. JOLl 1976
Tilkynnt hefur veriö aö bókun
sex meö samningi tsiands og
Efnahagsbandalagsins hafi
komiö til framkvæmda. Jafn-
framt hefur EBE óskaö eftir þvi
aö viöræöur fari fram hiö fyrsta
um framtiöarlausn fiskveiöi-
málanna. Er ljóst aö Efnahags-
bandalagiö vill sem fyrst ná
samningum viö islensku rfkis-
stjórnina um veiöar breskra
togara hér viö land eftir 1.
desember næstkomandi.
Vilja „viðtækan
samning"
Þaö er einnig augljóst, aö
bretar munu mjög knýja á
Efnahagsbandalagiö um aö
taka sem fyrst upp samninga
viö islendinga, þvi þeir llta svo
á, aösá samningur, sem geröur
var um mánaöamótin mai/júni,
sé einungis til bráðabirgöa.
Þetta kom greinilega fram i
frétt, sem birtist I Morgunblað-
inu I gær, miövikudag. Þar var
greint frá ráöherrafundi Efna-
hagsbandalagsins, er þá stóö
Verður staðiðvið
stóru orðin?
Það verður vissulega fróölegt
aö fylgjast meö þvl hvernig
rikisstjórnin bregst viö þegar
líöa tekur á árið. Sérstaklega
verður það athyglisvert I ljósi
þeirra afdráttarlausu yfir-
lýsinga, sem sumir ráöherrar
hafa látiö frá sér fara þess efnis,
aö breskir togarar veröi alveg
látnir hætta veiðum 1.
desember.
yfir. t fréttinni sagöi m.a.:
„Crosland lagöi á þaö áherslu
á utanrikisráöherrafundi
bandalagsins, aö komist yröi aö
einhvers konar samkomulagi
viö Islendinga, þar sem samn-
ingur þeirra og breta rynni út 2.
desember samkvæmt heimild-
um á fundinum”.
Og hvaö er þaö, sem bretar
vilja? Jú, I fréttinni segir enn-
fremur:
jvTkuaagur
„Samkvæmt heimildunum
vilja bretar viðtækan samning
EBE og islands til aö afstýra
nýju þorskastrlöi”.
Þarna kemur skýrt fram, aö
bretar lita svo á, aö ef ekki náist
samkomulag um „viötækan
samning” viö Islendinga muni
nýtt þorskastrið hefjast!
Þaö er þvl siöur en svo aö
þorskastrlðum okkar viö breta
sé lokið, nema Islensk stjórn-
völd séu reiöubúin aö gera „viö-
tækan samning” viö breta og
aörar Efnahagsbandalagsþjóö-
ir.
Einna afdráttarlausast hefur
Matthias Bjarnason, sjávarút-
vegsráðherra, lýst þessu .yfir,
eins og meðfylgjandi mynd af
forslöu Visis 2. júni s.l. ber meö
sér.
Þaö er tvímælalaust krafa
þjóðarinnar aö viö þessar af-
dráttarlausu yfirlýsingar veröi
staöiö, og aö hér viö land veröi
„engar veiöar breta eftir 1.
desember”, svo vitnaö sé I orö
Matthiasar.
sagði sjóvarútvegsróðherra í morgun
,,Þetta er óskiljanlegur þvætt-
ingur. 1 þessum samningi Islend-
inga og breta felst bein viður-
kenning á 200 mOunum. Þessi
„Það verða engar komulagið viö breta
veibar breskra skipa rennur út.
innan 900 tnllnsinnn pftir
Leiguhugmyndin veldur enn
meiri sundrung hjá íhaldinu
Hugmyndin um, að is-
lendingar eigi að taka
leigu í einhverju formi
fyrir afnot Bandaríkja-
manna af landinu fyrir
herstöðvar sínar, hefur
mikið verið rædd manna
á meðal að undanförnu,
og jafnvel borið á góma á
fundi i ríkisstjórninni.
Hatrammar deilur hafa
orðið um málið i báðum
stjórnarflokkunum, og
má búast við því að þau
átök aukist að mun þegar
liða tekur á haustið, þar
sem ýmsir þingmenn og
jafnvel ráðherrar hafa
hug á að sækja þetta mál
fast.
Þaö fer ekki á milli mála
hvers vegna þessi hugmynd,
sem lengi hefur veriö áhugamál
Arons Guöbrandssonar i Kaup-
höllinni og fáeinna manna ann-
arra, hefur nú fengiö mun meira
fylgi en áöur.
Orsökin er gagnsleysi
hersins
Orsökina er sem sagt aö finna
I reynslu Islendinga af gagns-
leysi bandarisku herstöövarinn-
ar hér á Iandi. Þorskastríðið við
breska ljónið sýndi öllum lands-
mönnum, sem á annað borð
höföu augun opin, ljóslega aö
bandariski herinn er ekki hér á
landi til aö verja okkur, heldur
er hann hér eingöngu I þágu
bandarikjamanna og Norður-
Atlantsha fsbandala gsins.
Þegar þessi staöreynd blasti
við glötuöu margir þeirri trú,
sem áróöurmeistarar ihaldsafl-
anna hafa bariö inn I hausinn á
furöu mörgum, að bandaríski
herinn væri hér til þess að verja
tslendinga gegn einhverjum
ægilegum óvini I Kreml.
En þótt menn misstu trúna á
bandariska herinn, voru margir
samt sem áöur ekki reiðubúnir
til þess að taka upp virka bar-
áttu gegn bandariska hernum.
Og þá kom Jósef Lúns, fram-
kvæmdastjóri NATO, þeim til
hjálpar.
Lúns upplýsti sem sagt, aö ef
bandariska herstööin þyrfti að
fara af tslandi myndi þaö kosta
Bandarikin og NATO 4000
milljaröa islenskra króna aö
koma upp sambærilegri aöstööu
annars staöar.
Og margir fyrrverandi her-
námssinnar, sem oröið höföu
fyrir miklum vonbrigöum meö
gagnsleysi NATO-aöildarinnar,
gripu þetta á lofti og sögöu: lát-
um þá borga.
Ráðherrar eins og hanar í
vindi
Ef marka má skoðanakann-
anir Dagblaösins, sem fullyrt er
aö séu ekki m jög fjarri lagi, hef-
Gunnar Eysteinn
ur þessi skoðun hlotiö verulegan
stuöning meöal landsmanna.
Sumir forystumenn innan
Sjálfstæðisflokksins voru fljótir
til aö taka undir þessi sjónar-
miö, þegar ljóst var, aö þau
nytu einhvers fylgis. Gekk það
svo langt, aö Gunnar Thorodd-
sen, leiðtogi eins þriggja arma
flokksins, tók málið til umræðu
á fundi I rikisstjórninni.
En Geirsliöið- I Sjálfstæöis-
flokknum var jafn fljótt aö snú-
' ast gegn þessum hugmyndum
og þaö svo harkalega, aö Gunn-
ar rnoroaasen var sakaður um
þaö I Mbl, ónafngreindur að
vísu, aö vera eins og hani í vindi
almenningsálitsins. Astæöan er
m.a. sú, aö þessi hópur trúir þvi
i raun og veru, aö bandariska
herliöiö sé hér á landi vegna Is-
lendinga, og telur þvi að afnot af
landinu sé eölilegt framlag Is-
lendinga til „sameiginlegra
varna” NATO-rikjanna, eins og
það er orðaö. Þess vegna óttast
Geirsmenn leiguhugmyndina
jafnvel enn meira en beina and-
stöðu viö hersetuna, þar sem
hún grefur undan þeirri einu
röksemd, er þeir geta fært fyr-
ir nauðsyn hersetu i landinu.
Um leið og menn viðurkenna, að
herinn sé hér eingöngu útlend-
inga vegna, falla nefnilega brott
allar gildar röksemdir fyrir þvi
að hann eigi að vera hér lengur.
Eysteinn kemur til hjálp-
ar
Leiguliöarnir hafa einnig náð
umtalsveröum áhrifum I Fram-
sóknarflokknum, og það svo, að
Eysteinn Jónsson taldi sér skylt
að koma fram á sjónarsviöið á
nýjan leik og vara alvarlega viö
leiguhugmyndunum. Slikt heföi
Eysteinn aldrei gert nema hann
óttaðist, aö ýmsir helstu for-
ingjar flokksins i dag væru aö
bila i málinu. Enda fullyrt, aö'
bæöi Ólafur Jóhannesson og
Halldór E. Sigurðsson væru inn
á leiguhugmyndinni i einhverju
formi.
Þaö hefur reyndar komið
skýrt fram hjá formanni Fram-
sóknarflokksins, eftir að Ey-
steinn birti grein slna, að hann
telur rétt að taka þetta i áföng-
um eins og fleira. Þannig vill
hann byrja á að láta bandariska
herinn greiða meira fé fyrir af-
not af islenskum vegum og
fleiru sliku.
Það þarf hins vegar enginn aö
efast um, að ef af staö veröur
farið, þá mun verða erfitt að
stáðnæmast á miðri leið. Ef
ráðamenn þjóðarinnar stiga yf-
ir þann þröskuld, sem óneitan-
lega hefur verið til staðar i
þessu efni undanfarna áratugi,
þá er vandséö hvernig hægt
verður að snúa við. Hvenær á þá
að segja: nú er nóg kómið? Og
hver hefði manndóm til þess?
Myndi hafa ófyrirsjáan-
legar afleiðingar
Miöað við reynsluna er alveg
vist, að ef ráðamenn þjóðarinn-
ar byrja á þvi að taka við fjár-
magni frá bandarikjamönnum
til mannvirkjagerðar, þá munu
þeir fljótlega verða gjörsam-
lega háðir þeim fjárveitingum.
Reynslan sýnir, að allar nýjar
fjáröflunarleiðir virka eins og
heróin á ráðherrana: þeir vilja
alltaf meira og meira, en dettur
aldrei I hug að fella niður fjár-
öflunarleið, sem á annað borð
hefur einu sinni verið farin. Þar
skiptir engu máli þótt umrædd
fjáröflunarleiö hafi átt að vera
timabundin og vegna sérstakra
aðstæðna i upphafi. Það sýnir
t.d. saga viðlagasjóðsgjaldsins
greinilega.
Það fer þvi ekki á milli mála,
að fyrstu skrefin á leigubraut-
inni mun hafa ófyrirsjáanlegar
afleiðingar og binda tslendinga
til frambúðar I fjárhagslega
fjötra, sem erlent stórveldi mun
eitt hafa lykilinn aö.
186 LÖNDFÁMENNARIENNEW YORK
Flutningur fólks frá dreif-
býli til þéttbýlis er vandamál
um allan heim. Langalvarleg-
ast er þó vandamálið þar sem
borgirnar eru á engan hátt við
þvi búnar að taka við þeim
mikla fjölda fólks, sem þang-
að kemur. Við þvi ólánsama
fólki blasir ekki aðeins at-
vinnuleysi heldur einnig hús-
næðisleysi og eymd.
Þessir fólksflutningar hafa
skapað risaborgir, sem eru
miklum mun mannfleiri en
flest lönd heims. Þannig eru
t.d. 80% allra landa heimsins
fólksfærri en New York borg.
Þessir miklu fólksflutningar
komu fyrst til sögunnar I hin-
um svonefnda iðnþróaða
heimi, en á undanförnum ár-
um hefur hið sama gerst i van-
þróuðum löndum, Þar hafa
borgirnar enga möguleika á
að veita þeim fjölda, sem
þangað kemur, lágmarks lifs-
skilyrði, og þess vegna stækka
fátækrahverfi þeirra sifellt.
Og þar ræður eymdin ein rikj-
um.
Stærð landa og borga
Hér á eftir fara ibúatölur
nokkurra borga og landa. Þau
lönd, sem nefnd eru, samtals
41. hafa færri ibúa en New
York borg en þó ekki færri en 4
milljónir. Þess má geta, að 145
lönd hafa innan við 4 milljónir
Framhald á bls. 7.