Ný þjóðmál - 01.07.1976, Blaðsíða 4

NÝ ÞJÓÐMÁL
UMISLENSKA
BLAÐAMENNSKU
Lýöræöisþjóöfélagi er fátt
mikilvægara en óháö og
vakandi blöö, sem taka vanda-
mál samfélagsins hispurslaust
til meöferöar. Forsenda sllks er
að blaöamenn hafi góöa
menntun og þekkingu á þjóö-
félaginu og uppbyggingu þess,
geri sér far um að kryf ja mál til
mergjar en láti sér ekki næeia
yf irboröskennda frétta-
mennsku.
Islensk blaöamennska hefur
löngum mótast mjög af þvi aö
þaö eru stjórnmálaflokkarnir,
sem gefa út dagblööin og þvi
hafa þau gegnt þvi hlutverki
fyrst og fremst að standa vörö
um hagsmuni flokkanna og um
verk forystumanna þeirra.
Frelsi blaöanna til aö f jalla for-
dómalaust um vandamál
liöandi stundar hefur þvi veriö
stórlega skert. Þau hafa ekki
veriö sú vakandi samviska
þjóöarinnar sem heilbrigö blöö
geta veriö.
Á siðasta ári bættist nýtt dag-
blaö i hóp islenskra dagblaöa.
Gaf þaö fyrirheit um að hér yröi
mörkuö ný stefna, óháö og
frjáls. Viöbrögö annarra blaöa
gáfu tilefni til aö vona aö hjá
þeim yröi einnig stefnubreyting
aö þessu leyti.
A þessum tima hefur sannar-
lega oröið breyting á Islenskri
blaðamennsku. En hún hefur
þvi miöur ekki oröiö á þann veg
aö lyft hafi blöðunum á hærra
stig. Þvert á móti hefur
breytingin aö verulegu leyti
oröiö neikvæö. Hún hefur leitt til
vegs æsifréttamennsku I rlkari
mæli en fyrr. Einkennandi fyrir
þessa blaöamennsku er aö
hvers konar neikvæöar fréttir
eru blásnar út og þær mat-
reiddar meö tilheyrandi fyrir-
sögnum. Áberandi eru móöur-
sýkiskenndar greinar, skrifaöar
af vanþekkingu og fordómum.
Umfjöllun blaöamanna um hin
ýmsu málefni er yfirleitt gjör-
sneydd öllum tilraunum til aö
kanna málin hlutlæg og fylgja
Framhald á bls. 7.
RÍKISSJÓÐUR OG HAFNASJÓDIRNIR:
239 milljónir van-
greiddar um áramót
t vor var lögö fram á alþingi
skýrsla samgönguráöherra um
hafnarframkvæmdir á siöast-
iiönu ári.
t skýrslunni var birt yfiriit
yfir fjárveitingar til hafnar-
máia á árinu og gerö grein fyrir
þeim framkvæmdum, sem
unniö haföi veriö aö.
Meö skýrslunni fylgdu ýmis
yfirlit, m.a. þaö, sem hér fer á
eftir. Þetta yfirlit sýnir hvernig
staöa rikissjóös var gagnvart
hafnarsjóöum I árslok 1975, og
er geröur jafnframt saman-
buröur við stööuna I árslok 1974.
Athyglisverter, aö fjárveiting
1975 nam rétt tæplega 524
milljónum króna, en þar af voru
tæplega 239 milljónir van-
greiddar um áramótin. Aö ööru
leyti skýrir taflan sig sjálf.
Staða ríkissjóðs gagnvart hafnarsjóðum í árslok 1975.
(Fjárhæðir í þús. kr.)
Staða við ríkissjóð
í árslok 1974
Staða við ríkissjóð
í árslok 1975
Hafnir V angreitt Ofgreitt (ofveitt) Ríkishluti framkv. 1975 Fjárveiting 1975 Vangreitt Ofgreitt (ofveitt)
1. Akranes 12 367 45 000 36 000 21 367
2. Akureyri .. . : 8 801 67 500 46 200 • 30 101
3. Arnarstapi 4 280 375 3 200' 7 105
4. Árskógssandur , 360 0 400 40
5. Bakkafjörður 70 0 100 30
6. Bíldudalur 450 1 000 550
7. Blönduós 4 613 375 2 700 2 288
8. Bqjungarvík 1 670 8 250 9 200 720
9. Borgarfj. eystri 6 613 16 050 8 500 937
10. Borgames 0 0
11. Breiðdalsvík 16 12 750 15 000 2 234
12. Búðir, Fáskrúðsf 4 100 7 320 7 600 4 380
13. Dalvík 1 368 8 430 6 500 562
14. Djúpivogur 1 561 375 0 1 186
15. Drangsnes 7 499 150 6 100 1 549
16. Eskifjörður 3 191 300 2 900 591
17. Eyrarbakki 3 400 3 750 6 300 5 950
18. Flateyri 4 425 13 875 18 000 8 550
19. Gerðar 25 0 0 25
20. Grenivík 249 0 0 249
21. Grímsey 1 925 0 0 1 925
>22. Grundarfjörður 14 820 35 250 11 000 9 430
23. Hafnarfjörður 3 841 34 000 34 950 4 791
24. Hafnir í Höfnum 3 800 4 050 3 000 2 750
25. Hauganes 6 225 3 000 3 225
26. Hellnar 30 0 0 30
27. Hofsós 3 438 15 000 13 100 1 538
28. Hólmavík 0 0
29. Hrísey 3 816 2 025 0 1 791
30. Húsavík 8 624 12 525 17 600 3 549
31. Hvammstangi 3 791 16 650 22 100 1 659
32. Höfn í Hornaf. 13 655 13 950 34 900 7 295
33. ísafjörður 10 133 2 475 4 400 8 208
34. Kópasker 0 0
35. Neskaupstaður 1 556 95 700 6 600 90 656
36. Ólafsfjörður 7 820 27 900 13 500 22 220
37. Ólafsvík 1 682 24 275 20 360 5 597
38. Patreksfjörður 5 122 6 750 6 850 5 222
39. Raufarhöfn 46 0 0 46
40. Reyðarfjörður 1 250 16 050 16 750 1 950
41. Sandgerði 22 615 78 000 36 100 19 285
42. Sauðárkrókur 9 389 33 000 39 400 2 989
43. SeyðisfjÖrður 80 1 875 900 1 055
44. Siglufjörður 568 750 0 182
45. Skagaströnd 14 113 1 650 15 700 63
46. Stokkseyri 491 150 9 000 8 359
47. Stykkishólmur 15 810 30 000 5 000 9 190
48. Stöðvarfjörður 2 963 11 250 13 500 713
49. Súðavík 50 750 0 700
50. Suðureyri 5 813 600 6 000 413
51. Tálknafjörður 5 375 0 380
52. Vestmannaeyjar 1 825 9 000 12 800 1 975
53. Vogar 130 2 250 1 600 780
54. Vopnafjörður 1 725 0 1 725
55. Þingeyri 5 270 225 5 300 195
56. Þórshöfn 796 0 800 4
AUs 126 769 103 106 669 375 523 910 238 716 69 588
FIMMTUDAGUR 1. JOLt 1976
FIMMTUDAGUR 1. JÚLt 1976
NÝ ÞJÓÐMÁL
5
ANDRÉS KRISTJÁNSSON:
Fylgjum dæmi Jóns Sigurðssonar
Þess hafa sést ærin merki
undanfarna mánuði. aö Islend-
ingar væru farnir aö meta sjálf-
ræöisstööu sina 1 viösjálum
heimi meö öörum og gleggri
hætti en verið hefúr siðustu ára-
tugi. Aö vlsu hefur fátt nýtt eöa
óvænt gerst I sambúð okkar viö
aðrar þjóöir, en gömul viska
hefur enn einu sinni sýnt þann
sannleik, aö menn eiga bágt
meö aö skilja, fyrr en staö-
reyndirnar og sannleikurinn
brenna á þeim sjálfum. Hert og
endurnýjaö þorskastríö viö
breta hefur loks megnað aö
svipta aö nokkru sundur þeim
svikavef, sem ihaldsöflin I land-
inu hafa meö illa fengnum fé-
gróöa af almenningi bariö
saman nótt og nýtan dag I vef-
stólum málgagna sinna og
breitt yfir sanna ásýnd erlendra
herstööva á Islandi. Og þegar á-
breiöa rifnaöi loks sundur viö
harkalegasta árekstur breta og
islendinga til þessa, blasti við
rétt mynd „varnarliösins”, svo
að menn hlutu að sjá, hvernig
þeir höföu verið blekktir.
Þessi nýja skynjun á eðli
málsins fór um þjóöina eins og
þung undiralda fýrst I stað.
Ihaldsöflin reyndu meö irafári
að rimpa saman rifuna á her-
stöövaábreiðunni meö þvi aö
segja: — Elskurnar minar, viö
megum ekki blanda saman
varnamálum og þorskastrlöi.
En þetta var tilgangslaust raus,
og er nú hætt aö heyrast. Sú
staðreynd hrópaö á hvern
mann, aö herliöiöværi ekki hér
vegna okkar, heldur vegna
Bandarlkjanna og fleiri rlkja,
og sá skilningur mun gilda,
meöan þjóöin man þriöja
þorskastrlöið viö breta og af-
skipti bandarikjamanna og
Atlantshafsbandalagsins af þvl.
Þessi nýi skilningur æ fleiri
manna bauö nú heim nýrri
þróun I viðhorfinu til her-
setunnar. Andstæöingum
hennar fór dagfjölgandi, og I-
haldið I landinu þóttist sjá fyrir
hættulegar afleiöingar. Með
voldugri keflavikurgöngu var
tólfunum kastaö, og eina bjarg-
ráðiö, sem ihaldiö eygöi, var aö
semja viö breta hvaö sem þaö
kostaöi. Afhroössamningar
voru I þess augum betri en sú
viöhorfsþróun, sem blasti viö
hjá þjóöinni i afstöðunni til er-
lendrar hersetu.Þaö hikaöi ekki
viö þaö fremur en fyrri daginn
aö fórna sóma þjóðarinnar,
reisn sjálfstæöis hennar og sigri
I unnu striðifyrir þetta öryggis-
belti sitt. Og ihaldið i Framsókn
var óöfúst til meðreiöarinnar
eins og fyrri daginn, fáeinar
vinstri raddir, sem þar hafa enn
heyrst,eru undarlega hjáróma I
Tima-kórnum.
Þetta varð sannkölluö leiftur-
sókn íhaldsaflanna með hug-
rekki örvæntingarinnar og tókst
meö ágætum. Samningur var i
skyndi gerður undir verndar-
væng Nató. Hann breytti frei-
gátustriöibreta i viðskiptastriö,
þviaö það er ekki eins hættulegt
erlenda „varnarliöinu” en lik-
lega enn viösjálla þjóðinni og
afkomu hennar, eins og tlminn
mun leiða I ljós. Engin bein
viðurkenning breta á landhelg-
inni fékkst, allt sagt með hálfum
orðum og fyrirvörum.
Slöan hélt samningasveit i-
haldsins heim meö sigurhróp á
vörum, settist I vefstólana sina
og hóf aö vefa sigurvoö til
pess aö fela ósómann og ósigur-
inn fyrir þjóöinni, og var
dugnaöurinn engu minni en hjá
Gilitrutt forðum. Aldrei hefur
öðru eins úrvaldsliöi Ihalds-
aflanna i landinu verið skipaö
fram til verka. Aldrei hefur þótt
annaö eins viö þurfa til þess aö
sannfæra þjóöina um, að hún
heföi unniö sigur en ekki
gloprað unnum sigri i hendi. Svo
augljós, sem þessi „sigur”
hefur verið talinn, heföi mátt
ætla, aö hann heföi ekki dulist
þjóöinni og nægt aö hann talaði
. máli sinu sjálfur.
Andi stjórnarskrárinnar var
Andrés Kristjánsson
svívirtur meö þvi aö neita að
leggja samninginn fyrir Alþingi
- sagt, að það nægöi að vita, aö
meirihluti þingmanna væri
honum samþykkur. Þannig var
þingmönnum fenginn sá
varnarstakkur, aö geta látiö af-
stööu sína til málsins liggja
milli hluta heima i héraöi, eöa
leikið tveim skjöldum, ef þurfa
þætti. Þeir hafa ekki verið
negldir I stórmáli, en kjósendur
hins vegar sviptir þeim lýö-
ræöisrétti sínum aö hafa ský-
lausa sönnun um afstööu þing-
fulltrúa sinna. Þeir, sem
þykjast virða lýöræöi og þing-
ræöi, veröa aö læra, aö það er
ekki sama aö afgreiöa mál á
opnum alþingisfundi eftir mál-
flutning og á lokuöum fundi I
þingflokki.
Meö samningnum viö breta
var engu bjargað. Hansvar ekki
þörf, þvi aö þorskastriö breta
var aö renna út i sandinn,
nokkrir mánuöir til viöbótar
skiptu engu máli, og þá heföi
leik þeirra lokið meö viöeigandi
smán, en viö sloppiö viö aö gefa
nokkur vilyröi um nýjar fisk-
veiöiheimildir til EBE. Svo-
nefnda bókun 6 hefðum viö
fengiö meö alþjóðlegri sam-
þykkt 200 mllna. Meö
samningnum var hins vegar
rofin sú meginregla sjálfstæöis
aö láta aldrei knýja sig til
samninga meö ofbeldi. Meö
siunningnum var sjálfstæöis-
vitun þjóöarinnar greiddur
þungur kinnhestur. Það var
engin furöa, þótt mikils þætti
viöþurfa aö sannfæra menn um
hiö gagnstæöa, en þegar slikur
floti er fram settur til þess aö
sannfæra þjóöina um þaö, sem
þó er sagt liggja I augum uppi,
er eitthvaö bogið við mál-
staöinn. Þjóðin mátti ekki
dæma um þetta sjálf meö ó-
truflaðri yfirvegun.
Eftirleikur þorskastriösins og
samninganna hefur orðið
nokkuðsérstæöumræöa,sem þó
hefur veu-pað nýju ljósi á her-
málið og afstööu þjóðarinnar til
þess. Það er umræðan um þaö,
hvort islendingar eigi að taka
leigugjald fyrir herstööina i ein-
hverri mynd. Þetta er sprottið
af yfirlýsingu framkvæmda-
stjóra Atlantshafsbandalagsins
um fjárhagslega þýðingu her-
stöðvarinnar fyrir Bandaríkja-
menn og Nató.
Þessi umræða hefur enn skýrt
máliö. Hún hefúr sýnt, aö þaö er
nú almenn og viöurkennd staö-
reynd meðal þorra þjóöarinnar,
aö herinn sé hér vegna annarra
en okkar. Þeir, sem vilja hér
erlendan her, halda þvifram, aö
viö eigum aö leigja eöa selja
landiö, og þaö hafi verið mis-
skilningur aö gefa þaö. Hinir,
sem ekki vilja slika verslun, eru
annaö hvort fólk, sem skilur i
hverju raunverulegt sjálfstæöi
er fólgiö, eða þá menn sem
treysta á aöstoö annarra rlkja
til þess aö viöhalda hér þjóö-
félagsástandi, sem þeir telja sér
lifshagsmuni og hafa þvi raun-
verulega fundiö sér annaö
fööurland.
Þeir sem hugsa þetta mál af
Islenskri einlægni, sjá ogskilja,
að sllk leiga eöa sala, væri allt I
senn misþyrming á heilbrigöri
sjálfstæöisvitund, niðurlæging-
arganga á bónbjargavegi,
eiturneysla efnahagsllfsins,
uppgjöf eölilegs mannlifs og
menningar i landinu og þvl
raunveruleg lok sjálfstæöis
þjóöarinnar.
í forystugrein Timans eftir
Þórarin Þórarinsson s.l.
þriöjudag eru þessar nýju hug-
myndir um leigu eöa landsölu
raéddar og segir svo um þær
röksemdir, sem til þeirra hafa
verið færðar:
,,Af báöum þessum
kenningum viröist það rök-
réttust niðurstaða aö láta herinn
fara. Ef hann er hér aðeins
vegna Bandarikjanna, þá er
engin ástæöa til að láta hann
vera hér lengur. Enn siöur er á-
stæöa til að hafa hann, ef hann
eykur árásarhættu á striðs-
timum. Ein ástæöa gætiþó veriö
eftir,sem frá sjónarmiöi sumra
gæti réttlætt hérvist hans. Hún
er sú, aö islendingar geti ekki
einir byggt land sitt, svo aö vel
sé, og þess vegna veröi þeir að
leigja þaö til þess að geta byggt
upp viðunandi samgöngukerfi
og komið fram ýmsum aö-
kallandi framkvæmdum. — Það
er ekki úr vegi, aö menn staldri
við og ihugi, hvort islendingar
hafi gilda ástæöu til aö van-
treysta þannig landinu eöa
sjálfum sér, aö þeir geti ekki
byggt þaö af eigin rammleik”.
Þetta eru ihugunarverö orö,
og undir þau vil ég taka af heil-
um hug. Sannleikurinn er sá, aö
allur rökstuöningurinn, sem
skotiö hefur verið undir leigu-
kenninguna, eru frá sjónarmiöi
sjálfstæðra islendinga aöeins
sterkustu rök fyrir þvi aö láta
herinn fara, og því standa vonir
til þess, aö umræöan um
opinbera og feimulausa land-
sölu veröi um þaö er líkur sá
herslumunur, sem nú vantar á
til þess aö viðlátum herinn fara.
Þaö væri gott aö mega trúa
Framhald á bls. 7.
FLUGLEIÐIR:
Fluttu 682.204 far-
þega á síðasta ári
Aðalfundur Flugleiða h.f. var
haldinn 10. júni s.I. i Kristalsal
Hótel Loftleiða.
Heildartekjur Flugleiöa h.f. á
árinu 1975 urðu 12.109 milljónir
króna. Hagnaður af reglulegri
starfsemi fyrirtækisins áriö 1975
varð 205 milljónir króna., og
hefur þá verið tekiö tillit til af-
skrifta og fjármagnskostnaöar.
Söluhagnaður og tjónabætur
námu á árinu 307 milljónum
króna, og eru liðum sem ekki
tilheyra reglulegri starfsemi.
Nemur þvi afgangur til ráð-
stöfunar samkvæmt rekstrar-
reikningi samtals 512 milljónum
kr. Heildareignir Flugleiða h.f. i
árslok 1975 voru 8.339 milljónir
króna, en skuldir námu 6.860
milljónum króna. Framan-
greindar niðurstöður ná til
reksturs Flugleiða h.f., annars
en dótturfyrirtæk janna ,
International Air Bahama Ltd.,
Hekla Holdings Ltd. og Hótel
Esja h.f., sem eru gerð upp sér-
staklega. Arið 1975 voru að með-
töldum leiguflugsfarþegum
fluttir 682.204 farþegar með
flugvélum félagsins. Starfs-
mannafjöldi i árslok 1975 var
1.550.
Flugstarfsemin
Segja má að flugstarfsemi
Flugleiða skiptist i fimm aðal-
þætti. Farþegaflutningar
samkv. þeirri skiptingu áriö
1975 voru sem hér segir:
Norður-Atlantshafsflug 243.362
farþegar: Innanlandsflug
205.176: Evrópuflug 130.677:
Bahamaflug 71.936 og leiguflug
31.053. Samtals flugu þvi með
flugvélum félagsins á árinu
682.204 farþegar. Arið 1975 varð
fækkun farþega hjá áætlunar
flugfélögum yfir Norður-At-
lantshaf 6.7%. Arið áður haföi
slik fækkun oröiö 9.9%. Af þes-
um orsökum var dregið úr sæta-
framboði Loftleiða á N-Atlants-
hafi sem nam 18.1% Farþegum
fækkaði um 11%, en hleðslunýt-
ing batnaöi verulega. Or 71.5% I
76,3 áriö 1975. Má þvi segja
að hlutur Loftleiða i heildar-
flutningunum á N-Atlantshafi sé
góöur.en félagið er hiö tiunda i
rööinni með 3.3% árið 1975. I
Evrópuflugi hefur einnig orðið
verulegur samdráttur á fram-
boöi og farþegum fækkaö á um-
ræddu timabili. A leiðunum til
Evrópu fjölgaði farþegum til
ársins 1974 en fækkaði aftur árið
1975 sem nemur 5.7%. Þá hafa
fragtflutningar-dregist saman
en póstflutningar aukist nokkuð
öll árin.
t innanlandsflugi hefur far-
þegum haldið áfram að fjölga
en vegna tregðu yfirvalda við að
leyfa hækkanir voru fargjöld
óeðlilega lág og afkoma innan-
landsflugs þessvegna ekki i
samræmi viö farþegafjöldann.
Faregum fjölgaði á timabilinu
’73—’75 um 11.9%. Fargt- og
póstflutningar hafa stöðugt auk-
ist i innanlandsflugi. Flogið er
reglulega til ellefu staða innan-
lands. Með stofnun Flugfélags
Norðurlands hætti beint flug til
Raufarhafnar og Þórshafnar.
Veigamestu staðirnir á innan-
landsflugleiðum eru Akureyri,
Vestmannaeyjar, Isafjörður og
Egilsstaðir.
Flugf lotinn og starfsfólk-
ið
I árslok 1975 var flugfloti
félaganna sem hér segir: Fimm
F-27 Friendship, þrjár DC-8-63
tvær Boeing 727 lOOc. Ein hinna
3ja DC-8-63 þota er á leigu sam-
kvæmt samningi viö Seaboard
World Airlines. Hinar tvær voru
keyptar 1. júli 1975 samkvæmt
kaupleigusamningi sem Loft-
leiðir og Hekla Holdings Ltd.
höföu viö Seaboard World Air-
lines. Kaupverð beggja vélanna
var samtals $13.5 milljónir, en
um $8.5 milljónir af leiguverði
höföu áður gengið upp i kaup-
verövélanna. I mai 1974 bættist
F-27 Friendship skrúfuþota i
innanlandsflota Flugfélags ts-
lands. Skrúfuþotan var keypt á
kaupleigusamningi til fimm
ára. Kaupverð var DM 1.5
milljón en kaupin f jármögnuö af
norsku fjármagnsfyrirtæki.
Starfsliö Flugleiða, Flug-
félags Islands og Loftleiða var i
árslok 1975 1550 manns. Þar af á
tslandi 1084 en erlendis 466.
Framhald á bls. 7.
______________________________J
»
í siðasta eintaki Nýrra Þjóömála
var vikiö aö nokkrum fisktegund-
um, sem veiddar eru hér viö land,
en eru hvorki full- eöa ofveiddar.
Þvi miöur er þaö þó svo, aö flestar
fisktegundirnar eru I dag annaö
hvort fullnýttar eöa ofveiddar, þótt
stjórnvöld viröist ekki taka nægi-
lega mikiö mark á aövörunar-
oröum fiskifræöinga I þvi efni.
Hér á eftir fer stutt yfirlit yfir
sókn og veiöi þeirra fisktegunda,
sem taldar eru fullnýttar eöa of-
veiddar hér viö land, og eins og I
fyrri greininni eru upplýsingarnar
sóttar i skýrslu starfshóps á vegum
Rannsóknarráös rikisins um sjáv-
arútveginn.
ÞORSKUR — Þorskafli á tslands-
miöum hefur undanfarin ár verið
um eöa undir 400 þús tonnum, en
hæst mun hann hafa komist á fyrri
hluta 6. áratugsins og var þá um
550 þús. tonn. Taliö er, að meö
réttri nýtingu geti þorskstofninn
gefiö af sér allt aö 500 þús tonn Er
þá gert ráö fyrir, að veiöar á 4ra
ára fiski og yngri verði takmarkaö-
ar eða stöövaðar, þannig að þorsk-
urinn nái tveggja kg þyngd, áður en
fariöer aö veiða hann. Ef unnt væri
að friða þorskinn, uns hann hefði
náö 6-7 ára aldri, gæti stofninn gef-
iö af sér nokkru meiri afla en aö
framan greinir. Þorskafli is-
lendinga hefur veriö um 55-60% af
heildaraflanum eöa rúmlega 200
þús. tonn. Þorskstofninn verður aö
teljast til ofveiddra stofna og ber
þvi brýna nauðsyn til aö draga úr
sókn, á meðan hann er að rétta við
og eflast að nýju.
YSA— Ysuaflinn á Islandsmiðum
hefur að undanförnu verið um 40-50
þús. tonn, en talið er, aö afrakst-
ursgeta stofnsins miðað við rétta
nýtingu, sé um 80 þús. tonn. Þess
ber þó að geta, að ýsustofninn virö-
ist háður allmiklum náttúrusveifl-
um þannig, að mjög veikir árgang-
ar virðast rýra stofninn á vissum
skeiðum, en siðan réttir hann viö,
þegar sterkir árgangar alast upp.
Mismunur i styrkleika árganga er
þvi öllu meiri og sveiflukenndari en
t.d. i þorskstofninum. Ysan telst
eins og þorskurinn tii ofveiddra
fiskstofna og ber þvi brýna nauð-
syn til að draga úr sókn I ýsustofn-
inn og gefa smáýsunni kost á að
vaxa upp, áður en hún er veidd,
öðru visi kemst stofninn ekki I það
horf, að um hámarksafrakstur
verði að ræða.
UFSI — Ufsaaflinn við tsland varð
meslur 1971 eða 134 þús. tonn, en
hefur farið heldur minnkandi ailra
siðustu ár. Þess ber aö geta, að ufs-
inn er mun meiri flökkufiskur en
t.d. þorskur og sérstaklega ýsa,
þannig að okkar stofn sem slikur er
ekki ætiö bundinn viö islenskt haf-
svæöi, og einnig eru líkur á þvi, aö i
vissum tilvikum fáum viö ufsa
göngur annars staðar að. Rann-
sóknir á ufsastofninum benda til
þess, að hann sé nú fullnýttur, en
hámarksafrakstursgeta hans er
talin vera um 100 þús. tonn.
LANGA — Lönguafli hefur verið
um 10 þús. tonn á undanförnum
árum, en gert er ráð fyrirþví aö sá
afli geti aukist I allt að 15 þús. tonn,
ef hæfilegar verndarráöstafanir
eru gerðar vegna þorsks og muni
iöngustofninn þá njóta góös af
þeim.
KEILA— Keiluafli hefur verið 5-6
þús. tonn og með sömu rökum og
nefnd voru i næsta kafla hér á und-
an, er gert ráö fyrir, aö hámarks-
aflinn gæti orðið I kringum 7-8 þús.
tonn.
STEINBITUR — Steinbitsaflinn
hefur verið allbreytilegur á undan-
förnum árum. Þannig veiddust aö
meöaltali 18 þús. tonn á timabilinu
1953-1972, en 1971-1973 var stein-
bitsaflinn mun minni, eöa um 13
þús. tonn. Steinbitsstofninn er full-
nýttur og veiöiþol hans er um 15
þús. tonn.
LOÐA — Lúðuaflinn hér við land
hefur á siðustu árum einungis verið
um 3-4 þús. tonn. Eins og kunnugt
er, þá er lúðan langlifur fiskur, sem
getur náð mjög mikilli stærð, ef
hún fær að vaxa. Lokun vissra upp-
vaxtarsvæða fyrir togveiði gæti
haft veruleg áhrif til þess að auka
lúðustofninn frá þvi, sem nú er, en
ekki þykir óraunsætt að gera ráð
fyrir þvi, að afrakstursgeta hans sé
a.m.k. 10 þús. tonn.
GRALOÐA — Arið 1973 var grá-
lúðuafli Islendinga kominn niður I
2100 tonn, en var 7300 tonn, þegar
hann var mestur árið 1970. Heildar-
grálúðuaflinn á tslandsmiðum
minnkaði á sama timabili (1970-
1973) úr 35 þús. tonnum I 20 þús.
tonn. Grálúðustofninn er greinilega
ofveiddur, en talið er líklegt, aö
veiöiþol hans verði um 25 þús. tonn
árlega, þegar hann hefur náð sér.
SKARKOLI — Skarkolaaflinn var
árið 1972 um 6500 tonn. Þessi fisk-
stofn hefur oft orðið fyrir barðinu á
ofveiöi, einkum vegna mikillar
notkunar dragnóta og botnvörpu á
grunnslóð. Rannsóknir á skarkola-
stofninum benda eindregiö til þess,
að afrakstursgeta hans, jafnvel
þegar fyllstu varúðarráöstafanir
eru viö haföar, fari ekki mikið
fram úr 10 þús. tonnum á ári.
ADRAR FLATFISKTEGUNDIR —
Flatfiskafíi annarra tegunda en
þeirra, sem hér að framan getur,
hefur verið sáralitill við íslands
strendur. Þó er vitað, að t.d. sand-
koli er hér i verulegu magni og
einnig ýmsar aðrar kolategundir,
s.s. öfugkjafta, o.fl. Veiði á þessum
tegundum hefur legið niðri, t.d.
sandkolanum einkum vegna þess
að um nýtingu hefur ekki verið að
ræða. Hugsanlega gæti þó orðið
breyting á þessu, en varla er af-
rakstursgeta þessara stofna mjög
mikil og alls ekki umfram 10-15
þús. tonn á ári.
StLD — Eins og kunnugt er hefur
svo til enginn sildarafli verið hér
við land eftir 1971 vegna þess, að
sildveiðibann hefur verið i gildi frá
og með 1. febr. 1972, með öllum öör-
um veiðarfærum en reknetum.
Rannsóknir á sildarstofnum und-
anfarin ár hafa leitt I ljós áð vor-
gotssildarstofninn er enn i algeru
lágmarki, og þvi ekki viö neinni
breytingu aö búast, aö þvi er varö-
ar afla, úr þeim stofni á næstu ár-
um. Rannsóknirnar hafa einnig
leitt i ljós, aö sumargotssildar-
stofninn er i verulegum vexti og
miklar likur á þvl, aö hann verði
kominn i svipaöa stærð viö lok
þessa áratugs og hann var i á fyrri
hluta 7. áratugsins. Miöað við itr-
ustu áframhaldandi verndarað-
gerðir virðist allt benda til þess, að
hámarksafrakstur islenska sumar-
gotssildarstofnsins sé 50-60 þús.
tonn á ári. Sllk afrakstursgeta næst
þó einungis, ef sildin er algerlega
friðuð, uns hún er orðin fullra
þriggja ára og veiðar einungis
stundaðar á timabilinu október/
nóvember hvert ár.
Eins og kunnugt er var megin-
hluti sildaraflans hér fyrr á árum
oftast norsk sild sem gekk á ts
landsmið i leit að æti að sumar- og
haustlagi. Norski sildarstofninn er
enn i slíkri lægð, að ekki er ástæða
til að gera ráð fyrir afla úr honum i
^náinni framtið.
KARFI— Arin 1971-1973 var karfa-
aflinn á tslandsmiöum um 75 þús.
tonn á ári. Þar af veiddu útlending-
ar um 65%. Mjög erfitt er að áætla
hámarksafrakstur karfastofnsins á
Islandsmiðum, enda er sambandið
milli hans og úthafskarfa ekki
þekkt til fullnustu, en áætlað er, að
karfaafli á tslandsmiðum gæti að
jafnaöi verið um 80 þús. tonn.
HUMAR — Eins og kunnugt er hóf-
ust humarveiöar ekki að neinu
marki við tsiand fyrr en um og eftir
1956. Aflinn jókst ört eftir það og
náði hámarki arið 1963, en þá munu
hafa veiðst um 6 þús. tonn, 1968 var
aflinn kominn niður i 3 þús. tonn,
hann jókst i rúm 4 þús. tonn 1972, en
hefur farið ört minnkandi siðan,
enda hefur orðið að gera viðtækar
verndarráðstafanir til að koma i
veg fyrir áframhaldandi ofveiði á
þessum stofni. Afrakstursgeta
humarsins er áætluð um 3500 tonn á
ári sé varúðar gætt varðandi veiöi
á smáum humar.
RÆKJA— Eins og kunnugt er hef-
ur rækjuaflinn hér við land heldur
farið vaxandi á undanförnum ár-
um. einkum vegna þess, að ný
veiðisvæði hafa íundist. Rækju-
rannsóknir hafa staöiö tengst i tsa-
fjarðardjúpi og i Arnarfirði. Af-
rakstursgeta rækjustofnanna á
þessum tveim stööum er talin um 3
þús. tonn. en ’rítið er vitað með
vissu um afrakstursgetu rækjunn-
ar á Húnaflóasvæðinu og við Eldey.
Ekki mun þó langt frá lagi aö á-
ætla. að afrakstursgeta rækju-
stofna á tslandsmiðum sé i nám-
unda viö 5-6 þús. tonn á ári, en hafa
verður i huga. að ný rækjumiö eru
e.t.v. ófundin enn og gæti þvi oröiö
um talsvert hærri tölu að ræða.